Geloof en medicijnen
2000-11-24
Soms is het nodig om medicijnen voor te schrijven bij depressies en pathologische angst en spanningen. En het blijkt dat het helpt, medicijnen, dat de depressie dan vaak opklaart, en dat de angst wordt gedelgd, en dat het geloof terugkeert. Het blijkt dat praten en ‘pillen’ vaak beter werkt dan alleen praten, of alleen pillen.- Jaargang 44
- nummer 24
De STAGG, zo lezen we in het Jaarverslag, neemt al dertig jaar een heel eigen plaats in bij de psychotherapeutische hulpverlening. En ondanks de beperkte omvang is de hulp gelijkwaardig aan die van grote instellingen.
Door de directe relatie met een herkenbare achterban wordt ingespeeld op zijn vragen en behoeften.
En wat zijn die vragen?
Het gaat over stemmingsklachten, angst- en spanningsklachten, klachten na vervelende ervaringen enzovoort.
En daarbij wordt volwaardige psychotherapeutische hulp verleend door de psychotherapeuten en psychologen.
Daarbij ontbreekt de arts. In dit nummer van ‘Opbouw’ niettemin een bijdrage van een arts over de rol van medicijnen bij de behandeling van psychische problemen.
Geloof is geen pil
Psychiater P. Los vertelt: ‘Tegen mijn depressieve patiënten zeg ik wel eens: je weet het misschien niet, je kunt het niet voelen, maar je bent echt heel belangrijk. Christus is voor jou gestorven, je bent een kostbaar mens, ook al voel je er geen barst van, niet omdat je niet gelooft, maar omdat je niet voelen kunt door je depressie. Je gevoelsapparaat is defect. Ik zal je er pillen voor geven, dan kun je het weer gaan voelen, niet meteen, het kost tijd. Hoeveel tijd weet ik niet’.
Geloof helpt, maar het is geen pil. Het helpt soms zonder dat we het merken, zonder dat we het zien. Soms helpt het zonder dat we het voelen.
Want onze enige troost ligt niet in onze al of niet defecte hersenen, niet in onze prestaties, zelfs niet in ons geloof. Onze enige troost ligt in wat we zijn. Lees het maar na in Zondag 1 ( H.C.).
Straal ongelukkig
Een patiënt vertelde, toen hij genezen was van een ernstige depressie, dat het hem speet dat hij dat nu pas wist.
Hij had, als pastor, vaak mensen met een depressie proberen te troosten.
Met alle rijkdom die hij meende bij hen te zien. En dan moest je niet meer zeuren, maar in geloof blijdschap uitstralen in plaats van droefenis.
In zijn pastorale werk had hij steeds aangegeven: ‘Broeder/zuster, uw gezin is gezond, u hebt geen geldzorgen, u hebt het Woord, u kent het verbond, de zon schijnt… en nu moet u ophouden, waarover zit u in de put?
U moet dankbaar en blij zijn......’ En nu, nu besefte hij, dat toen hij dat allemaal had, het gezonde gezin, de zon, het Woord, het Verbond en geen geldzorgen, en dat hij toen, in zijn gedeprimeerde stemming, niet anders kon zeggen dan: ‘ Ik voelde me straal ongelukkig. Van God en mensen verlaten......!!!’ Dat je in dit ziektebeeld alleen maar duisternis ziet, en geen enkel lichtpunt.
Ook niet van je geloof, omdat je dat niet voelen kunt.
Van God en mensen verlaten
Een depressie heeft iets van de hel!
Zo ongelukkig, zo alleen, zo onbereikbaar voor troost.
En sommige mensen hebben dat periodiek, recidiverend (=terugkerend), of afgewisseld met buiten-proportie-
opgewekte-periodes (manisch depressief).
Of ze zijn buitensporig angstig, door wat ze meemaakten in hun jeugd, door incest, of zomaar. Een scala van ziektebeelden gepaard gaande met stemmingsstoornissen of angstsyndromen.
En niets helpt. Ook bidden lijkt niet te helpen. En dan is het voordeel van de christelijke hulpverlening dat plaatsvervangend voor u wordt gebeden door de hulpverlener!
En dan kan het gebeuren dat medicatie verstrekt wordt.
Serotonine en adrenaline, en andere ingewikkelde stoffen
Hoe kan dat dan, dat het helpt, pillen waardoor je stemming verbetert, en waardoor je geloof terug keert? Er zijn in het lichaam stoffen aanwezig die van invloed zijn op onze reactie op stress e.d. Die stoffen, adrenaline en serotonine en andere, zorgen er voor dat we bij gevaar snel en reflectoir reageren.
Als we bijna een ongeluk krijgen reageren we in een reflex, op de juiste manier, met een ruk aan het stuur of een ‘dot gas’ erbij. En dan, enkele kilometers verder merken we pas dat er een ingewikkeld proces heeft plaats gevonden, we gaan zweten en krijgen hartkloppingen, en je bent opgewonden.
