Ontroerende, echt christelijke roman
2001-06-22
Er is veel over te doen geweest. Het had het christelijke boekenweekgeschenk moeten worden van dit jaar, maar is daarvoor afgekeurd omdat het ‘zo somber is’. En toch, wat is het een prachtige roman.- Jaargang 45
- nummer 13
Geen vrolijk verhaal, wel met onvergetelijke momenten en gave mensen die zich in je geheugen vasthaken.
Voor zijn beschrijving van de wederkomst van Christus neemt de schrijver Louis Krüger je mee naar een geïsoleerd stukje Zuid-Afrika: - het Eiland – een gebied gelegen tussen twee rivierarmen.
Het ligt ver verwijderd van de beschaafde grote wereld, maar is wereldnieuws geworden door de bouw van een stuwdam, die van de omgeving de grootste graanschuur van Afrika zal maken. Met bij het meer een vakantieoord dat het grootste in het zuidelijk halfrond wordt.(101) De ‘Eilanders’ werken enthousiast mee tot ze door krijgen dat de bouw van de stuwdam betekent dat hun gebied onder water zal komen te staan. Als ze een evacuatiebevel ontvangen komen ze in verzet tegen de oppermachtige regering die een zware legermacht inzet om de opstand te onderdrukken.
Het einde van de strijd valt samen met de wederkomst van Christus.
Buitengesloten
Tegen die achtergrond speelt het leven van Jannes Hoop zich af. Hij is de jongste van een asociaal, zeer arm gezin.
Van jongsaf aan voelt hij zich altijd buitengesloten buiten de rest.
In het gezin, waar hij te zachtaardig is voor zijn rauwe broers en zussen; op school waar ieder zich verheven voelt boven het sociale milieu waaruit hij afkomstig is; als puber die liever de natuur intrekt dan dat hij meedoet aan het barleven; later zelfs in de kerk waar hij buitengesloten wordt omdat hij geweld schuwt.
In veel opzichten leidt hij een tragisch leven. Hij groeit stil, wat teruggetrokken op, zonder moeder die bij zijn geboorte gestorven is en met een egoïstische vader met losse handen.
De enige bij wie hij zich echt veilig voelt en met wie hij een hechte band heeft, is zijn oudste zus Greta. Maar zij trekt voorgoed weg om buiten het Eiland een eigen bestaan te vinden, Jannes met heimwee achterlatend. Met Myrte komt de grote liefde in zijn leven. Ze komt uit een zelfde soort gezin als hij en net als Jannes houdt ze van de natuur, die op zijn mooist is bij hun eigen plek aan de oever van de rivier. Maar Myrte is door haar vader misbruikt, wat ze psychisch niet heeft kunnen verwerken. Kort na de geboorte van hun zoontje Bas zoekt ze de dood. Op een ontroerende manier neemt Jannes de zorg voor Bas op zich, heen en weer vliegend tussen werk en huis. Via een gebedsgenezer die zich over Bas ontfermt, komt Jannes in contact met de kerk. Hij raakt betrokken bij de opstand, maar zijn vredelievende aard maakt dat hij buitengesloten wordt en daardoor worden Bas en hij de eerste slachtoffers van de eindstrijd. Veel tragische omstandigheden dus en toch is Jannes niet ongelukkig: zijn liefde voor Myrte, voor Bas, zijn vertrouwen in God maken zijn leven zinvol en geven hem rust.
Het laatste op een volstrekt geloofwaardige manier.
Onvergetelijke figuren
Behalve Jannes en Myrte komen andere indrukwekkende figuren in Wederkomst voor. De moeder, alleen maar in beeld bij de geboorte, maar onvergetelijk.
Groot in haar zekerheid, doorzetting, in het vergeven van haar verachtelijke man, die op het moment dat zijn eigen vrouw stervende is, zich bij een andere vrouw ophoudt.
Een merkwaardige figuur is de vreemdeling die opduikt in de nacht van de geboorte. Hij raakt het geweten van de ontrouwe man en geeft de moeder rust. Is het Christus, een engel?
Voorbestemd leven
Mooi is beschreven hoe Jannes ondanks alles wat hem overkomt heel zijn leven als een eenheid beschouwt. Hij komt niet in verzet, hij ziet hoe alles klopt, de gebeurtenissen zijn logisch verbonden, alles heeft met alles te maken, want zo is het voorbestemd. Heel helder, niet fatalistisch, maar geaccepteerd als een vanzelfsprekende zaak.
God regeert.
Vertelsituatie
Het verhaal begint op het moment dat Jannes met de stervende Bas in zijn armen weet dat de wederkomst van Christus ophanden is. De engelen zijn zichtbaar geworden en het begrip tijd speelt geen rol meer. Vanuit die situatie trekken de beelden uit zijn leven aan hem voorbij met als eerste het aangrijpende verhaal van zijn geboorte in het armoedige huisje. Elk hoofdstuk begint met een stukje ‘eindtijd’ en vervolgt met een periode uit Jannes’ leven.
Het biedt de schrijver de mogelijkheid tot vooruitwijzingen die het verhaal extra spanning verlenen.
Christelijke roman
Is het een christelijke roman?
Overduidelijk, in de goede zin van het woord, niet op een opgelegde, goedkope manier. Door Myrte komt Jannes met het geloof en God in aanraking.
