Steun in de rug voor vaders en moeders
2000-09-29
‘Het ouderschap vind ik zwaarder dan het premierschap van Groot-Brittannië’, verzuchtte Tony Blair na het bekend worden van een misstap van zijn 16-jarige zoon. Deze opmerking leverde hem heel wat warmte en begrip op. Veel mensen herkenden zichzelf hier kennelijk in: opvoeden is een moeilijke klus.- Jaargang 44
- nummer 20
‘Anno nu willen we alles, mogen we alles, doen we alles’ (HP/De Tijd 14 april 2000) Hoe moet je in zo’n tijd je kinderen opvoeden? Het is een klemmende vraag, vooral voor ons, die toch graag willen dat onze kinderen de Here gaan dienen.
Het zo juist verschenen ‘Opgroeien en openbloeien’ ) wil daarbij een helpende hand bieden. En nu ik het boek gelezen heb, raad ik iedereen die met opvoedingsvragen te maken heeft aan, die hand te grijpen.
Begrijpelijke taal
Het gaat hier om een nieuwe versie van een eerder verschenen boek. De eerste dateert uit 1982 en was geschreven als handboek bij een cursus voor ouders en opvoeders van de Stichting Kinderwerk Timothëus. Die uitgave is mij onbekend en ik kan de twee dus niet vergelijken. Het boek vermeldt zelf dat de tekst is aangepast, verbeterd en uitgebreid. Dit was kennelijk nodig: opvoeden is niet een statisch gegeven, maar verandert voortdurend net als onze samenleving.
Ook deze tweede versie lijkt me de neerslag van een cursus. Het boek is nogal schematisch van opzet. Dit maakt het gemakkelijk een bepaald onderwerp snel terug te vinden, maar het bevordert de samenhang niet steeds. Zo worden in een hoofdstuk de ontwikkelingsfasen van het kind uitgebreid behandeld, terwijl in het gedeelte over geloofsopvoeding dat gedeeltelijk terugkeert. Toch is het boek goed leesbaar. Het is helder en in begrijpelijke taal geschreven Moeilijke termen komen er niet in voor. Het boek geeft de theorie, maar is vooral praktisch. Je komt er veel voorbeelden van opvoedingssituaties in tegen, waarbij dan wordt aangegeven hoe je als opvoeder het best kunt reageren of handelen. Achterin wordt verwezen naar de Stichting Loek (Leren Opvoeden En Kommuniceren), waar men terecht kan voor cursussen, lezingen en met vragen om hulp.
Bijbelse uitgangspunten
Wat ik het fijnste vind van dit boek, geeft de ondertitel al aan: Over opvoeden tot gelovig mens-zijn.
Uitgangspunten en doelstellingen voor de opvoeding worden afgeleid uit de bijbel. In het eerste gedeelte – deel A ) - , waarin algemene onderwerpen als het doel van de opvoeding, het gezin, het kind, de ouders en opvoedingssituaties aan de orde komen, is dit duidelijk te merken. Het opvoedingsdoel van de auteurs is: Het kind in zijn groei zo begeleiden dat het als volwassen mens tot eer van God en ten dienste van de ander zal leven. In een aantal aspecten werken ze dit nader uit. En dat alles op een fijnzinnige manier. Ik geef hiervan een voorbeeld. In de huidige maatschappij zijn sociale vaardigheden van groot belang. In de sterk veranderende omstandigheden, die het kind te wachten staat, moet het leren voortdurend zijn houding en gedrag te bepalen in overleg met leeftijdgenoten en ouderen. Dat kan niet zonder zelfstandigheid. En dan lees je: "Zelfstandigheid staat niet in tegenstelling tot afhankelijkheid van God, maar gaat er mee samen. Je afhankelijk weten van God geeft zelfvertrouwen en grotere zelfstandigheid.
