Nahum in Bangui
2000-09-01
Dit voorjaar zijn Albert van Leeuwen en Alice Langbroek uitgezonden door de Stichting Evangelische Toerusting Afrika, om een maand als gastdocent les te geven aan de FATEB, de Theologische Faculteit in Bangui, Centraal-Afrikaanse Republiek.- Jaargang 44
- nummer 18
Albert heeft exegese Nieuwe Testament gegeven, het boek Openbaring, Alice exegese Oude Testament, het boek Nahum. Hier volgt een persoonlijk verslag van Alice.
De mug zoemt irritant om m’n hoofd.
En ik voel een verdacht stekende pijn aan m’n been. M’n blik valt op de nieuwe Franse bijbel naast me, gekocht op de dag voor m’n vertrek naar Bangui. Hij ligt open bij Nahum.
Zou ik… Nee, dat doe je niet met een bijbel. M’n schoen laat een grote rode plek achter op de muur.
En ik bedenk: eigenlijk zou het wel een mooi symbool zijn geweest van m’n verblijf in Bangui: bloed in je bijbel.
Bloed, daar ging het behoorlijk vaak over. De muggen dronken mijn bloed met graagte. Ze horen dat volgens de boekjes alleen te doen vanaf de schemering, maar daar hielden ze zich niet altijd aan.
Bloed ook van de mensen, velen hebben vrienden en familie verloren in de oorlogen van de afgelopen jaren. De studenten komen uit heel Franstalig Afrika (Naast de Centraal-Afrikaanse Republiek uit Gabon, Kongo-Kinshasa, Congo-Brazzaville, Ruanda, Tsjaad).
Mensen sterven er als muggen, lijkt het wel eens. In het ziekenhuis geldt de regel: no pay no cure. En tijdens mijn verblijf is er een non vermoord.
Daarna hebben de nonnen een stille tocht gehouden: respect voor het leven. De UN-vredesmacht heeft in dezelfde tijd de Centraal-Afrikaanse Republiek verlaten. Wist u dat die daar nog zaten? Ik niet.
En tenslotte: ook in het bijbelboek dat ik behandeld heb spelen bloed en wraak een hoofdrol. Nahum verkondigt: Nineve de bloedstad zal vernietigd worden. En dat wordt buitengewoon beeldend beschreven: ‘Het is gedaan met Nineve, die stad vol bloed, vol leugen en bedrog. Luister: het klappen van zwepen, het ratelen van wielen, rennende paarden, denderende wagens, galopperende ruiters!
Flitsende zwaarden, bliksemende speren, tal van verslagenen, een menigte doden, en eindeloos veel lijken; men struikelt over de lijken.’ En even verderop: Ninevé! No-Amon was een sterke stad, net als jij. En je hebt haar nog maar onlangs verwoest.
Maar het zal jou net zo vergaan als haar: ‘Haar inwoners gingen in ballingschap, als gevangenen werden ze weggevoerd. Haar zuigelingen werden verpletterd op alle hoeken van de straten. Over de voornamen werd het lot geworpen, de leiders werden in boeien geslagen.’ Je kunt je voorstellen dat Nahum geen populair boek is.
In Nederland niet en in Bangui ook niet. In Nederland heb ik een prekenserie gehouden over Nahum, na de nodige aarzelingen (kun je dat de gemeente aandoen?) Ook in Bangui heb ik in de Eglise Réformée over Nahum gepreekt. En daar bleek dat velen zelfs nog nooit gehoord hadden van Nahum. De studenten kenden het boek natuurlijk wel, in elk geval van horen zeggen. Ze zijn bijna allemaal al dominee of evangelist. Maar ook bij hen was het geen bekend boek.
De boodschap van Nahum bleek echter heel goed aan te sluiten bij hun situatie. ‘Een naijverig God en een wreker is de HERE.’ (1:2) Wij hebben in Nederland wel eens wat moeite met die woorden, maar ze worden ineens actueel als je leeft in een situatie van veel onrecht. Wraak is in Afrika geen lelijk woord. Niet voor christenen en niet voor niet-christenen.
