Christenen en duurzaamheid na '6 mei'
2002-10-04
De schoten die een einde maakten aan het aardse leven van Pim Fortuyn, maakten bij mij nog iets anders los dan de schrik en de afschuw waarvan Nederland bol stond. Immers, de vermoedelijke dader is een milieuactivist.- Jaargang 46
- nummer 19
Wat een verblinding, denk je dan. Zijn idealen kúnnen niet deugen. En juist daarom voelde ik me ook persoonlijk geraakt, ik, die me al bijna 30 jaar intens betrokken weet bij het wel en wee van de schepping (om maar meteen een betere term voor ‘milieu’ te gebruiken). Ik was verlegen met het destructieve karakter van het idealisme van mensen als Volkert van der G. Totdat ik tot rust kwam bij de conclusie dat het juist nu aankomt op een evenwichtige, doordachte en doorleefde christelijke visie op milieu en ontwikkeling. Waarom?
Spanningen
Al voor 6 mei was het duidelijk dat de spanningen in de wereld, maar ook in Nederland, waren toegenomen. Ik noem het wantrouwen tussen de westerse wereld en de islam na de aanslagen van 11 september en de magere resultaten van diverse topconferenties – die van de Wereldhandelsorganisatie in Qatar, over armoede in Monterrey, over aids in Barcelona, en die over duurzaamheid in Johannesburg die onlangs is beëindigd. De wil en het geld om armoede, ziekte, onderontwikkeling en vervuiling aan te pakken lijken te ontbreken. Inmiddels hangen deze wereldproblemen wel degelijk samen met de spanningen die we in Nederland ervaren door de hoeveelheden asielzoekers, vluchtelingen en andere migranten die ‘fort Europa’ proberen binnen te komen. Al zouden we willen, we kunnen niet meer doen alsof we alleen op de wereld zijn. En dat in een tijd waarin veel mensen helemaal geen zin hebben in problemen en zich vooral druk maken over de vraag: waar moet ik mijn tweede of derde auto parkeren?
Een christelijk-ecologische visie
Waarom is het juist nú nodig een christelijk-ecologische visie te ontwikkelen?
Ik vond al heel lang dat de Schepper het zo bedoeld heeft. God gaf u en mij de opdracht de aarde te bebouwen en te bewaren. Daarmee bedoelde Hij geen roofbouw, maar rentmeesterschap.
Een hele tijd later kwam ik erachter dat het niet zozeer een ‘moeten’ is, maar meer een ‘mogen’.
Rentmeesterschap is geen doemdenken, geen vreugdeloze soberheid (de geestesgesteldheid waar in ons land frequent maar ten onrechte het etiket calvinisme op wordt geplakt). Het is juist een houding van ‘het is zaliger te geven dan te ontvangen’, van ‘zorgen en delen’, waardoor ik meer evenwicht ervaar tussen ‘werk, zorg, rust’ in plaats van het jachtige, begerige ‘ik consumeer dus ik besta’ of ‘ik presteer dus ik besta’ (om van de onderlinge samenhang tussen die twee maar niet te spreken).
Maar nú, na de moord op Fortuyn, kwam daar nog een derde motief bij om me voor een christelijk-ecologische visie in te zetten. Zeker, ik deelde de kritiek van de milieubeweging op consumptisme, verspilling, vervuiling en materialisme, al waren mijn drijfveren anders dan die van het doorsnee lid van Greenpeace of Milieudefensie. Maar omdat ik christen ben, tilt God mij uit boven mezelf. Hij geeft mij perspectief op een nieuwe wereld waar ik geen sabotage voor hoef te plegen. Bovendien – en veel vervelender voor mijzelf – laat Hij mij zien dat het kwaad niet zozeer buiten mij ligt, in machten waar ik tegen moet strijden, maar ook en vooral binnenin mij. Zo brengt Hij mij tot ootmoed en de vrucht daarvan is dat ik ontkom ik aan de klip van verbittering en blinde haat tegen kwade machten en de mensen die deze verpersoonlijken.
Denkfout
Niet-christelijke milieu- en dierenrechtenactivisten maken de denkfout dat ze niet rekenen met de zondeval en de ellende die daaruit voortvloeit.
Hun utopische idealen over een samenleving waarin mensen en dieren in volstrekte harmonie met elkaar leven zijn ten diepste een geseculariseerd en verhorizontaliseerd geloof waarin niet God een hemel op aarde brengt, maar de mens die moet verwezenlijken, desnoods over lijken. (Waren we dat echt alweer vergeten, na een eeuw Lenin, Stalin, Hitler en Mao?) Het spreken van deze activisten over de gelijkwaardigheid van dieren en mensen miskent het wezenlijke verschil tussen mens en dier: dat de mens naar het beeld van God geschapen is. En hierachter zit een evolutionair wereldbeeld waarin voor God geen plaats is, maar de natuur in en voor zichzelf bestaat. (Charles Darwin zou zich trouwens in zijn graf omdraaien als hij zou zien welke consequenties sommige activisten trekken uit zijn evolutieleer.)
