Van medicijnmannen
2000-08-04
De Europese wereld heeft het niet erg begrepen op de ‘beroeps-medici’ van de zogenaamde primitieve gemeenschappen.- Jaargang 44
- nummer 16
Ze heten al gauw ‘kruidendokter’, een woord met een amateuristisch geurtje en het woord ‘toverdokter’ valt al spoedig wanneer we horen dat deze ‘medici’ -zoals zo dikwijls het geval is- in verbinding staan met de wereld van de levend-doden oftewel de overledenen.
‘Medicijnman’ uit de lectuur van de Indianen-boeken van vroeger geeft het Westerse superioriteitsgevoel wel zo ongeveer weer. Mijn Van Dale van 1996 zegt ervan:"wijze man bij primitieve volken die met ‘toverkracht’ en kruiden mensen probeert te genezen".
Het woord ‘probeert’ drukt wel een niet mis te verstaan sceptisch gevoel uit. Je moet heus niet denken dat het zoveel om het lijf heeft. Maar zouden we de miljoenen stedelingen van Afrika nog bij de primitieve volken van Afrika kunnen rekenen? Er leven in hun midden duizenden ‘medicijnmannen’ -ik blijf nu maar even bij dat jongensboeken-woord dat zowel de kruidendokter als de toverdokter insluit- En die probéren niet alleen te genezen maar genezen ook metterdaad.
Niemand kome mij nu aan boord met verhalen over de charlatans van de Afrikaanse steden en dorpen.
Ik weet er alles van en heb zelf welook in mijn Snippers- met deze charlatanerie van Afrika de draak gestoken.
Je kunt er om lachen en huilen. De pamfletjes die met de post meekomen en je genezing beloven van aids en kanker, je medicijnen zullen laten bezorgen die je een betere baan garanderen of de boze mannen bij je mooie meisje vandaan houden, zijn te rap met hun beloftes. Maar is het slechtste soms niet het bederf van het beste? Want het is een onomstotelijk feit dat serieuze ‘medicijnmannen’ van Afrika hun beperkingen kennen en genezen! Soms met practijken waarop de Westerse medicijnman jaloers zou zijn. In mijn groepje van mijn laatste cursus op Life Line waar ik facilliteerde, had ik een 40-50 jarige vrouw die kennelijk niet goed in haar vel zat. Ziekelijk, gauw afgeleid, verward en lusteloos. Ze meldde zich enkele malen ziek. Halverwege de cursus bleef ze dan ook steken. Met haar functie in de arbeidersvakbond van Cosatu zeker geen vrouw uit een primitieve samenleving. Daar ontmoette ik haar later op straat in Pietermaritzburg! Een ander mens!
Nieuw leven spatte haar de ogen uit!
Blij vertelde ze mij dat zij na al die dokters- en ziekenhuisbezoeken toch maar naar de ‘isangoma’, de medicijnman, was gegaan. En met kennelijk succes! Wie iets verder in Afrika heeft rondgekeken, kent legio van die verhalen.
Liegt Afrika dan? Zou het kunnen zijn dat wij van het Westen het medicijngedoe van Afrika afdoen vanwege de voor ons wat primitieve verbinding met toverkracht? Dat berust toch niet op bewezen wetenschappelijke feiten, zo zeggen we dan.
Inderdaad, medicijnmannen van Afrika dragen hun kruidenkennis van vele generaties her met zich mee maar er staat geen letter van op papier. En de griezelige toverkracht dan? Maar als we nu eens in plaats van toverkracht van religie zouden spreken. Afrika`s genezingstechniek heeft immers meestal een voluit godsdienstige dimensie.Want de vooroudergeesten zijn als familiegoden bij de hand, levend en wel, en grijpen in in het leven van elke dag. De medicijnman kan dat ingrijpen lezen en duiden. En aangeven hoe verhoudingen met de levend-doden hersteld kunnen worden.
Maar wij van het Westen verstaan daarvan niets. Want wij hebben het arbeidsterrein van ònze Westerse medicijnmannen volledig verseculariseerd.
Daar komt geen God of god meer aan te pas! Je zult toch een dokter krijgen die met je gaat bidden!
We hebben het leven opgesplitst in een afdeling die voor God of god is gereserveerd en een afdeling voor de medicijnmannen waar voor godsdienst geen plaats is. In Afrika is het leven één. Geneeskunde en godsdienst gaan hand in hand. Vandaar dat je de medicijnman van Afrika nooit in de kerk zult krijgen.Ik heb het hem wel horen zeggen: in jullie kerk word ik onrustig; ik hoor er niet, het tast mijn kracht aan. Daar zijn de voor hem onbekende goden.Maar de gewone kerkman moet hier wel in twee werelden leven; zijn kerkelijk leven, en veilig afgeschermd daarvan het neutrale ziekenhuis en de dokterskamer waar het ongepast is Gods naam te noemen.
Geen wonder dat hij toch weer bij de oude medicijnman van Afrika terecht komt met zijn frustratie van gescheiden werelden.Helaas! Het is niet Afrika dat faalde.Afrika dient zijn goden ook in dokterskamers. Evenmin faalde het Evangelie dat van een genezende Heiland weet. Het is de Europese context waarin het Evan-gelie hier kwam.
J.Vonkeman, Richmond Zuid-Afrika