Persoonlijk geloof
2000-02-04
In christelijk Nederland hebben we een goed klinkend synoniem gevonden voor individualisering. Het persoonlijk geloof, daar gaat het om. Het woord persoonlijk heeft een positieve klank, terwijl het woord individueel een meer negatieve lading heeft. Zo vindt de behoefte aan individuele geloofsbevrediging ook binnen onze kerken zijn weg. De mensen uit de kerk zoeken aan sluiting bij de ontwikkeling in onze samenleving. En het werkt, want steeds meer gelovigen zoeken en vinden spirituele ervaringen.- Jaargang 44
- nummer 3
In dit artikel wil ook ik eens aandacht vragen voor deze ontwikkelingen.
We kunnen er niet omheen: waar het vroeger Gód was die de mens steeds weer opzocht, is het nu de méns, diealleen als daar behoefte aan bestaat - op zoek gaat naar God. Het ontbreken van persoonlijke geloofservaringen is reden om het geloof vaarwel te zeggen. De mens zoekt God en als God niet direct antwoordt, ontstaat een geloofscrisis. Er wordt van gelovigen verwacht dat ze zelf voor God kiezen. Ik heb stellig de indruk, dat deze ontwikkeling steeds verder gaat. Geloofsgenoten die het persoonlijk geloof prediken, sluiten naadloos aan op de tijdgeest en weten steeds meer mensen te overtuigen.
Men getuigt vol vuur van persoonlijke ervaringen.
Dergelijke getuigenissen hebben iets claimerigs: alsof alleen op deze manier Gods wil gedaan wordt. Een open gesprek wordt dan al snel onmogelijk.
Nadruk
Op zich komt het niet uit de lucht vallen, die nadruk op meer persoonlijk geloof. Het vanzelfsprekendheids geloof van voorgaande generaties is niet meer. We worden in onze tijd gedwongen om zelf na te denken over de inhoud en de wijze van belijden van ons geloof.
Het geloof wordt meer op de proef gesteld dan vroeger.
Enkel al vanwege het feit dat de meerderheid niet meer in God gelooft.
Wie gelooft, heeft wat uit te leggen. De vraag is nu, wat er dan precies uitgelegd moet worden. De boodschap zoals de boodschap is, of een aangepaste boodschap zodat deze beter aansluit op de persoonlijke wensen en behoeften van mensen.
Korte periode
Wanneer de boodschap hetzelfde blijft en de vorm aangepast wordt, leidt dit slechts tot een korte opleving. Denk maar eens aan een autofabrikant die van een bepaald type jarenlang veel exemplaren verkocht heeft. Een restyle, een aantal moderniseringen, kleine aanpassingen, het zal de verkoop slechts voor korte periode doen opleven. Zo'n model heeft z'n langste tijd gehad en zal zeker verdwijnen.
Anders gezegd: Met gitaren en opwekkingsliederen houd je de mensen niet in de kerk en krijg je de mensen ook niet naar de kerk. Niets mis met nieuwe vormen, maar laten we er geen heil van verwachten. Uiteindelijk gaat het toch om de inhoud.
Wanneer de inhoud mensen niet aanspreekt, dan houdt het op. De vorm waarin we ons geloof uiten is op zich niet onbelangrijk, maar zal altijd moeten aansluiten bij de inhoud van het geloof. Als mensen onze kerken vaarwel zeggen omdat ze de Psalmen saai vinden, dan vrees ik dat zij bij het overvloedig zingen van Opwekkingsliederen de kerk op den duur toch ook achter zich laten.
Hele noten
Een enkele keer kom ik in de Gereformeerde Gemeente. Daar zingen ze op hele noten. Dat kan voordelen hebben, al gelden ze niet voor iedereen.
Zo zou je meer gelegenheid kunnen krijgen, om stil te staan bij de woorden die je zingt. De inhoud zou dan beter tot zijn recht komen. Dat voordeel wordt daar echter weer teniet gedaan door het gebruik van een oudere, minder goede berijming. Nu ben ik beslist geen voorstander van het zingen op hele noten - het klinkt echt niet - maar als dat nu de prijs is die ik moet betalen voor het horen bij Gods kerk en de wetenschap dat zijn genade ook voor mij is, dan heb ik die hele noten er graag voor over.
Wie de kerk de rug toekeerd vanwege de liederen die gezongen worden, heeft een geloofsprobleem.
Overigens geldt dit evenzo voor de Opwekkingsliederen.
Sleutelrol
De boodschap kan ook aangepast worden. Meer gericht op het individu.
Wat voel ik, wat ervaar ik, waar heb ik houvast aan.
Het woordje ik speelt daarin een sleutelrol.
Bezoek maar eens een samenkomst (men spreekt, in dit verband geheel terecht, niet van een dienst ter ere van God, maar van een samenkomst. De organisatoren van deze samenkomsten voelen dit verschil zelf feilloos aan) van een evangelische gemeente.
Neem een notitieboekje en turf eens hoe vaak de voorganger het woordje ik gebruikt. Het getuigenis van deze voorgangers heeft slechts betekenis voor hen zelf. Zo zijn zij verstrikt geraakt in een ervaringsgeloof, dat iedere keer op de proef gesteld kan worden door het missen van ervaringen, op momenten dat ervaringen zo wenselijk zijn. Verder is het opmerkelijk hoe men kan getuigen van een persoonlijke relatie met Christus, terwijl zo weinig zichtbaar is van goede relaties met andere mensen. Wie niet of zelden op de ander gericht is, zal toch zeker niet op God gericht kunnen zijn, die ons geschapen heeft naar Zijn beeld?
Goede relaties met andere mensen dienen het vertrekpunt te zijn van ons geloof. Toon uw geloof uit uw werken, staat er in de bijbel. De ervaring van de mens is slechts een flinterdun onbetrouwbaar onderdeel van de verhouding tussen God en mens.