Volstrekte harmonie
Een christelijk-ecologische visie daarentegen houdt rekening met de verwoestende gevolgen van de zonde en ziet uit naar volstrekte harmonie, maar dan dankzij Gods ingrijpen. Dan zal de leeuw spelen met het lam. Zo’n visie inspireert mij om te werken aan het terugdringen van leed, pijn en misstanden in de wereld van mensen, dieren en al het geschapene. Zij richt mij op God en zet mij daarom aan tot ‘genieten van genoeg, zodat anderen genoeg hebben om van te genieten’, als eigentijds vertaling van: gerechtigheid doen en ootmoedig wandelen met God (Micha 6, 8). Als burger van een hemels koninkrijk ben ik uiteindelijk een vreemdeling.
En als het goed is ben ik daardoor wat minder vatbaar voor de consumptie- en prestatiewaan van de dag en ervaar ik de spanning tussen het ‘nog niet’(volmaakt) en ‘al wel’ (nieuwe mensen zijn).
Het vorig jaar opgerichte Christelijk Eclogisch Netwerk (CEN, zie kader) werkt hieraan.
Hoewel noch u noch ik noch het CEN een volmaakte wereld kunnen bereiken, mogen we allemaal op onze eigen plek wel aan gerechtigheid werken.
Bijvoorbeeld door gelovig te genieten van genoeg. Want het heil is er waarachtig niet alleen voor de ziel en de zondag.
| Christelijk Ecologisch Netwerk Vorig jaar juni werd het Christelijk Ecologisch Netwerk (CEN) opgericht. Dat netwerk wil de christelijke traditie op dit terrein vruchtbaar maken in een tijd van overstromingen en klimaatverandering en afnemende biodiversiteit. In de Bijbel gaan naastenliefde en zorg voor de dieren en de hele schepping – oftewel sociale en ecologische gerechtigheid – immers hand in hand. In het CEN werken 18 organisaties samen, o.a. de Evangelische Alliantie, de projectgroep Kerk en Milieu van de Raad van Kerken, -de stichting Aardewerk, het Contact Christen Agrariërs, Kerk en Wereld, de Evangelische Alliantie, het Instituut voor Cultuurethiek, de vakorganisaties CNV, GMV en RMU en de wetenschappelijke instituten van CDA, ChristenUnie en SGP. Het CEN is een vervolg op het Christelijk-ecologisch Appèl, dat op 9 september 1998 aan minister Pronk werd aangeboden door een opmerkelijk brede coalitie van christenen. Het CEN concentreert zich op de landbouw, het bedrijfsleven, en op geloof en levensstijl. Landbouw Over de toekomst van de landbouw heeft het CEN een brief aan alle fractievoorzitters gestuurd tijdens de kabinetsformatie. Dat was hard nodig na alle crises zoals MKZ. In die brief werden adviezen aangedragen als: het stimuleren van streekeigen producten, het goedkoper maken van producten uit de biologische landbouw en het werken met regionale contracten tussen boeren en de overheid. Duurzaamheid Eind augustus werd aan de Nederlandse delegatie naar de wereldtop in Johannesburg de boodschap meegegeven dat de zogenaamde Brundtland-definitie van ‘duurzame ontwikkeling’ moet worden aangevuld. Er staat nu dat de ‘de behoeften van de huidige generatie’ moeten worden vervuld zonder tekort te doen aan de behoeften van toekomstige generaties. Maar behoeften zijn onbeperkt op te rekken. Het moet gaat om reële behoefte, niet om hebzucht. En daarom zou de definitie moeten luiden: "Duurzame ontwikkeling is een ontwikkeling die voorziet in de behoeften van de tegenwoordige generatie zonder tekort te doen aan mogelijkheid voor toekomstige generaties om in hun behoeften te voorzien: er is genoeg voor ieders behoefte (”need”) maar niet voor ieders hebzucht (“greed”). Een ontwikkeling is niet duurzaam als de behoeften van de mens worden bevredigd ten koste van het behoud van natuur en milieu, de bescherming van de biodiversiteit, en een harmonieuze en rechtvaardige verdeling van welvaart". Themadag 'Geloven tussen droom en daad' Op zaterdag 2 november a.s. organiseert het CEN de themadag ‘Geloven tussen droom en daad’. Daar worden allerlei materialen en activiteiten gepresenteerd waarmee christenen individueel en in hun gemeente aan het denken en aan het werk worden gezet. Voor meer informatie over het CEN: Instituut voor Cultuurethiek te Amersfoort, e-mail: peter@siebe-p-h.myweb.nl of ljriezebos@hotmail.com Drs. Peter H. Siebe is mede-oprichter van het CEN en vice-voorzitter van Aardewerk. Het Christelijk-ecologisch Appèl is te vinden op www.aardewerk.org. |