De Messias van de Joden
1999-10-01
Een gesprek met Rabbijn Erwteman, voorganger van de Messiasbelijdende gemeente in Amsterdam De Bijbel is voornamelijk door joden geschreven. Kan het zijn dat christenen, zoveel eeuwen later, in een heel andere cultuur, belangrijke dingen verkeerd begrijpen? Kuitert denkt van wel. Het hele dogma van de Godheid van Christus is on-joods en kan dus zó niet bedoeld zijn.- Jaargang 43
- nummer 20
Wat zegt een Messiasbelijdende Jood hier over?
Van New Age naar blijdschap door verzoening
Ik bel aan bij Rabbijn Erwteman. Aan de deurpost hangt een mezoeza, een kokertje met daarin onder andere de tekst: "Hoor Israël, de Here is onze God; de Here is één." De man die de deur open doet draagt een baard en een keppel. Ik ben op het goede adres.
Rabbijn Erwteman gaat me voor naar een studeerkamer met boeken in het engels, nederlands, hebreeuws over theologie en biologie. Erwteman is afgestudeerd bioloog en gaf les voor hij in Californië theologie ging studeren. Opgegroeid in een liberaal Joods gezin, was het jood zijn voor hem vooral een culturele zaak. Hij trouwde een Nederlandse niet-joodse vrouw. Op zoek naar het geestelijk raakten ze verward in o.a. antroposofie en kabbala (een joodse vorm van mystiek). In het boek "Twee Heren" van Rianne van der Smitte komt hun verhaal uitvoerig aan de orde. Via een hulp in huis, die meer getuigde dan schoon maakte, kwamen ze onder de indruk van de blijdschap en de zin die het leven krijgt door Jezus, Yeshua, zoals Erwteman Hem noemt. De waarheid werd meer dan ideeën, de waarheid werd belichaamd door God, de Eeuwige, zelf.
Jood en christen gescheiden
Door het contact met christenen werden Erwteman en zijn vrouw christen. Het had niets te maken met het jood zijn, beseft hij achteraf. "Het waren gescheiden gedeelten in mijn leven". Bij zijn bar mitswa (de plechtigheid waarna een joodse jongen mee telt als man in de synagoge) had zijn leraar hem speciaal gewaarschuwd tegen "Jezus, de bedrieger" Dit hield van de joodse kant de scheiding in stand. Van de christelijke kant was er eenvoudig geen kennis over het jodendom, en een lange anti-joodse traditie.
Toch ging het wringen.
Er kwam een proces op gang dat in 1991 uit liep op de stichting van een Messiasbelijdende gemeente in Nederland: Beth Yeshua (Huis van Jezus). Erwteman werd ingezegend als rabbijn.
Hij werd ook lid van het stuurcomité van de Internationale Alliantie van Messiasbelijdende Joodse Gemeenten en Synagogen. Tijdens het gesprek struikel ik voortdurend over bepaalde begrippen en taalgebruik.
Alleen al de naam Yeshua i.p.v. Jezus is voor mij moeilijk vol te houden, al is het dan de naam die Maria geroepen moet hebben naar haar zoontje en niet Jezus. Maar waarom noemt Erwteman zichzelf nu geen christen meer, maar Messiasbelijdend?
Een jood hoeft niet van godsdienst te veranderen als hij Yeshua als Messias belijdt.
Integendeel. Sommige begrippen hebben in de geschiedenis een bepaalde klank gekregen, legt hij uit. Christenen en joden hebben vaak tegenover elkaar gestaan. In Tjechische en Hongaarse protestantse kerken b.v. worden eeuwenlang al geen kruisen gebruikt, omdat dat het teken is van "de vijand", de Rooms Katholieke Kerk, niet dat van de Verlosser.
Het roept herinneringen op en leidt daarmee af van wat het eigenlijk betekent. Erwteman heeft zich verdiept in de kerkgeschiedenis en de houding van de kerk t.o.v. de joden. Ik krijg een boek mee ter inzage dat beschrijft hoe de zondag als rustdag de sabbat heeft vervangen. Al heel vroeg in de kerkgeschiedenis deden de christenen uit de volken hun best zich te onderscheiden van de joden. Enerzijds door de vijandigheid die ze van joden ondervonden, anderzijds om niet op één hoop geveegd te worden met een volk dat voortdurend vervolgd werd.
