Gefascineerd door water
2002-12-13
De geur van olieverf, terpentine, linnen en hout komt mij tegemoet als ik haven- en stadsgezichtenschilder Jan Zwaan (49) ontmoet in zijn atelier te Hasselt. Wat volgt is een gesprek met een bevlogen en gelovig kunstenaar over zijn passie.- Jaargang 46
- nummer 24
Achterop een Solex rijdt de jonge Jan met zijn vader, die ook kunstschilder was, door Nederland. Zo ontmoet hij onder andere nazaten van de Haagse en Larense school en komt hij vroeg met het vak in aanraking. Zelf zegt Zwaan hierover: ‘De sporen van vroeger zijn duidelijk zichtbaar. Ik beoefen niet alleen een uitstervende tak van schilderkunst, maar ook mijn eerste tien levensjaren zijn bepalend geweest.
De teloorgang van de vissersvloot en kledij van Spakenburg heb ik bewust meegemaakt en het heeft een enorme indruk op mij achtergelaten. De rijke cultuur van een besloten gemeenschap en haar haven zijn verworden tot een museum. Ik ben dan ook gefascineerd door water, havens en de scheepvaart.’
Verwondering
De werken van Zwaan doen geen afbreuk aan de werkelijkheid. De kunstenaar uit Hasselt laat zich beperken door de factoren tijd, weer en realiteit. Schilderen begint voor hem met een nauwkeurige observatie van de omgeving. Als Jan Zwaan iets ziet wat hem pakt, gaat hij direct aan de slag. Vervolgens blijft hij urenlang op diezelfde plek, soms zelfs in weer en wind. ‘Een beeld kan mij ontzettend treffen.
Geregeld kijk ik verwonderd om mij heen. Het glijden van zonlicht en schaduw over een landschap, het opnemen van geluiden en geuren zijn een verrijking voor mijn leven. Het is een stukje godsbesef; je weet weer waarom je leeft.’ Zwaan is van mening dat mensen soms hun hond gebruiken als alibi om even te stoppen, want wie durft nog stil te staan en de schoonheid van een gebied te bewonderen?
Volgens Zwaan is schilderen meer dan een technische bezigheid. ‘Het is een levenshouding waar je mee opstaat en mee naar bed gaat. Voordat je een schilderij kan creëren, moet je een aantal stappen ondernemen. Zoals je jas uittrekken, de moeite nemen om ergens te gaan schilderen en dat terwijl je doek leeg is en er wellicht mensen om je heen staan. Hierdoor krijgt het geheel gewicht. Daarnaast is het voor mij een intuïtief gebeuren, iets wat buiten mij omgaat. Het resultaat blijft mij ook verrassen. Tegelijkertijd ben ik wel zo professioneel dat ik maandagochtend vroeg opsta om te schilderen.’
Compensatie
Behalve kunstenaar is Jan Zwaan docent schilderen aan de kunstacademie Constantijn Huygens te Kampen.
‘Onderwijs is geweldig omdat je merkt dat jonge mensen zich ontwikkelen en dat jezelf daaraan een stukje mag bijdragen.
Eerstejaars moeten bij mij opnieuw leren kijken naar schilderijen en leren beelden te plaatsen in hun context. Het begrijpen van een beeld is ook de kracht ervan; het is een middel om iets te vertellen. Daarnaast is lesgeven een soort compensatie voor de eenzaamheid en het onbegrip waar je als kunstenaar mee te maken krijgt.
Als ik geen docent was, zou ik waarschijnlijk een tikje zonderling zijn en erg op mijzelf’, aldus een lachende Zwaan.
Graag zou de Hasseltse kunstenaar opnieuw de scheepswerf van Spakenburg schilderen. Iets wat hij jaren geleden ook gedaan heeft. Verder staan het IJsselmeer en de plaatsen Makkum en Enkhuizen op het verlanglijstje van Jan Zwaan.
(Jan Zwaan exposeert om het jaar in Kunstzaal van Heijningen, Noordeinde 152 te Den Haag. Ook wordt hij door deze galerie vertegenwoordigd.)