Terug naar het donkere woud
1998-08-21
Cultuurfilosoof Camille Paglia: ”De populaire cultuur is een uitbarsting van paganisme (heidendom, red.). Wij zitten diep in de afgoderij. Het heilige is overal. Ik zie geen geseculariseerde samenleving meer. Het is de wedergeboorte van de heidense goden. Het Joods-Christelijke geloof heeft het paganisme nooit verslagen, maar veeleer ondergronds gedreven.” Er is een verschuiving in ons decennium die misschien het beste valt te illustreren aan de hand van de populariteit van New Age. In het begin van de jaren negentig was deze bonte verzameling vooral neo-gnostiek van aard. De gnostiek is een visie die zegt dat we dankzij de goddelijke vonk in ons, en door een getraind bewustzijn, deel kunnen krijgen aan de kosmische energie. Er zit echter een grote spanning in deze levensvisie. Aan de ene kant zegt de New Age heel levensbevestigend te zijn (er is inderdaad veel aandacht voor persoonlijkheidsvorming), maar tegelijkertijd neemt deze spiritualiteit het leven zoals dat is (met alle gebrokenheid van dien) niet serieus. Veel mensen ervaren het dan ook terecht als ’zweverig’.- Jaargang 42
- nummer 17
Neopaganisme
Wat je nu in de tweede helft van de negentiger jaren ziet, is dat de neognostieke snit van New Age wat over z’n hoogtepunt heen is. Daartegenover staat de snelle opmars van een vorm van spiritualiteit die niet zozeer zweverig, als wel door-en-door aards is. Neopaganisme, ofwel: nieuw heidendom, is de kreet die erbij past en die ik veel hoor. Natuurlijk is het zo dat beide verwant zijn. In beide is er veel aandacht voor de natuur, in beide is er het besef dat er een onzichtbare werkelijkheid is, etc., maar om goed op onze tijd te reageren is het nuttig om beide vormen te onderscheiden.
De zweverigheid van de New Age staat tegenover de aardsheid van het neopaganisme. Waar het in New Age vooral om licht gaat (Jomanda), gaat het in het nieuwe heidendom veelal over het duistere. In de New Age richt je je op de bron van het licht; in het neopaganisme moet je door de duisternis heen. Dat klinkt misschien veel minder vriendelijk dan de blije New Age-verhalen uit De Celestijnse Belofte en zo. De belangstelling voor het paganisme komt dan ook voort uit een besef van de duisternis en de gebrokenheid - iets wat de New Age zo schromelijk negeert. De heiden is zich bewust van de duisternis, van het kwaad en sluit er zijn of haar ogen niet voor. De natuur is een broeiende cocktail van goed en kwaad en wat je in het neopaganisme moet doen is om dat onder ogen te zien of beter gezegd om dat in alle vezels van je lichaam te voelen. Waar de nadruk op lichamelijkheid in de New Age lievig en bevestigend is, is die in het neopaganisme hard, soms spijkerhard. De sjamaan voelt de demonen in z’n lijf en een jeugdcultuur als de ’gothics’ speelt met symbolen als bloed en de dood.
Apologetiek
De negentiger jaren begonnen met house en eindigen in het donkere bos.
In Engeland en Noord-Amerika wordt een enorm groeiende belangstelling voor het neo-paganisme gesignaleerd.
Ik verwacht dat het ook in Nederland door zal zetten. Juist vanuit een reactie op het feit dat er geen contact meer met leven is, is het te begrijpen dat er voor het neopaganisme met zijn stimulans om open te staan voor het leven en voor de natuur met alles wat er is, een vruchtbare bodem bestaat.
Er valt vanuit de bijbel veel over te zeggen. Waar het mij nu om gaat is dat als wij het in onze omgeving herkennen, wij het niet alleen zullen afdoen als demonisch, maar dat we een apologetiek ontwikkelen, gericht op de nieuwe heidenen. Voor vele Amerikanen is het een eerste stap uit een geseculariseerde wereld terug naar het christelijk geloof geworden. Maar tegelijk: als christenen in deze neo-paganistische wereld niet spreken, dan kan opnieuw het woord van Christus werkelijkheid worden over de uitgebannen geest. Het door het (post) modernisme leeggemaakte huis zal weer gevuld worden. ”En het wordt met die mens erger dan in het begin” (Mt. 12: 43-45). Ik hoor graag reacties (bijvoorbeeld via mijn e-mail adres: timon.ramaker@labri.nl). Het gaat me namelijk aan het hart.
drs. Timon Ramaker is staf-medewerker van l’Abri-Nederland.