Evangelisch preken
1998-08-21
Het juninummer van het blad Soteria (”Kwartaalblad voor evangelische theologische bezinning”) is in z’n geheel gewijd aan het thema Evangelisch preken. Eén van de artikelen in dit blad is van de hand van dr. R.R. Ganzevoort, en draagt als opschrift: Paradoxen van evangelisch preken. Hij analyseert daarin een zestal preken zoals die in evangelische gemeenten zijn gehouden; twee van de zes staan ook in dit nummer afgedrukt. Een paar dingen uit dit artikel geef ik hier door.- Jaargang 42
- nummer 17
Eerst iets over de plek die de preek heeft in een evangelische dienst: In vergelijking met meer reformatorische diensten heeft de preek hier een andere plaats. In de reformatorische eredienst staat de preek centraal, en in de preek gaat het vooral om de uitleg van het Woord. Persoonlijke toepassing vindt vooral plaats in persoonlijke contacten en gespreksgroepen. In de evangelische samenkomst is de preek slechts één onderdeel, en in de preek gaat het vooral om het persoonlijk appèl. De uitleg van het Woord vindt vooral plaats in de doordeweekse bijbelstudies. Waar dus de preek in de reformatorische traditie vooral in het kader van het leren staat, daar gaat het bij de evangelische samenkomst en preek vooral om het vieren.
Vervolgens analyseert Ganzevoort de zes preken aan de hand van – wat hij noemt – ”de pretentie van de evangelische beweging”; hij heeft daar nogal wat vragen bij.
Samenvattend zegt hij: De pretentie van de evangelische beweging – ook in het preken – is samen te vatten met het woord ’dichterbij’. Dichterbij de tekst, de hoorder, de wereld, de prediker zelf, de gemeente en God. Bij elk onderdeel is aan te geven dat dat (tenminste gedeeltelijk) te maken heeft met verzet tegen kerken waar dat minder zou gebeuren. Het impliciete oordeel van deze pretentie is immers dat men daar het evangelie onvoldoende recht doet, niet aansluit bij de mensen, volstrekt binnenkerkelijk preekt, met onpersoonlijke predikers te maken heeft, een volkskerk ontmoet waar mensen elkaar niets te zeggen hebben, en uiteindelijk God tekort doet. Dit artikel is niet de plaats om uit te maken of die kritiek altijd terecht is. Wel is het de vraag of de pretentie waar gemaakt kan worden. En vervolgens: Dat heeft gevolgen voor de evaluatie van de evangelische beweging, in casu voor evangelisch preken. Hier zou de pretentie eenvoudig kunnen worden aangegeven met de woorden ’vernieuwing’, ’opwekking’ of iets van dien aard. Voorzover men inderdaad ’dichterbij’ komt, zijn die woorden met recht gegeven. Toch komt de vraag op of het niet vaak gaat om een vorm van restauratie in plaats van vernieuwing. Waar vernieuwing een stap vooruit is, daar is restauratie een stap terug. Het probleem is alleen dat die twee zo op elkaar lijken. () Er is sprake van restauratie, wanneer onder het mom van ’dichterbij’ de tekst en de hoorder buiten het gezichtsveld raken. Uiteindelijk komt het er dan op neer dat de mondige mens van onze tijd met moderne middelen wordt teruggebracht naar een tijd en wereldbeeld waar de waarheid in een kerkelijk hiërarchisch systeem wordt vastgelegd. Restauratie als zogenaamde vernieuwing betekent dat veel van het goede van de reformatorische traditie schade lijdt, en dat er geen werkelijke aansluiting komt bij de mensen die men bereiken wil. () Uiteindelijk zal de hele vraag (of het in de evangelische beweging gaat om werkelijke vernieuwing of slechts om restauratie) achterhaald blijken, wanneer meer nog dan nu het levensgevoel van mensen bepaald wordt door de verbrokkeling en het wegvallen van overkoepelende waarheidssystemen.
Kortom: als de moderniteit door de postmoderniteit vervangen wordt. Of de evangelische beweging in staat zal zijn in die veranderde cultuur nog steeds een boodschap te hebben, zal afhangen van de vraag of ze tot werkelijke vernieuwing in staat is. Ik kom nog wel eens de gedachte tegen dat het toch ook maar behelpen is met dat gereformeerd-zijn van ons. Nee, dan de evangelischen: die hebben alles wat bij ons zo gemist wordt.
Zo’n artikel als dit van Ganzevoort kan ons helpen om de dingen wat nuchterder te bekijken: de ideale, volmaakte kerk zul je hier op aarde wel niet vinden; niet bij gereformeerden, en ook niet bij evangelischen.
Laten we ons er met elkaar maar voor inzetten om op ons eigen plekje levende gemeente van de Here Jezus te zijn, in deze wereld, in deze tijd. En laten we dan niet vergeten om zo af en toe de Here ook eens te danken voor het goede dat Hij aan anderen gegeven heeft...