Om steeds weer ter hand te nemen
1999-08-20
In de vijf jaar dat ik voor de Evangelische Omroep het programma "Het Interview" verzorg ben ik in vele studeerkamers geweest en heb de kans gehad om soms kort, soms uitvoeriger, te kijken wat de geïnterviewden op de plank hebben staan. Het is me vaak opgevallen dat de dikke bundel (1227 pagina's) 'Stille Omgang' van Dr Willem Barnard binnen handbereik lag, op bureaus of op tafeltjes, opengeslagen.- Jaargang 43
- nummer 17
En dat bij mensen uit uiteenlopende kerkelijke tradities. Zeker ook bij mensen die het Liedboek voor de Kerken in hun eredienst (nog?) niet gebruiken, en dus Barnards tientallen vertalingen en bewerkingen liturgisch niet zo vaak ten gehore (laten) brengen. Wie weet dat ze zijn poëzie, onder het pseudoniem Guillaume van der Graft wel hebben, dat weet ik gewoon niet.
Het Hoge Woord
Het lijkt me nuttig dit boek, dat velen - ongeacht kerkelijke liggingblijkt te boeien aan te prijzen bij diegenen die er wellicht niet van gehoord hebben.
Zelf heb ik deze bundel al diverse jaren in huis en ervaar het als een werk om steeds naar terug te keren. Breviersgewijs gaat Barnard het kerkelijk jaar door (hij gaat steeds uit van "leesroosters" die wij in onze kerken niet zo goed kennen) en neemt ons al doende ook de Schriften mee door.
Daarbij valt me keer op keer op dat hij niet alleen buitengewoon respect heeft voor Het Goddelijk Woord, maar ook voor het menselijk woord, voor de Taal. Het gaat in beide steeds om "het Hoge Woord".
Keer op keer komt niet alleen een theoloog van aanzienlijke originaliteit aan het woord maar ook een bijzonder taalgevoelig mens, en die twee elementen zijn bij hem feitelijk één. Steeds vraagt hij aandacht voor taal, voor de zeggingskracht van een bepaalde Bijbelpassage.
Barnard blijkt in zijn omgaan met de Schrift soms weerbarstig en dwars. (Daarover heeft hij ook zelf duidelijke dingen gezegd.) Dat hij er andere opvattingen m.b.t. Schriftgezag en inspiratie op na houdt dan menigeen in onze kring houd ik voor mogelijk. Dat gezegd hebbend constateer ik echter dat hij ons steeds bij de (Bijbel)les houdt, dwingt om de tekst goed te lezen, ogenschijnlijk moeiteloos inzichten uit andere christelijke tradities in zijn uitleg meeneemt enhoe belangrijk is dat nietaltijd weer buitengewoon fris is, in gedachten en in de wijze waarop die gedachten verwoord worden.
Wat je ook van de bundel zeggen kan, je leest er niet dingen in die je allang wist en altijd al zo gedacht en gezegd zijn! Het lijkt me daarom toe dat voorgangers onder ons (maar zeker niet alleen zij!) die die bundel niet kennen er goed aan doen hem eens ter hand te nemen en aanschaf te overwegen.
Goedkoop is hij niet, maar zeker niet extreem duur.
Je hebt bepaaldelijk "waar voor je geld".
Vals getuigenis
Ik geef één impressie uit 't werk. U dient te beseffen dat ik dus één citaat geef, op twee pagina's uit de 1226! Bij Job 1 staat dit gezegd (onder het kopje 'Vals getuigenis'): "De satan is niet de satan omdat hij liegt, hij is de satan omdat hij de waarheid spreekt. Maar het is een ondragelijke waarheid.
Het is een liefdeloze waarheid. En daarom is het een vals getuigenis.
Hoeveel mensen hebben zich in alle eerlijkheid en eerbaarheid het hoofd gebroken over de vraag of ze wel een leugentje om bestwil mochten vertellen.