Een autonome reactie die we niet in de hand hebben (alsof engelen ons bewaarden).
In het geval van een depressie, of een angststoornis is er maar een kleinigheid nodig om deze reactie te bewerkstelligen, of helemaal niets.
Het angstzweet staat zonder reden in de handen. Je slaapt er niet van.
En of maar terug denken aan dat afschuwelijke wat je meemaakte (posttraumatisch-stress, concentratiekamp, incest). En meestal is er geen enkel aanwijsbare reden voor een zo heftige reactie van de psyche. Zomaar, alsof er iets geknapt is. Of je familie herkent het, omdat andere verwanten hetzelfde meemaakten. Die waren ook zo ziek.
Geloven? Alle energie gaat zitten in de strijd tegen de angst en de sombere stemming die maar voort duurt, en bidden helpt niet, en menselijke troost en opbeuren vergroot het leed.
Bijbelteksten maken het schuldgevoel groter. In een dal van diepe duisternis voel je je dood-alleen. Geen stok en geen staf om je te vertroosten.
Hoe moeilijk is dan pastorale zorg!
‘ God zweeg’, zo voelde een patiënte haar depressie. ‘Hij zweeg, en ik had hem zo nodig !’
Medicijnen
In de farmacologie wordt naarstig gezocht naar het mechanisme hoe serotonine afbraak remmers en andere antidepressiva werken. Het heeft te maken met stoffen zoals de bijnier ze produceert. Er zijn medicijnen die louter inwerken op de angst. Kortdurend gebruik kan vele verlichting geven.
In andere situaties is lithium geïndiceerd; de ervaring leert dat bij een manisch depressief ziektebeeld een recidief (vaak) kan worden voorkomen.
Het is alsof er een tekort is aan dit zout in het lichaam.
De wat oudere antidepressiva hebben veel licht gebracht in de duisternis van de gedeprimeerden; de zogenaamde tricyclische antidepressiva.
Van modernere middelen is bekend dat er, na een aanlooptijd, veel minder bijwerkingen zijn. Het zijn de zogenaamde SSRI-s. Het grotere voordeel van deze middelen is dat het gevaar van een suïcide drastisch verminderd is. Reken maar dat bij het opklaren van de depressie het schuldgevoel kan toenemen! Was ik niet ongelovig? Hoe kan het dat ik, als gelovige, dit ziektebeeld krijg? Een vraag die bij een gebroken been veel minder wordt gesteld!
En ook de depressie zelf kan zo’n wanhoop geven dat alleen de dood uitkomst lijkt te bieden!
Weeklacht en geschrei verandert in een blijde rei!
En als dan de serotonine-spiegel verandert, of als lithium gaat werken of met een ander medicament de stemming kan worden beïnvloed (anxioliticum, tricyclisch) dan gebeurt het wonder dat ook het geloof terug keert.
Dat het donker doodsrijk met zijn dreiging wordt tot een schaduw, die voorbijgaat.
Bidden, en werken.
En bij dat werken in de psychotherapeutische hulpverlening hoort (soms) ook het innemen van medicatie. Prof.
K. van Dijk zei eens op college: ‘Eeuwen is voor hen gebeden, en nu, met de moderne medicatie, nu gaan de poorten open! Het is vergelijkbaar met bijvoorbeeld het antibioticum bij ontstekingen, wonderen gebeuren, met behulp van middelen!’ Een wonder als je dan weer kunt zingen van geschrei dat veranderde in een blijde rei, van het rouwkleed dat is weggedaan en verruild voor een vreugdekleed (ps. 30-5 liedboek).
Een godswonder, waar we 50 jaren geleden nog niet van droomden.
Bidden voor cliënten
Wat heerlijk als er dan mensen zijn die (op deskundige wijze) met je in gesprek gaan. En als je ziektebeeld opklaart. Als de medicatie aanslaat.
En als je weer beseft dat de enige troost ligt in wat we zijn! De troost van het: Iemands eigendom zijn! En niet overgeleverd aan de hel! De hel van het psychisch ziektebeeld.
En in dat besef biedt de STAGG hulp, zoals het jaarverslag zegt, met in de ambulante geestelijke gezondheidszorg een geheel eigen plaats, volwaardig en met een professioneel pakket psychotherapeutische hulp. En de hulpverleners zullen niet aarzelenals ze de indruk hebben dat medicatie bij de behandeling gewenst is - naar een arts te verwijzen. Want ook (goed) verwijzen behoort tot het takenpakket van een volwaardige hulpverlening. En binnen de STAGG wordt voor de cliënten gebeden! Daar mag u toch op rekenen?
Anne Bergsma
Anne Bergsma was huisarts in Kampen. Hij is momenteel betrokken bij Eleos, de poli van het voormalige GPZ De Fontein (gefuseerd met de GLAGG en een aantal beschermde woonvormen). Daarnaast is Bergsma bestuurslid van de STAGG. Vanuit zijn persoonlijke ervaring als huisarts in Kampen en bij Eleos heeft hij deze bijdrage geschreven.