Het hoge woord is eruit
2001-01-05
Het is niet voor het eerst dat de naam van de medische anthropologe Dr. Suzanne Leclerc-Madlala in mijn Snippers opduikt. Een vrouw met zo`n dappere en boeiende levensloop dat ik het niet nalaten kan er hier iets van te vertellen.- Jaargang 45
- nummer 1
Geboren en groot geworden in Amerika, kwam ze in de zeventiger jaren met het internationale Peace Corps in Midden-Afrika, in Gabon, terecht waar ze met Franse dokters samenwerkte en daar tot haar verbazing ontdekte dat het hele prentje van ziekte-gezondheid in Afrika niet op zichzelf verklaarbaar is maar alles met cultuurpatronen te maken heeft. In de tachtiger jaren belandde ze in Zuid-Afrika waar ze na het schrappen van de beruchte Gemengde Huwelijken Wet in 1985 de eerste blanke vrouw werd die met een zwarte man trouwde met het gevolg dat zij, blanke vrouw van Amerika, als zwart werd geclassificeerd.
Zes jaar lang woonde ze met haar man en zijn Afrika-familie in een modderhut buiten Durban waar ze met de zwarte buurvrouwen ergens ver vandaan water moest halen en leren het op het hoofd naar huis te dragen.
Het gezin -met vier tienerdochterswoont nu ergens in Durban en Dr. Suzanne is er als medisch anthropologe aan de Universiteit van Natal verbonden (gegevens Natal Witness van 27-11-00).
Van het begin aan heeft zij zich hier ook met Aids en specifiek met de vraag bezig gehouden: waarom is de verspreiding van Aids zo angstwekkend snel in Zuidelijk Afrika en specifiek in Natal, meer dan elders in de wereld?
Dat hier één op de vier inwoners HIV+Aids-besmet is, is zo angstwekkend, dat je bang bent naar de toekomst toe te denken. Waarom specifiek hier bij ons? Politici gaan duidelijke antwoorden uit de weg. Begrijpelijk.
Aids liet voor het eerst van zich horen tegelijk met het geleidelijk aanbreken van het nieuwe Zuid-Afrika. Het geplaagde volk, moe van het strijden, ging liever nog weer eens een vijand, een nieuwe en onzichtbare nu, uit de weg. En vandaag nog is Aids een vijand wiens naam nauwelijks genoemd wordt.
Maar Dr Suzanne had al in Gabon geleerd naar antwoorden in de Afrikacultuur te moeten zoeken. In haar eerste studie over Aids waarschuwde zij al: pas toch op, ons prachtige zwarte gemeenschapsbewustzijn -ubuntuwordt onze ondergang wanneer het we het op Aids toepassen zoals jongelui het doen. ‘Als we één volk zijn, moeten alles delen, ook Aids’(zie mijn Snipper: ‘Dodelijke mythe’). En later in een volgende studie ging ze het primitieve geloof te lijf dat wie Aids heeft, genezen wordt door met een kind sexueel contact te hebben. Het prille leven zou het doodzieke leven genezen.
Dat voor ons vreemde geloof schijnt tot de vele verkrachtingen te leiden (Snipper: ‘Doodvonnis’).
Maar wie wat beter achter de Afrikaschermen heeft gekeken, heeft allang iets meer ontdekt, iets anders dat tot de Afrika-cultuur van hier behoort en dat een antwoord zou kunnen zijn op die benauwende vraag: waarom zoveel Aids juist hier? Wie zou het hardop durven zeggen? Al eeuwen lang heeft Afrika zijn eigen seksuele patronen ontwikkeld.
Voorhuwelijkse sex màg, maar met een absolute voorwaarde: geen penetratie; maar wat we hier plastisch dij-sex noemen is toegestaan. Een jongen kan dan wel meerdere meisjes tegelijk hebben, maar toe maar, hij is op weg een man te worden nietwaar? Als hij zich maar aan die culturele restrictie houdt. Maar deze strikte voorwaarde is met het instorten van de oude Afrika-gemeenschappen onder koloniaal bewind en onder druk van het nieuwe Westerse levensgevoel zozeer verdwenen dat de jongeman van het nieuwe Afrika het als zijn oude Afrika-recht beschouwt voluit sex te hebben. Het meisje bang voor gevolgen, mag wat protesteren maar ze heeft concurrentie; de jongen heeft makkelijk een stuk of wat meisjes tegelijk. Ik heb op Life Line tientallen rapporten moeten lezen van gesprekken met om die reden zwaar gefrustreerde meisjes, bang voor Aids. Maar wat je elders prostitutie zou noemen, kun je hier als het gemakkelijke uitruilen van gunsten beschouwen. Intussen is de vrouw, getrouwd of ongetrouwd, wel de dupe van het privilege van de man er verschillende liefjes op na te kunnen houden maar wee het meisje (de vrouw) niet trouw aan haar verloofde (haar man). Cultuur en de snelle verspreiding van Aids hebben alles met elkaar te maken. Maar je kunt niet alles hardop zeggen in het nieuwe Zuid-Afrika evenmin als dat in het oude altijd mogelijk was. Daarvoor is een dosis moed nodig. En die heeft Dr Suzanne! En gezien haar achtergrond kòn zij het ook onverschrokken formuleren: ‘het gevecht tegen Aids wordt noodlottig ondermijnd door mannen die weigeren verantwoordelijkheid te aanvaarden voor hun daden in een patriarchale gemeenschap en alleen wanneer wij de rol van mannen in onze huidige hoge-risico seksuele cultuur aanspreken zal de waardigheid van beide, mannen en vrouwen, hersteld kunnen worden en de wurggreep van Aids gebroken’. Het hoge woord is eruit!
J. Vonkeman, Richmond, Zuid-Afrika