Ze brengt hem de grondbegrippen bij zodat hij net genoeg kennis heeft om door de voorganger goedgekeurd te worden voor een kerkelijke huwelijksbevestiging.1) Pas later gaat de rela tie met God persoonlijk voor Jannes leven als hij een tentsamenkomst bijwoont met een gebedsgenezer. Voor Bas gaat hij er heen, hoewel hij er zelf heel sceptisch tegenover staat. Tijdens de - inlevend beschreven - bijeenkomst is het de aanwezigheid van Christus zelf die Jannes meesleept. Hij wordt lid van een soort evangelische gemeente waarvan hij zowel de gunstige als de kwalijke kanten leert kennen. Wat dat laatste betreft: alleen als iemand een profetie uitspreekt die de mensen lìgt, beschouwen ze hem als door de Heilige Geest geïnspireerd.
Als de bescheiden Jannes de profetie ingegeven krijgt dat de strijd hopeloos is en dat ze weg moeten gaan, wordt hij uitgestoten.
De wederkomst zelf wordt terughoudend getekend. Niet als een spektakel in wereldafmetingen, maar kleinschalig, zoals Jannes hem ervaart.
‘Hij is dichtbij…..Als Hij komt zullen ze Hem overal kunnen zien. Als een spiegel zal de hemel in duizenden stukken opbreken; in ieder fragment zul je Hem zien’. (196) Eerder al heeft hij de ontslapenen voorbij zien trekken, die de levenden immers voorgaan.
Levensecht, herkenbaar
Ik vind het een prachtig roman.
Krüger kan schitterend vertellen, weet zonder grote woorden situaties levensecht neer te zetten, personen en relaties fijnzinnig te tekenen, inlevend, herkenbaar. Zoals de groeiende liefde tussen Jannes en Myrte en de ontroerende zorg van Jannes voor Bas na de dood van Myrte.
Ik geloof dat ik het gemis van de gestorven geliefde nergens zo aangrijpend beschreven heb gezien als hier waar Jannes de dood van Myrte moet verwerken. Hij ervaart de leegheid van het huis. Myrte is weg. De gedachte brengt een sterke, stekende pijn in zijn borst,…..en dan verlangt hij om haar alleen nog maar een keer aan te raken of te ruiken….Als hij wakker wordt is het de eerste gedachte die hem te binnen schiet: Myrte is dood …. Ze komt nooit meer terug. Nooit. (136,7) Ik denk ook aan de begrafenis van Jannes’ vader, waar alle Eilanders bij verstek laten gaan. Het tafereeltje met de dominee, de vier kinderen en de huishoudster rondom het graf.
Ondanks de hevig emotionele momenten is het verhaal nergens zwaar aangezet; ook het incestverhaal wordt haast als terloops verteld – en dat komt heel natuurlijk over, juist omdat je alles door de ogen van de wereldvreemde Jannes ziet die er zelf niet veel van begrijpt, maar die wel in alle hevigheid geconfronteerd wordt met de gevolgen.
Minpunten
Toch is het oordeel niet in alle opzichten positief. Het is jammer dat je je bij een boek dat zo leesbaar is, door de eerste bladzijden heen moet bijten.
Omdat de situatie maar niet duidelijk wil worden: Jannes die op een leeg plein met zijn stervende zoontje in zijn armen zit, omgeven door engelen. In de eindeloze stilte na het schot.
Terwijl de tijd geen rol meer speelt.
Pas als na een paar bladzijden Jannes’ levensverhaal begint met de beschrijving van zijn geboorte, gaat het verhaal je meeslepen.
Een tweede negatief punt is het onvoorstelbaar grote aantal taal- en stijlfouten.
Het is begrijpelijk dat een niet oorspronkelijke Nederlander moeite heeft met onze taal, maar waarom heeft de uitgever dan niet een corrector op de tekst gezet? Werkelijk op elke bladzij kom je enkele fouten tegen.
In allerlei soorten. Onvergeeflijk.
Diamanten
Wederkomst is een fijne christelijke roman, indringend verteld, het waard om meer dan één keer gelezen te worden. Met gebeurtenissen die je bijblijven en een hoofdpersoon waarmee je je kunt identificeren. Spelend in een exotisch landschap, waarvan je een goed beeld krijgt: de ruimte, het licht, de sterrenhemel – diamanten over een zwart fluwelen doek -, en vooral de geuren.
Een roman die laat zien wat echte christelijke liefde is.
Een boek meer dan een tweede druk waard. Maar dan wel met een goede corrector, die zorgt voor foutloos Nederlands.
1) Heel verwarrend! De dominee wordt steeds pastoor genoemd, terwijl het om een protestants-evangelische kerk gaat. Is dat Zuid-Afrikaans?
Naar aanleidning van: Louis Krüger, De wederkomst Uitg. Boekencentrum, Zoetermeer. 200 blz . F 29,90
| Geboren in Upington in Zuid-Afrika in 1955. Hij studeerde theologie in Stellenbosch. In 1984 emigreerde hij naar Nederland, waar hij predikant werd van de Gereformeerde kerk in Nieuwlande (Drente). Via Sliedrecht ging hij naar Rotterdam-Feyenoord, waar hij sinds 1994 verbonden is aan de Koningskerk, een gemeente met veel schippers. Hij schreef o.a. Die Skerpskutter (1981), spelend in Noord-Ierland. Gevaarlijk land (1990), Herinnering aan Agnes (1995). Donkerboskind (1985) is een jeugdroman. In zijn eerste boeken speelt het geweld een belangrijke rol. Verschillende boeken hebben de schrijver een literaire prijs opgeleverd. |