De Vrljgemaakten en het Liedboek
1998-03-06
Onlangs publiceêrde het deputaatschap Kerkmuziek van de Gereformeerde kerken Vrijgemaakt een lijst met 255 gezangen uit het Liedboek. De bedoeling daarvan is dat de kerken de op deze lijst vermeide gezangen zullen gaan 'beproeven', en dat later een definitieve versie ervan voor gebruik in de kerken zal worden vrijgegeven. Niet alleen binnen, maar ook buiten de eigen kerken heeft deze poging van de Vrijgemaakten om hun kerkelijke liederenschat uit te breiden de aandacht getrokken. Zo heeft het Centraal Weekblad (van de SoW-kerken) er op 23 januari een artikel van dr. Jan Smelik over opgenomen, onder de titel: 'Ontdekking van het Liedboek'. Ook de ondertitel mag er trouwens wezen: 'Aardverschuiving bij vrijgemaakten'.- Jaargang 42
- nummer 5
(Smelik is zelf Vrijgemaakt, en een iets verkorte versie van hetzelfde artikel had op 17 januari ook al in het Nederlands Dagblad gestaan.) Hij begint met iets uit het verleden op te halen:
De invoering is curieus omdat de huidige bundel uit het Gereformeerd Kerkboek amper tien jaar gebruikt wordt. Bovendien verliep de totstandkoming erg moeizaam. Onder andere door het ontbreken van een eensluidende visie en hanteerbare criteria. Ondanks deze negatieve ervaring staat de bundel nu alweer op de helling.
Dit illustreert de onvrede met het gezangboek. Niet alleen binnen maar ook buiten de vrijgemaakte kerken ontmoette de gezangbundel uit het Gereformeerd Kerkboek stevige kritiek.
Vervolgens gaat Smelik in op de zijns inziens belangrijkste redenen waarom er op dit moment binnen de Vrijgemaakte kerken ruimte is om met een zó royale selectie uit het Liedboek voor de dag te komen:
De ruime selectie uit het Liedboek voor de kerken is opvallend. Want openheid naar Liedboekliederen was er tot voor kort vrijwel niet. Vrijgemaakten hadden de gewoonte om (vooral hedendaagse) liederen en liedbundels mede te beoordelen op grond van het theologische mi/ieu waaruit ze afkomstig waren. De herkomst lijkt nu gelukkig geen belemmering meer te zijn. Belangrijker nog was dat liederen doorgaans afgekeurd werden wanneer ze in vrijgemaakte ogen verkeerd geduid konden worden. Bij de huidige selectie had men een ander beleid: indien men vond dat een tekst goed bijbels op te vatten was, werd het lied aanvaardbaar geacht. Deze forse koerswijziging maakt het mogelijk dat deputaten meer dan de helft van het Liedboek hebben vrijgegeven.
Dat de hier geschetste ontwikkeling van het denken binnen de GKV zich inderdaad zo heeft voorgedaan, kan blijken uit een interview met de voorzitter van het betreffende deputaatschap Kerkmuziek, de Amersfoortse predikant ds. C. van den Berg. Het Nederlands Dagblad van 2 januari tekende de volgende uitspraken uit zijn mond op:
Inderdaad zijn er grote bezwaren in te brengen tegen de theologische achtergrond van sommige Liedboekdichters. Maar wij stelden ons op het standpunt dat je de gezangen op zich zelf genomen moet bekijken. En als een tekst ook goed bijbels te duiden is, vinden we dat je er geen bezwaar tegen hoeft te maken om die te zingen.
Onwillekeurig denk je dan als Nederlands Gereformeerde toch even terug aan de manier waarop 30 jaar geleden een aantal vaderen en broeders in het geloof kerkelijk gekielhaald zijn, op grond van hun handtekening onder een brief, waarvan de tekst allerminst op zichzelf werd beschouwd, en alleen de vraag of die tekst misschien ook goed bijbels te duiden zou zijn, al voldoende was om gerede verdenking tegen iemand te koesteren. Terug naar het Centraal Weekblad, en het artikel van Smelik. Wat betreft de werkwijze van het deputaatschap van de GKV legt hij een link met onze NG kerken:
Door een Liedboek-selectie te gebruiken treden de gereformeerd-vrijgemaakten in de voetsporen van de Nederlands Gereformeerde Kerken.
En weliswaar zijn beide selecties dan niet gelijk, maar Smelik constateert wel: De Nederlands-gereformeerde gezangen-
commissie legde vrijwel dezelfde theologische maatstaven aan. Theologisch op één lijn, de GKV in het voetspoor van de NGK - kijk, dat doet een oprecht Nederlands Gereformeerd hart toch goed!