Voorzichtig met afgoden!
1998-01-23
Toen ik een paar jaar geleden ergens In Zuid-Afrika. een lezing moest houden werd mij tevoren specifiek verzocht om ook in te gaan op een nogal omstreden punt of namelijk bij het afleggen van geloofsbelijdenis van de zending uit de vraag mag of moet worden gesteld: verwerpt U alle heidense geloof aan afgoden zoals...en belooft U niet meer deel te nemen aan overgeleverde gebruiken die het karakter hebben van offers aan hen?- Jaargang 42
- nummer 2
In het aantrekkelijke zendingsblad van de Vrijgemaakte Gereformeerden Tot Aan De Einden der Aarde kon men een paar jaar geleden lezen dat op lrian Jaya een dergelijke ondubbelzinnige belofte wel moest worden afgelegd bij het doen van belijdenis. Ook hier in Afrika dringt men hier en daar in evangelische kringen aan op het stellen van zo'n categorische vraag wat dan hierop neerkomt: verwerpt U alle dienst aan de vooroudergeesten .en belooft U niet meer deel te zullen nemen aan gebruikendie het karakter hebben vanoffers aan hen? Mijn antwoord was: laten we van de zending uit die vraag vooral niet stellen .. Behalve dat het nogal paternalistisch overkomt om van de Westerse cultuur uit zo'n vraag in het animistische Afrika te deponeren, wordt de zaak van hoe de Heer te dienen op deze wijze te grof, te weinig onderscheidend gesteld.
Laten we ons even indenken - en daarvoor is anno 1998 niet teveel fantasie nodig - dat zendelingen uit Afrika in het verheidenste Westen van Nederland gemeenten van de Heer stichten en als voorwaarde tot toetreding vragen: verwerpt U alle geloof aan afgoden als Materialisme en Ontwikkeling en belooft U niet meer deel te nemen aan gebruiken die het karakter hebben van offers aan hen? Ik - zo stel ik me voor - zou reageren: broeders van Afrika, U hebt gelijk; er sluipt onder ons in Europa een afgod rond die Materialisme heet, en om alles op te offeren op het altaar van Ontwikkeling van b.v. vliegwezen en verkeer, riekt naar afgoderij. Maar waar precies gaat onze Nederlandse cultuur over in afgoderij? Word ik straks door de kerkenraad geschorst omdat ik een auto rijd? Moet ik soms stiekem een sluiproute rijden?
Wij moeten vanuit het Westen maar wat voorzichtig aandoen met de afgoden van Afrika! De grenslijn tussen cultuur en afgoderij loopt in elk mensenleven in Afrika weer anders, lang niet altijd naspeurbaar voor de zendeling .. Ik denk dat ik wel iets weet van de enorme macht van de vooroudergeesten in Afrika. Ik zal dan ook niet nalaten de gelovigen steeds voor te houden: weest in het diepst van je hart eerlijk tegenover de Heer! Hij maakt aanspraak op jullie loyaliteit zoals de vooroudergeesten dat ook doen. Je bent .van de vooroudergeesten of izithutha (eigenlijk: zeurpieten) bevrijd. Nou dan! Kijk niet om! Zou dat moment: je bent van hen af, zwijg daarom maar liever over die afgoden, ook niet in Exodus meespelen wanneer daar gezegd wordt: de naam van andere goden zult gij niet noemen? (23:13) Waar Christus als Bevrijder aangenomen wordt, wordt op den duur de grens tussen afgoderij en cultuur bijna onnaspeurbaar verlegd.
Weg met de dienst aan de vooroudergeesten, Christus is Heer! Maar er ontstaat daar in zo'n nieuw leven geen cultuurloos niemandsland; gebruiken kunnen rondom de gestorvenen blijven bestaan als traditie. Wat voor de één afgodendienst is, is voor de ander een stuk cultuur. Een Christen in het Westen hoeft de auto niet per se weg te doen! Een al te onnadenkende en weinig onderscheldende prediking heeft de voorouderdienst in Afrika dikwijls ondergronds gedreven met als gevolg een tweeverdiepingengeloof waar op de bovenverdieping de Here Jezus wordt aangeroepen eri op de onderverdieping stiekempjes de vooroudergeesten. Ik ben er zelf ook wel schuldig aan geweest. Anders wordt het wanneer uit de Afrika-kerken zelf wordt aangegeven: hier trekken wij de lijn tussen het navolgen van Christus en de dienst aan de vooroudergeesten. Maar om dat evangelisch aan te voelen, moet je wel van Afrika zijn. Een Christen is waar ook ter wereld mans genoeg zelf zijn afgoden te kunnen opsporen.