Het lijkt mij beter deze ervaring niet centraal te stellen in onze relatie tot God.
Een goed voorbeeld van het vervangen van God zelf door de ervaring van de mens vinden we in de Opwekkingsbundel.
Iedereen kent het lied 'k Stel mijn vertrouwen op de Heer mijn God. In de nieuwste druk van de bundel is "Hij heeft mij lief" vervangen door "Hem heb ik lief". Een detail, maar toch zegt het veel over de samenstellers van de bundel. Het zal mij niet verbazen als deze een marketingopleiding doorlopen hebben. De gewijzigde versie van dit lied "verkoopt" ongetwijfeld veel beter.
New Age
Deze kant moeten we beslist niet op. Het heeft wat weg van New Age.
Het New Age-denken gaat ervan uit, dat ieder mens een beetje van God in zichzelf heeft. Eerlijk gezegd zie ik niet zo veel verschil met de evangelische beweging in zijn meest extreme soort.
Beide sluiten aan op de autonome mens, die zelf ervaart, voelt, zweeft, en beslist wat goed voor hem is. De spirituele ervaring wordt gezocht, gevonden en beleden. Persoonlijk geloof, zelf-ontplooiing, je eigen (geloofs-)mogelijkheden ontdekken. Het klinkt allemaal erg vaag en weinig concreet. Ik doe niet mijn best om voorzichtig te formuleren. Ik doe dat bewust, want ik ben er zeker van dat velen het geloof vaarwel hebben gezegd, omdat men dacht iets te moeten voelen en ervaren. De "evangelische" prediking heeft naar mijn opvatting al heel wat geloofsslachtoffers gemaakt. Mensen die definitief afhaken, omdat ze de ervaring waar ze zo veel over horen, simpel niet heb ben. En mensen die depressief raken van schuldgevoelens vanwege het ontbreken van ervaringen.
Wie deze kant op wil met het geloof, bewandelt een heilloze weg.
In dit licht zie ik ook de behoefte aan laagdrempelige kerkdiensten.
Binnen onze kerken is het mode om daar naar te streven. Veel mensen hebben er geen benul van wat ze daar dan precies mee bedoelen en willen bereiken. Ik vermoed dat men hier onder het volgende verstaat. Meer Opwekkingsliederen, een wat soepelere orde van dienst, eenvoudige preken, korte, snelle en flitsende items. Eigenlijk gewoon meer aansluiten bij de mens van vandaag.
Ook een beetje persoonlijker dus. Wat mij betreft is laagdrempelig iets heel anders - behalve eenvoudige preken, daar ben ik ook voor. Ik wil me graag in het eenvoudige voegen, om deze bijbelse woorden maar eens aan te halen. Laagdrempelig is vooral gastvrij zijn, oog hebben voor elkaar, elkaar de ruimte geven, behulpzaam en vriendelijk zijn voor elkaar. Samen blij zijn, samen verdriet hebben. Het is allemaal niet zo ingewikkeld, het zijn allemaal bekende woorden aan de bijbel ontleend.
In de bijbel vind je het niet zo: dat getuigen van persoonlijke geloofservaringen.
Wel het getuigenis van een christelijke levensstijl! Hoe meer de nadruk komt te liggen op persoonlijke ervaringen, hoe minder ik zie van daadwerkelijke bewogenheid met onze medemens.
Via mijn werk - ik verkoop hypotheken - heb ik regelmatig contact met broeders en zusters van de oud-gereformeerde gemeente.
Zwaarder in de leer en traditioneler is er niet in Nederland. Ik werk bij de bank die als enige in Nederland bereid is deze mensen van een hypotheek te voorzien, zonder verplichte branden levensverzekering.
Wanneer ik spreek met deze mensen valt mij op dat zij nooit, maar dan ook nooit, oordelen over anderen. Niet in kleine dingen, niet in grote dingen.
Deze mensen leven zeer bewust, op God gericht en aanvaarden ieder zoals hij of zij is.
Recht door zee en eerlijk.
Bereid zich zwaar in de schulden te steken voor een naaste, die door een ramp getroffen wordt.
Ook wanneer ze het zelf beslist niet breed hebben.
Dat is nog eens getuigen van een persoonlijk geloof!
Impact
Ja, zal iemand misschien zeggen, dat is mooi gedacht, maar voorlopig hebben de evangelischen - kijk ook maar naar de EO - veel meer impact. En zij brengen toch ook de enige echte boodschap van genade? Is het succes van deze omroep niet voor een deel te verklaren vanuit de tijdgeest?
Volgens mij ziet de EO kans om de ik-cultuur naadloos te laten aansluiten bij de weg die God ons wijst. Men weet altijd aansluiting bij de jongerencultuur te vinden en dat is zeker een prestatie van formaat. Aan de EO de taak de mens duidelijk te maken dat God ze een plaats in een kerkgemeenschap heeft gegeven. En dat er geen spirituele ervaring nodig is om kind van God te zijn. Het zou mooi zijn als in de kerk duidelijk werd, dat het God is die ons bewaart en dat er echt geen bepaald gevoel of een specifieke ervaring voor nodig is om bij God en zijn kerk te horen.
Er zullen altijd verschillen in beleving en overtuiging blijven. Laten we elkaar daarom de ruimte geven en niet te hoge eisen aan elkaar stellen. Dat doet God namelijk ook niet.
Laten wij gericht zijn op God en onze medemens, pas in de laatste plaats op onszelf. Soms past daar een Opwekkingslied of persoonlijk getuigenis bij, maar vaak ook niet. Altijd past daar aandacht voor anderen in. Een christelijke levensstijl is het beste persoonlijke getuigenis dat denkbaar is.