Bijbellezen in het gezin
2001-03-02
Over bijbellezen in het gezin is in Opbouw al diverse malen geschreven. Maar het is een blijvend actueel onderwerp. Al was het alleen al omdat een volgende generatie met dezelfde problemen kampt als tien jaar geleden de vorige. De vernieuwde versie van Sleutel, een goed hulpmiddel voor jongeren vanaf 15 jaar, is aanleiding het onderwerp nog maar eens bij de kop te nemen.- Jaargang 45
- nummer 5
Vast tijdstip
Als iets de laatste jaren moeilijker geworden is dan is het wel het bijbellezen in gezinsverband. Zeker in een gezin met opgroeiende kinderen dat in de ‘transportfase’ 1) zit. Wat is een gunstig tijdstip? Het ontbijt is te gehaast en iedereen is op dat moment gestrest. ‘s Middags zitten de meesten op school en ‘s avonds is de ploeg nooit compleet.
Vind dan maar eens elke dag een gemeenschappelijk tijdstip dat rustig genoeg is om bijbel te lezen.
En toch is het meer dan ooit zinvol, zeker nu op veel christelijke scholen het bijbels onderwijs fors minder tijd toebedeeld krijgt. In veel gezinnen zal na het avond-eten toch het meest geschikte moment zijn, al is het ook dan in veel gevallen nog moeilijk: De één is al weer weg (naar catechisatie) voor de ander komt (van trainen). Je zou in zo’n situatie kunnen afspreken dat wie beslist eerder wegmoet, kan gaan, maar wel voor of na die tijd doorneemt wat de anderen gezamenlijk lezen. Het liefst samen met een van de ouders.
De jongsten
Een ander probleem is hoe je invulling geeft aan het gezamenlijk bijbellezen. En ik denk dan met name aan gezinnen met opgroeiende kinderen van verschillende leeftijd. Als er alleen sprake is van kleine kinderen, kleuters hebben we er niet zo veel moeite mee. Voor die categorie zijn er hulpmiddelen te over; in alle soorten en maten, van het eenvoudigste prentenboekje tot de schitterendst uitgevoerde kinderbijbel. 2) Ook de oudere basisschoolleerlingen vormen niet het grootste probleem. Zij zijn tussen de middag wel thuis en anders biedt het naar bed brengen wel mogelijkheden.
Sfeer belangrijk
Als er een gemengd gezelschap aan tafel zit, met basisschoolkinderen en tieners of iets ouderen tegelijk, wordt het een stuk moeilijker. Juist bij het bijbellezen en het samen bidden zullen kinderen kunnen ervaren of de band met de Here echt is. En dat heeft meer waarde dan heel veel erover spreken en ‘vermanen’. Daarom vraagt het samen lezen om een zorgvuldige invulling en een fijne sfeer. Bovendien, het heeft alleen zin als iedereen oppikt wat er in het gelezen gedeelte staat. Anders wordt het lezen mèt het bidden een inhoudsloos ritueel dat nu eenmaal moet plaats vinden voor je van tafel mag. Nee, het gaat erom dat we samen een stukje boodschap van de Here gaan lezen voor jou persoonlijk. Zo klinkt het vreselijk zwaar en dat bedoel ik niet. Het gaat me erom duidelijk te maken dat zo mogelijk iedereen meepikt wat er gelezen wordt en erbij betrokken raakt. Vooral dat laatste, want ook in de stukjes die aan tafel gelezen worden spreekt een liefhebbende Vader met zijn kinderen.
Alleen verhalen
Ieder moet het ‘meebeleven’. Dat heeft consequenties voor de keuze van de bijbelgedeeltes die je leest.
Aan tafel zou ik daarom uitsluitend historische stof nemen, geen psalmen, brieven van Paulus of Petrus, of stukken uit de profetenboeken (op Jona na, natuurlijk; o ja, en de eerste helft van Daniël en Jesaja 38). Juist omdat het om een activiteit in gezinsverband gaat is het niet zo erg om selectief te werk te gaan. En als u dat toch een bezwaar vindt en wèl Efeze of uit een brief van Petrus wil lezen, dan is het zinvol een kort stukje te nemen: liever vier verzen goed, dat is twee, drie keer lezen en dan in eigen woorden samenvatten dan een hoofdstuk in één keer in zijn geheel. Als we te moeilijke stof nemen, werken we in de hand dat de kinderen het bijbellezen gaan zien als iets waar je toch niet veel van begrijpt, maar wat je nu eenmaal moet uitzitten. (Voor kerkdiensten geldt gedeeltelijk hetzelfde. Ik heb zelf nog altijd het idee dat ik met mijn gedachten zo gemakkelijk afdwaal doordat ik dat tijdens de preken in mijn kinderjaren geleerd heb.) Begrijpelijke vertaling En zo veel mogelijk met ieder een bijbel voor zich. Om de beurt een vers lezen bevordert zowel de aandacht erbij houden als de betrokkenheid.