Je mocht immers geen vals getuigenis geven! Maar hier is het schoolvoorbeeld van een vals getuigenis. En het is geen leugen, het is de harde, cynische waarheid.
Het is de waarheid in het geweer gebracht tegen een mens, met de bedoeling hem te schaden, zijn kroon hem af te nemen, zijn goede naam te bevuilen.
Het valse getuigenis blijkt geen leugentje om bestwil, maar een waarheidje om boostwil. De boze op zijn boost is de boze in het gestoelte (niet der spotters maar) der aanklagers. De schijnbaar voor Gods eer opkomende aanklager die mensen kleineert, verdoemt, beschuldigt, te niet doet.
Van deze satan naar de inquisiteur, het is maar een stapje. Van deze satan naar de rechtzinnige ketterjager of voor mijn part de vrijzinnige verdachtmaker, er is nauwelijks verschil.
Natuurlijk heeft de satan gelijk en zijn gelijk is des te erger omdat het de waarheid is. Zo zijn de mensen, neem ze hun voorspoed af, hun geluk, hun gezondheid, verneder ze, maak ze tot vodden, en de eredienst stokt. De lof houdt op, blijft steken in hun keel. Daarmee wordt de godsdienst die berust op welbehagen ontmaskerd... Dat doet de satan. Hij maakt de geregelde lofzang, de gangbare godsdienst, belachelijk.
Hij vindt al die brave mensen die graag zingen in de kerk verdacht. Ik vind dat een rotstreek van hem, want van die mensen moet ik het hebben. Die kopen mijn boekjes en oefenen mijn versjes. Die zitten op kerkkoren en houden de zangcultuur gaande.
Niettemin. Als zij de lofzang gezongen hadden, gingen zij uit naar de Olijfberg. Aldus Mattheüs de evangelist in zijn lijdensverhaal (26 vers 30) En het is waar, de lofzang heeft iets beschuts.
Daarna komt het moment dat wij naar buiten moeten.
Men hoort soms van geloofshelden die zingende de dood tegemoet gingen.
Jezus althans heeft dat niet gekund, niet gedaan in elk geval. De beproeving kwam na de lofzang. De eredienst is een voorlaatste stadium. Zij schermt ons af van de ultieme ernst." (698,699)
(Zeggings)kracht
Het is een passage waar ik van houd, zoals die er vele zijn! Soms ben ik ontroerd door een ontboezeming uit Barnards eigen leven; er zit heel wat autobiografisch materiaal in. Vaak ben ik geraakt door zijn trefzekerheid in het formuleren, door de literaire zeggingskracht, zo u wilt. Bij het lezen hóór ik hem bepaalde zinsneden zeggen! (We kennen elkaar enigszins, na twee gesprekken, waarin Barnard zich zéér persoonlijk over een aantal zaken in zijn leven uitsprak) Keer op keer boeit Barnard door zijn taalgebruik en (voor Gereformeerden) onconventionele benadering van tekst en taal. Zoals gezegd, wie het boek niet kent moet het eens overwegen aan te schaffen. Ik denk dat velen me dankbaar zullen zijn voor de suggestie.
Overigens het boek is soms minder gemakkelijk te verkrijgen. Ik geef het telefoonnummer van de uitgever, een Nederlander die in België woont.
(Maar ik waarschuw u: als u de kans krijgt met hem over "zijn vriend Willem" te praten, krijgt u een uitermate aangenaam gesprek, maar het wordt niet goedkoop! Hij houdt niet gauw op om te spreken over een boeiend en begenadigd mens. Zeer de moeite waard, want ook Gert-Jan Buitink is een erg aangenaam causeur.)
Gert-Jan Buitink
Zegersdreef 36
2930 BRASSCHAAT
België
tel.00 32 3 65 14 299
Willem Barnard.
Stille Omgang. Notities in het dagelijks verkeer met de Schriften.
Boekmakerij Gert-Jan Buitink.
Brasschaat België.
1992.