Was Prediker een vrouwenhater?
1998-03-20
Velen die het boek Prediker een fascinerend en belangrijk vinden, hebben grote moeite met het hierboven afgedrukte vers. Volgens sommigen werpt het een smet op het hele boek en ze distantiëren zich er nadrukkelijk van. Anderen proberen de Prediker met veel omhaal van woorden voorzichtig te verontschuldigen door te verwijzen naar de tijd waarin hij leefde, een tijd die beslist niet vriendelijk voor vrouwen genoemd kan worden, Nog weer anderen onderschrijven deze woorden van harte.- Jaargang 42
- nummer 6
Lage pet
Maar hoezeer deze verklaringen ook uiteen kunnen lopen, ze gaan allemaal uit van de gedachte dat de Prediker niet veel op heeft met vrouwen. Die gedachte ziet men bevestigd in vers 26, waar de vrouw die een valstrik is, wier hart een net is en wier handen boeien zijn, bitterder genoemd wordt dan de dood. Beide uitspraken brengt men met elkaar in verband en dan ligt de conclusie voor de hand. Dit vinden we bijvoorbeeld heel pertinent bij iemand als Aarre Lauha in zijn commentaar.
Zijn vertaling van vers 26 wordt daardoor sterk beïnvloed: ik heb ontdekt, dat de vrouw bitterder is dan de dood, want ze is een valstrik, enz. Hier wordt geen enkel onderscheid meer gemaakt tussen slechte en goede vrouwen, wat G.Th. Rothuizen nog wel doet. Volgens Lauha zijn bij de Prediker alle vrouwen één pot nat. Hij aarzelt dan ook niet Prediker te betichten van boosaardige overdrijving. G.Ch. Aalders bestrijdt weliswaar dat het in vers 26 over elke vrouw zonder onderscheid gaat, maar merkt bij vers 28 op, dat volgens Prediker "de algemeen-menselijke verdorvenheid zich bij de vrouw nog sterker openbaart dan bij de man." Aalders is het daar wel mee eens, want het "stemt geheel overeen met de ervaring, dat de vrouw ten gevolge van haar grotere emotionaliteit eerder voor de verleiding vatbaar is dan de man."
Aalders en Lauha staan in hun opvattingen vierkant tegenover elkaar, maar ze gaan er beiden van uit dat Prediker een bijzonder lage pet op had van vrouwen.
Kritisch karakter
M.L verzet de samenhang waarin deze woorden van de Prediker zich bevinden, zich tegen deze interpretaties, die van de Prediker een kritiekloze vertegenwoordiger maken van de in zijn tijd algemeen gangbare visie op vrouwen. De Prediker doet in zijn boekje niets anders dan gangbare meningen op de korrel nemen en doorprikken, en dat op een vaak zeer provocerende wijze. Zijn woorden willen zijn als de puntige stok, waarmee de boer zijn ploegende os in de achterbout prikt om hem uit zijn slome gang op te schrikken (12:11). Hoewel ze dat weten, weerhoudt het deze uitleggers er niet van hem de toen gangbare visie op de vrouw in de mond te leggen. Gangbare visies doen echter niemand opschrikken. Ze laten mensen eerder in slaap sU~~3Ien. Op zijn minst had het kritische karakter van zijn geschrift de commentatoren alert moeten maken. Ze hadden zich moeten afvragen of het wel zo voor de hand lag de Prediker te vereenzelvigen met de gangbare opvatting en of het niet aannemelijker was ervan uit te gaan, dat hij ook met betrekking tot de visie op de vrouw de gangbare mening op losse schroeven zou zetten. Als ze dat gedaan hadden, zouden ze waarschijnlijk ontdekt hebben, dat Predikers conclusie in vers 29 (Ik heb ontdekt dat alle mensen B en dus niet alleen de vrouwen B corrupt zijn) zich niet verdraagt met de interpretatie, dat je bij de mannen nog wel eens een gave figuur kunt tegenkomen. En ik twijfel er niet aan, dat ze dan tot de volgende vertaling/parafrase gekomen zouden zijn: iets waarnaar ik nog steeds op zoek ben, maar waarvan ik de juistheid niet kan ontdekken, is het gezegde 'één mens uit duizend heb ik ontdekt maar een vrouw was daar niet bij'. Dat die spreuk waar is, heb ik dus niet ontdekt. Wat ik wel ontdekt heb, is dat alle mensen, de mannen niet uitgezonderd, corrupt zijn.
Zo zetten Predikers woorden vraagtekens bij de toen gangbare visie op de vrouw. Het heeft niet veel geholpen.
De joodse rabbijnen hebben die gangbare visie met zoveel kracht verdedigd, dat ze de eeuwen trotseerde en er zelfs in slaagde de Prediker tot aanhanger van de door hem op losse schroeven gezette opvatting te verklaren. Zo knap kunnen commentatoren zijn! Tot ver in onze eeuw toe heeft de door Prediker bestreden visie op de vrouw zich weten te handhaven. De geciteerde uitspraken van Aalders bewijzen het. Zijn wij er inmiddels vrij van?