Dat laatste wordt ook gestimuleerd als we er even over napraten, zonder dat het moralistisch gepreek wordt.
Wat de bijbelvertaling betreft zou ik altijd kiezen voor de Groot Nieuwsbijbel of het Boek. Niet voor de NBGvertaling die met zijn ingewikkelde zinnen en verouderd taalgebruik met veel naamvalsvormen op een veel te geschoold publiek mikt. De bijbel wordt het meest gebruikt door gewone mensen die willen begrijpen wat er staat.
Al de geleerde kritiek die nu gespuid wordt in de richting van de Bijbelvertaling 2000 (de NBV) is indrukwekkend, maar schiet ver over het ongelofelijk belangrijke doel van een eenvoudige begrijpelijke vertaling heen.
Vroeg beginnen
De klacht over afnemende bijbelkennis onder jongeren is, denk ik, terecht. ‘Ze weten niet eens meer wie Achan is’.
Maar laten we er wel bij bedenken wat ons op catechisatie en in preken wordt ingeprent, namelijk dat niet kennis met het verstand het belangrijkste is, maar het kennen van de Here van hart tot hart. Ook het lezen aan tafel moet daar op gericht zijn. Het gaat niet in de eerste plaats om het verhaal, maar om de Here ìn het verhaal.
Overigens, alles wat ik genoemd heb, het om de beurt lezen met ieder een bijbel voor zich, het over het gelezene napraten, wordt door de kinderen het gemakkelijkst geaccepteerd als het van het begin af aan gepraktiseerd is.
Er mee beginnen als ze 14 zijn stuit op weerstand. Daarom is het belangrijk kinderlijke vormen te laten overvloeien in de voor ouderen geschikte methode.
Sleutel
In mijn verhaal is tot nu toe is overgebleven de veruit moeilijkste groep, de oudere tieners vanaf 15 jaar. Eigenlijk vormen zij de aanleiding tot dit artikel. Het zou het mooiste zijn als deze leeftijdscategorie zelf stille tijd hield, dat wil zeggen op de eigen kamer in alle stilte zelf bijbel ging lezen, ‘bijbelstudie’ doen. De meesten komen daar niet aan toe. Toch ook met hen maar lezen aan tafel dus. Wat ik zelf een goed hulpmiddel daarbij vind is Sleutel, een dagboekje voor jongeren, waarvan elk kwartaal een nummer uitkomt. In eerste instantie geschreven voor persoonlijk bijbelgebruik, maar naar ik uit ervaring weet, ook geschikt voor het lezen aan tafel. Sinds 1 januari komt het uit in vernieuwde vorm, de 47ste jaargang.
Actueel en fris
Ik heb eerder aandacht voor Sleutel gevraagd en neem mijn karakterisering van toen over, aangepast aan de uitgave van nu. Want met ingang van dit jaar is de opzet wat anders geworden. Sleutel is een gids die jongeren elke dag op een heel frisse manier meeneemt een bijbelgedeelte door.
Niet prekend, zeker ook niet diepgaand uitleggend, wel aansprekend, heel direct. Het begin van de dagstukjes alleen al: bijna iedere dag weten de schrijvers de aandacht te trekken met iets actueels dat een jonge lezer uit zijn eigen leven zal herkennen. En dat is dan het opstapje naar het bijbelgedeelte dat daarmee aansluit bij de eigen situatie van die lezer. Of omgekeerd met als uitgangspunt een situatie uit het leven van de jongere wordt de stap gemaakt naar het bijbelverhaal om te laten zien wat hier gebeurt, hoe bijzonder het leven van Jezus of van zijn volgelingen is.
Het stukje van 2 januari begint: De kans is groot dat jij al eens op internet bent wezen ‘surfen’. Is ontzettend gemakkelijk om contact te maken met bedrijven, scholen en organisaties. Of te ‘chatten’ met vrienden en vriendinnen.
Eigenlijk zou het ook wel erg gemakkelijk zijn wanneer God een eigen homepage zou hebben. Zoiets van www.hemel.com of dat je Hem een e-mail zou kunnen sturen: vraag@God.com. En vandaar uit word je meegenomen naar Marcus 1:1-8.
En dat van 29 januari: "Ja, maar… ik deed het niet expres!" Welles! Nietes!
"Nou dan had je maar beter uit je doppen moeten kijken!" "Ja maar, ik deed het toch niet expreeeeeees!"
Gods oplossing voor dit soort grote mensendilemma’s vind je in Deuteronomium 19:1-13. Enzovoort.