Als er iemand ziek is, vertellen de studenten, wordt aan de tovenares gevraagd wie er verantwoordelijk voor is, en die persoon wordt dan gestraft en zo wordt de zieke gewroken.
Maar ook voor de christenen is de wraak van God geen moeilijk begrip. Dat onze God een rechtvaardig rechter is die al het onrecht zal wreken is veel meer dan in Nederland iets waar men mee bezig is.
Naar mijn smaak maakten sommige studenten het boekje Nahum trouwens wel erg actueel. Een van de conclusies van mijn lessen luidde: ‘De betekenis van het boek Nahum is niet opgehouden bij de val van Nineve in 612. Nineve is gevallen! (3:7) Dat is een boodschap van troost voor mensen van alle tijden, die leven onder de druk van een bloedstad. In Openbaring sluit de juichkreet ‘Babel is gevallen’ er bij aan. Babel, Rome, Berlijn, Moskou… Elke macht die kwaad bedenkt tegen de HERE (1:11) zal het vergaan als Nineve. De eeuwen door zijn er machthebbers geweest die een wereldrijk wilden bouwen op veel bloed: Nebukadnessar, Nero, Hitler, Stalin...‘
En mijn studenten vulden naadloos aan: ‘Jacques Chirac, Bill Clinton…’ Eerst dacht ik dat ik hen niet goed begrepen had, of zij mij niet. Zo goed is mijn Frans nou ook weer niet. Maar een van hen legde uit: ‘Chirac en Clinton onderdrukken Afrika vandaag.
Zij leveren wapens aan strijdende partijen in Afrika, in de hoop er zelf economisch beter van te worden.
Ze doen wat ze willen, niemand corrigeert hen, zij zijn de dictators van vandaag.’ Ik moet zeggen: ik stond met m’n mond vol tanden en probeerde de geest weer wat in de fles te krijgen met opmerkingen als ‘Clinton is toch een christen?’, en: ‘Frankrijk en Amerika zijn toch democratische landen?’ Maar ze werden steeds feller: ‘ze zijn dictators onder het mom van democraten, wolven in schaapskleren.’ Ik deed nog een poging: ‘ik ken de situatie in Afrika niet, maar je moet erg voorzichtig zijn met het toepassen van een profetische boodschap’. Maar dat lukte natuurlijk niet meer. Ze werden er eerder fanatieker van: ‘God heeft u gezonden om ons te troosten door de boodschap van het boek Nahum. U kende de politieke situatie niet en juist daardoor hebt u onbevangen precies het goede gezegd. De HERE zal een eind maken aan alle onrecht, ook aan het onrecht in Afrika. We gaan beslist preken over Nahum en deze boodschap van troost zo doorgeven.'
De eerste weken na m'n terugkeer had ik er een beetje een kater van.
Leuk hoor, als je lessen zo enthousiast ontvangen worden, maar wat heb ik losgemaakt?
Inmiddels denk ik steeds meer: mág een bijbelse boodschap alsjeblieft aansluiten bij wat mensen beweegt?
In Nederland gaat de boodschap ‘God accepteert je zoals je bent’ er ook in als koek. En ook dat is op z’n minst eenzijdig te noemen. Nahum is nu eenmaal geen afgewogen hoofdstuk uit een dogmatisch handboek. We moeten maar gewoon zorgvuldig proberen te luisteren naar wat de Heilige Geest door Nahum gezegd heeft en nog zegt: een naijverig God en een wreker is de HERE. Elke macht die 'kwaad bedenkt tegen de HERE', zal het vergaan als Ninevé.
Dus, als u over een paar jaar ergens een zwarte Franssprekende dominee op een kansel ziet die met enthousiasme preekt over Nahum, … doe hem dan maar mijn hartelijke groeten.