Onder andere om zich van joden te onderscheiden werd de zon-dag, de dag die oorspronkelijk aan de godheid van de zon werd gewijd in het toen christelijke rijk, de rustdag voor christenen. De sabbat, de zevende dag uit het vierde gebod, werd verworpen.
Mensen die dit later probeerden terug te draaien werden vervolgd, zoals in de reformatietijd de anabaptisten. Joden die de Messias hadden aangenomen, werden bewust geweerd van kerkelijke vergaderingen, vertelt de rabbijn. Als dat niet gebeurd was, hadden heel wat misverstanden voorkomen kunnen worden Het taalgebruik was dan dichter bij het Bijbelse gebleven." Een term die Erwteman niet zal gebruiken b.v. is Drieëenheid.
Yeshua en de Eeuwige
Wat betekent dat dan voor de plaats van Jezus , pardon Yeshua, t.o.v. God, de Vader? Is Hij God?
Natuurlijk, zegt Erwteman. "Laat óns mensen maken.." Dat is geen pluralis majestatis.
De drie mannen die bij Abraham kwamen: één ervan was de Eeuwige zelf. Hij was bij Abraham in Gen. 18, in Gen. 19 regent Hij vuur uit de hemel op Sodom. De ene God kan zich vanuit de hemel op aarde openbaren.
De lijdende knecht uit Jesaja 53 en Hij die doorstoken is in Zacharia 12:10 slaan volgens Erwteman op Yeshua, al lezen de orthodoxe joden er het joodse volk in. De Eeuwige hield zich aan de wetten van zijn Koninkrijk. Verzoening door het bloed geeft echte verzoening. Zo is één gestorven voor velen, een duidelijk thema in de profeten.
Tijdens het gesprek wordt duidelijk hoe Rabbijn Erwteman aan twee kanten onbegrip ontmoet.
Vanuit joodse kringen omdat hij gelooft dat Yeshua de Messias is.
Orthodoxe joden zijn erg fel op Messiasbelijdende Joden. Het is voor de Messiasbelijdende joden dan ook zuur als christelijke kerken, in b.v. de Wereldraad van Kerken, zich gaan oriënteren op de orthodoxe joden en afspreken dat verkondiging van het evangelie niet nodig is en niet past bij de joden. Dat versterkt nog eens de moeilijke positie van de Messiasbelijdende joden, zeker in Israël, waar onderdrukking niet ondenkbaar is.
Aan de andere kant zijn daar christelijke kerken die het jodendom wel erg ver hebben weggeschoven.
"De bruid in Hosea, dat zijn en blijven in ieder geval de joden, zegt Erwteman. Gelovigen uit de volken worden daar op grond van hun geloof in de God van Israël en Yeshua, in wie God als mens op aarde kwam, aan toegevoegd. Daar kun je niet zomaar de kerk voor invullen. En dan de thora, die kun je niet aan de kant zetten." In Mattheus 5:19 leest Erwteman dat de hele thora gehouden moet worden. Niet als weg tot het heil, de wet heeft een andere betekenis, het is de onderwijzing van God. Wat hem bijzonder na aan het hart ligt is de sabbat. Een van de tien geboden en dan toch zo maar van dag veranderen!
"Dus u zou u niet meer op uw plek voelen in een kerk?" vraag ik "Ja wel!
We horen bij elkaar, de kerken horen bij ons. Bij de Joden die Yeshua als Messias belijden!"
Vervolgens haast hij zich om te zeggen dat dat niet hooghartig of oordelend bedoeld is en nodigt mij uit om eens te komen in Amsterdam, op Shabbat.
Jezus de Messias, verzoening van Godswege voor alle mensen, dit is geen aanstoot voor deze Jood, al zijn de termen iets anders. Theologen die hiervan afdoen, die zijn een aanstoot. Ook Kuitert, hoe vriendelijk hij ook wil zijn naar Joden.
Een punt van pijn is de eenheid die er niet is met ons "gelovigen uit de volken" omdat we, naar zijn mening, teveel hebben weggegooid van "het Joodse in de Bijbel" zeg ik, van "het bijbelse" zegt hij. In het maandblad van Beth Yeshua staat een rubriek "Activiteiten van de Rebbe". Zes spreekbeurten in één maand in christelijke gemeenten door het hele land. Het contact is er in ieder geval wel.