Leven uit deze schijnbare tegenstelling is het geheim van het leven van een christen’. Het boek dwingt je dieper na te denken over je kijk op je gezin, je kind, je plaats als ouder, opvoedingssituaties in onze huidige maatschappij. Het maakt, dat je bewuster aan de slag gaat.
Praktische tips
In deel B komen de basisbegrippen liefde, vertrouwen, gezag en gehoorzaamheid aan de orde. De schrijfsters laten zien hoe belangrijk deze begrippen zijn voor de opvoeding. En geven tegelijk veel praktische tips. Ze vertellen bijvoorbeeld hoe belangrijk oogcontact is bij het tonen van liefde en bij het onderwerp gehoorzaamheid wijzen ze op het belang van goed doordachte regels. Regels die noodzakelijk zijn, maar dan ook consequent gehandhaafd moeten worden.
Vindt u uw kind van 5 of 6 een jokkebrok? ‘Hij liegt alles aan elkaar en ik kan hem gewoon niet meer vertrouwen’.
Als deze situatie zich voordoet, kan de relatie ouder-kind gemakkelijk verstoord worden. In het boek wordt aangetoond dat het niet nodig is.
Misschien zit uw kind in groep 3 van de basisschool en is hij regelmatig heel prikkelbaar. U kunt de oorzaak niet achterhalen. Pak C.10. van dit boek en u zult ineens meer gaan begrijpen. Hiermee wek ik de indruk een boek aan te bevelen dat vol staat met recepten voor de opvoeding.
Maar dat laatste is allerminst het geval. Wel krijg je oog voor de ontwikkeling en de ontwikkelingsfasen van het kind. Daar gaat het om. In deel C komt dit uitgebreid aan de orde.
Als een Fries in Brabant
In deel D komt de geloofsopvoeding ter sprake. Niet als een geïsoleerd stukje opvoeding, want de verschillende opvoedingsterreinen zijn zo verbonden met het christen-zijn, dat je nauwelijks apart over geloofsopvoeding kan spreken. Vroeger was het vrij normaal dat je het geloof van je ouders ‘overnam’. De in de omgeving wonende familie, de school, de buurt, alles deed mee. In onze tijd voel je je als christen-opvoeder als een Fries in Brabant, in een vreemde omgeving.
Deze vergelijking, indertijd gemaakt door Prof. dr. W. ter Horst, komt ook hier ter sprake. Bij geloofsopvoeding zullen we opzettelijk en systematisch te werk moeten gaan. Hier kunnen we niet Gods water over Gods akker laten stromen. Het gezin is de kerncentrale.
Daar moeten de accu’s worden geladen. Het is goed hierover te lezen om te weten wat je als ouder kunt doen.
In dit deel blijft de gemeente niet buiten schot. Het is voor een kind wel heel moeilijk het geloof van zijn ouders hoog te achten, als er niemand meer is die net zo denkt, voelt en handelt als zij. Er moeten anderen zijn die dit geloof bevestigen.
Gewezen wordt op het belang van de geloofsbeleving. Geloven is een zaak van het hart. Openheid bij volwassenen in de gemeente over deze beleving is noodzakelijk voor de geloofsontwikkeling en geloofsversterking van de jeugd.
Opvoedingsintrumenten
Het laatste deel beschrijft opvoedingsvaardigheden.
Waarop is mijn gedrag als opvoeder gebaseerd? Wat de auteurs zeggen over het onderscheiden van problemen, het inlevend luisteren en effectief confronteren als opvoedingsinstrumenten kan voor elke opvoeder heel verhelderend werken.
Met de beschrijving van opvoedingssituaties wordt dit duidelijk gemaakt.
Het boek kan elke opvoeder een flinke steun in de rug geven.
1) N.a.v. Maria Vrijmoeth-de Jong, Ina Karssen-Engelsman, Cary Lenstra-Vrijmoeth Opgroeien en openbloeien. Over opvoeden tot gelovig mens-zijn.
uitg. Voorhoeve – Kampen, 2000 318 blz. Prijs: 36,75 2) De hoofdstukken worden als delen aangeduid