Magie en kerk
1998-12-11
Wie hier nog niet bewust met magisch denken in aanraking is gekomen, heeft nog niet echt de Afrika-reuk opgesnoven. Toch is heel Afrika er vol van. Het is te vinden in het alledaagse leven in de werkplaats, de winkel, de school, het sportveld, de buurt, de jacht op meisjes, het gedrang voor de fabriek om werk te krijgen, de bezigheden in de tuin om wat maïs te verbouwen, om huis heen om de bliksem op een afstandje te houden, om je vrouw te beschermen tegen opdringerige vrienden wanneer je zelf een tijdje van huis moet.- Jaargang 42
- nummer 25
Magie huist overal. Het is ook een modern bedrijf geworden. Je kunt met de post Sex Sugar bestellen die je een geslaagde seks-sessie belooft met de garantie erbij zelfs dat je er geen Aids aan overhoudt. Voor ƒ 20 krijgt U medicijnen, die er voor zorgen dat Uw baas, die altijd op U bromt, U aardig zal vinden. Ik heb hier de catalogi van een paar leveranciers voor mij liggen met de prijzen erbij. U schrijft me maar even als U iets wilt bestellen. Het is bekend dat sportteams magische behandelingen ondergaan vóór een wedstrijd. De pers heeft lang al opgediept dat ook ons nationale voetbalteam met sterke medicijnen bewerkt is voor de Wereldbeker in Frankrijk.
Jammer dat ze niet sterk genoeg waren! Maar omdat het manipuleren met verborgen krachten ook een riskant bedrijf is, wordt er niet te veel over gepraat. Je moet het liever voor je zelf houden.
Anders zal een medeminnaar of wie maar in jouw weg staat, anti-magie bedrijven.
Bovendien behoort de meerderheid van de Afrikanen wel tot een kerk. En daar wordt gezegd dat het niet bij een Christen past. Of zelfs dat magie niet bestaat. Terwijl we best weten dat de ouderling ook wel eens zijn magische middelen in handen probeert te krijgen. Maar dat is het Afrika-ik. Het kerk-ik wil er niet mee te maken hebben.
Eigenlijk is dat van die twee ”ikken” ook wel de schuld van de Europese zending.
Het Westerse denken verstaat geen magie. Het zet de mens in het middelpunt en schuift God weg ergens het heelal in. Ons aardse leven is een gesloten circuit van oorzaak en gevolg waar de mens in beheer is. De Christelijke mens van Europa erkent zijn gebonden-zijn aan God.
Hij heeft wel zijn leven lang strijd met zichzelf te voeren om de Heer te volgen maar kent naast en behalve de Boze geen krachten waarover hij zelf beheer zou kunnen hebben. Wat onweer is verstaat hij.
Economie wordt door wetten geregeerd. Op school kun je alleen met een goed rapport overgaan. In zijn denken staat de Christelijke mens van het Westen naast de niet-Christelijke in zoverre dat ze beiden niet weten van verborgen krachten buiten en in de dingen waarmee hij als mens buiten de gewone oorzaak- en gevolg-wet om, zou kunnen opereren. Wat moet ik als Christen van Europa daarmee aan wanneer ik in Afrika ontdek dat een man die voor langer tijd van huis gaat, medicijnen laat sprenkelen net voor waar zijn vrouw slaapt zodat iedere andere man die daaroverheen stapt, dodelijk ziek wordt? Wat moet ik daarmee dat ik om mijn nagels moet denken zodra die geknipt zijn dat mijn concurrent ze niet in handen krijgt? Zo‘n wereld is mij vreemd. Het gevolg is dat de zendeling die wereld liever laat voor wat hij is en zegt: dat doen Christenen niet. Je moet op God vertrouwen. Punt. Ik heb een maand of wat geleden ter voorbereiding van een lezing overal gezocht naar een Christelijk antwoord op de Afrika-magie maar het nergens kunnen vinden. De weinige literatuur die er is gaat niet verder dan: zó zegt de Bijbel, zó doet Afrika. Geen gesprek, geen vragen, geen confrontatie!
Maar daarmee drijft de Christelijke kerk de Afrika-magie ondergronds en zit er in de kerkbank van Afrika een Christelijk ”ik” dat thuis weer in een magischdenkend Afrika-”ik” terug-verandert. Geen wonder dat er bij een opname stereotiepe antwoorden loskomen als (ik vertaal): ”in eigenlijke zin is er wel magie maar de kerk zegt dat er geen magie is”. Of ”de kerk in ons gebied zwijgt over dit onderwerp omdat wel ontdekt is dat de meeste kerkleiders geloven en deelnemen aan magie” (Kenneth Ross, Gospel Ferment in Malawi, Theological Essays, 1995). Is er dan toch niet een verstaanbaar, Bijbels antwoord op de Afrika-magie?