Het gelezen stukje wordt daarna niet nog eens uitgebreid naverteld of diepgravend exegetisch toegelicht, nee de schrijver voert als het ware een gesprek met je. Hij is heel direct, wijst op opvallende dingen. Hij laat zien dat je niet te maken hebt met wereldvreemde opmerkingen van ene Paulus die vlak na het jaar nul leefde, nee, het blijken actuele woorden voor jou.
Een boodschap van God. Voor jou vandaag. Vaak eindigt een stukje dan ook met een concrete uitdaging aan de lezer: bijvoorbeeld om te gaan geloven of om een stukje van je leven te gaan veranderen.
Soms gaan die opmerkingen vergezeld van een aanzet tot een gebed. Het stukje van 2 januari eindigt met Jezus wil ‘online’ met je in verbinding staan. Zoek je verbinding met Hem?
En het stukje van 17 februari over investeren naar aanleiding van 1 Tim. 2:1 eindigt: Rendementen behaald in het verleden zijn bij Hem een absolute garantie voor de toekomst! Dank Hem daarvoor!
Afwisseling
Per kwartaal is er in de keuze van de bijbelboeken genoeg afwisseling tussen het Oude en Nieuwe Testament; historische boeken, profeten, brieven; en in elk nummer komen psalmen aan bod. Lange bijbelboeken worden meestal in stukjes geknipt en over de kwartalen verdeeld. Het lopende kwartaal neemt Deuteronomium, gedeelten uit Marcus en de helft van Handelingen mee; verder krijgen vijf psalmen aandacht. In vier jaar trek je met Sleutel de complete bijbel door.
Een verschil tussen de vernieuwde Sleutel en de oude versie is dat er nu gewerkt wordt met weekthema’s.
Soms is dat leuk, andere keren komt het, althans op mij, wat geforceerd over, zoals bij het weekthema evangeliseren is investeren. Daarnaast wordt meer dan in het verleden naar je eigen mening gevraagd en kom je fors confronterende stukjes tegen. Uit wat ik tot nu toe geschreven heb, zal duidelijk zijn dat Sleutel in de eerste plaats geschreven is voor persoonlijke bijbelstudie; er worden aan de lezer zo nu en dan zeer persoonlijke vragen gesteld die niet iedereen zo gemakkelijk zal beantwoorden in een groepje, zelfs niet in gezinsverband. Toch weet ik uit eigen ervaring en van wat ik van anderen hoor dat Sleutel het aan tafel goed doet.
Aantrekkelijk uiterlijk
De boekjes – elk kwartaal komt er een nieuwe uit van 96 pagina’s – zien er aantrekkelijk uit. Ze hebben een lekker formaat, een kleurige omslag en de tekst wordt opgevrolijkt met foto’s en humoristische tekeningetjes.
Naast de dagstukjes heeft ieder nummer een aantal vaste rubrieken: Special heet het hoofdstuk waarin – en nu wel diepgravend, maar zeer leesbaar – een bijbels begrip uitgewerkt wordt: over de zegen (2001, nr. 1), seksualiteit (2000, nr. 3). In de rubriek wordt, alweer heel grondig, een vraag van en lezer besproken. Er zijn boek- en CD-besprekingen.
Ik hoop duidelijk gemaakt te hebben dat het voor gezinnen met opgroeiende kinderen de moeite waard is Sleutel eens te proberen. 3) Het is een uitgave van de Internationale Bijbelbond, Postbus 352, 4100 AJ Culemborg. Hier kunnen ook proefnummers aangevraagd worden (tel 0345 – 517834). Prijs f 29,95 per jaar. Losse nummers f 8,95.
1) Ik hoorde die term pas gebruiken voor de periode waarin ouders het ene na het andere kind vervoeren, van huis naar muziekschool naar huis naar catechisatie naar verjaardagsfeestjes , enzovoort.
2) Door de overvloed aan materiaal is de keuze toch weer moeilijk. In dit verband vermeld ik de zo juist verschenen Ontdekkingsbijbel. Duur (f 59,95), maar prachtig. En eigenlijk betaal je voor twee, want het aankoopbedrag is voldoende om een kind in een derdewereldland een ontdekkingsbijbel cadeau te geven.
3) Wie kiest voor gebruik aan tafel zou er goed aan doen meer dan één exemplaar te nemen. Zelf meelezen werkt het beste: niet iedereen is op luisteren ingesteld. En een zoon of dochter die aan zelf stille-tijd-houden toekomt is zeker een Sleutel waard.
Oud medium in nieuw jasje Zojuist verscheen "Preken 2000", een CD-rom met 38 preken van ds. Willem Smouter te Ede. De preken staan er op als geluidsfiles in mp3-formaat en zijn dus bedoeld om af te spelen op een computer. Te bestellen door overmaken van fl 22,50 op giro 5339275 tnv Jelle Smouter. Zie verder www.smouter.net/preken |