Zingen van geluk en pijn
2001-03-16
De titel is een regel uit een gedicht van Niek Schuman: - Jaargang 45
- nummer 6
Wat psalmen zijn
Blijven pleiten voor het leven
opgetogen – neergebogen
zingen van geluk en pijn.
Gelukkig wie niet op wil geven
woorden vindt die er al waren
horen laat wat psalmen zijn.
(Uit: Wij zijn de eersten niet, Delft 1985)
In de Nederlandse protestantse kerken kent men hoofdzakelijk één vorm van psalmzingen: de berijming op melodieën uit het Geneefse psalter uit het midden van de 16e eeuw. Het is niet overdreven om te zeggen dat deze psalmen gezichtsbepalend zijn voor het Nederlands calvinisme. Een deel van deze calvinistische kerken zingt zelfs uitsluitend deze rijmpsalmen. De vraag mag gesteld worden of een psalmberijming de oorspronkelijke psalmteksten uit de bijbel voldoende recht doet, hoe goed een bepaalde berijming ook is. De vorm van de rijmpsalm, dat is de vorm van het westers volkslied, staat zover af van het origineel, dat het nauwelijks mogelijk is om de kracht en eigenheid van de oorspronkelijke psalmtekst te ervaren.
Over die kracht en eigenheid gesproken: enerzijds gaat het dan om literaire kenmerken: het gedachtenrijm, de dialoogvorm, de verschillende ‘rollen’ (zie voor het laatste bijvoorbeeld de psalmen 24 en 122). In een berijming zijn die kenmerken moeilijk te herkennen. Anderzijds willen de psalmen ‘zingen van geluk en pijn’. Juist de psalmen bieden alle gelegenheid om niet alleen het geluk en de dank te bezingen, uit te zingen, maar ook de pijn en de vragen, ja zelfs de ervaring van de godverlatenheid. In de praktijk wordt uit het psalter vaak een te smalle selectie gemaakt en worden de meer weerbarstige psalmen terzijde gelegd.
In de lezing wordt aan de hand van voorbeelden gezocht naar de kracht en eigenheid van de psalmen.
Pieter Endedijk (*1954) studeerde aan het conservatorium te Arnhem schoolmuziek, koordirectie en kerkmuziek. Van 1977 tot 1993 was hij in deze disciplines werkzaam. Studeerde theologie en werd in 1994 predikant, thans van de Samen-op-Weg-gemeente te Didam. Hij is vice-voorzitter van de Interkerkelijke Stichting voor het Kerklied, in welke functie hij zich inzet voor de vernieuwing van het kerklied, en is redacteur kerkmuziek van De Eerste Dag, handreiking bij het Oecumenisch Leesrooster van de Raad van Kerken in Nederland. Hij schrijft o.a. artikelen op het gebied van liturgie en kerklied. In het dit jaar te verschijnen hymnologisch handboek Het kerklied – een geschiedenis schreef hij het hoofdstuk over het lied in de doperse traditie.