Preventie voorop
1998-02-20
Toenemend geweld door jongeren. Verharding van geweld door jongeren. De kranten staan er vandaag vol van. Daarbij valt op dat zelfs beneden twaalfjarigen, vooral in de grote steden, het grof geweld niet schuwen.- Jaargang 42
- nummer 4
Alleen al in twee Amsterdamse wijken werden vorig jaar meer dan honderd kinderen van twaalf jaar of jonger gearresteerd. Het lijkt een algemeen beeld dat jongeren op steeds jeugdiger leeftijd ontsporen en harder crimineel gedrag vertonen.
Verschillende oorzaken kun je in dit verband opsommen. Gebreken in de opvoeding van kinderen. Geweld in huiselijke kring. Invloeden van geweld in de media. Opgeschroefde consumptiepatronen. De trend in de huidige jongerencultuur om 'uit je dak te gaan'. Een enkel punt wil ik nader belichten.
Stabiele omgeving
Het officiële regeringsbeleid rond de jeugdcriminaliteit kent als uitgangspunt dat ouders mede verantwoordelijk zijn voor het criminele gedrag van hun met name jonge kinderen. Gelukkig heeft dit inzicht ook buiten de kring van christelijk politieke partijen steeds meer steun gekregen. Een klimaat van 'alles moet kunnen' deugt immers niet.
Kinderen behoren op te groeien in een stabiele, hechte leefomgeving, in een gunstig opvoedingsklimaat. Het overdragen van waarden en normen en het bijbrengen van verantwoordelijkheidsbesef begint thuis, in gezinsverband.
Daar begint alle 'preventie', zoals dit in beleidsjargon heet. Waar houvast in jonge jaren ontbreekt; ligt een onmiskenbare kiem voor jeugdcriminaliteit. Het primaire besef van menselijke waardigheid en het bevorderen van onderling respect begint in familie en gezin. "Leer een kind van jongs af aan de juiste weg te volgen", lees ik in Spreuken 22;6 (Groot Nieuws 1996). Tot voor kort werd daarover door veel beleidsmakers en politici gegniffeld als je dit zo zei. Diverse gezaghebbende rapporten onderstrepen echter de wenselijkheid van een vroegtijdig ingrijpen in de thuissituatie bij ernstige gezins- of schoolproblemen. Met name de rapporten over jeugd en gezin van mevrouw dr. Junger-Tas, voormalig top-ambtenaar op Justitie en oud hoogleraar, over 'family-first programma's' en opvoedingsondersteuning trokken nogal de aandacht. Het valt dan ook op dat daar nog geen officieel kabinetsstandpunt op gevolgd is. Het kost "paars, kennelijk toch nog steeds moeite om gezins- en familiepolitiek te formuleren.
Drugskoerlertjes
Beschikt de overheid wel over een voldoende helder instrumentarium om jeugdige daders en hun ouders effectief aan te spreken en zo nodig corrigerend op te treden? Die vraagt houdt mij sinds kort nogal bezig. Dan doel ik met name op de groep kinderen van twaalf jaar of jonger en op hun ouders of verzorgers. Kinderen onder de twaalf zijn bij ons niet strafbaar. Maar is juist bij deze categorie 'kinderen vaak geen vroegtijdige gedragscorrectie geboden? Is hier juist geen meer verplichtende betrokkenheid van ouders gewenst?
Preventie behoort natuurlijk voorop te staan. Maar verdient ook ons jeugdstrafrecht geen aanpassing? Omdat kinderen beneden de twaalf niet strafbaar zijn, worden zij soms heel bewust door criminelen ingezet, bijv. als drugskoeriertjes. Het kabinet wil vooralsnog niet weten van een wijziging op dit punt. Ik begrijp die terughoudendheid op zichzelf best. Maar toch, in andere West-Europese landen denkt men daar soms anders over. De nieuwe Labour-regering in Engeland is veel minder terughoudend dan de onze. Het gaat mij overigens bij de aanpassing van het jeugdstrafrecht niet in de eerste plaats om vrijheidsbeneming voor jeugdige boefjes. Nee, een veel breder arsenaal aan maatregelen dan een ondertoezicht-stelling, uithuisplaatsing of vrijheidsstraf moet in beeld komen. Het belangrijkste is toch om hen zo snel mogelijk weer op het rechte pad te krijgen? De Jeugdreclassering kan voor jongeren van twaalf jaar en ouder allerlei voorwaarden aan hun gedrag stellen. Dat geldt ook voor de begeleiding door hun ouders. Waarom deze leeftijdsgrens niet ook enkele jaren lager gesteld? Soortgelijke maatregelen die langs andere, niet strafrechterlijke weg opgelegd kunnen worden, vergen door zorgvuldige procedures nu eenmaal veel meer tijd. Kinderrechters wijzen daar terecht op.
Juist bij ontspoord gedrag van kinderen is tijdig ingrijpen en een stringente begeleiding van ouders of verzorgers geboden. Dat vraagt om een meerzijdig beleidstrajekt. Daarbij past een zorgvuldige studie naar de voor- en nadelen van het aanpassen van ons jeugdstrafrecht.
Cees Bremmer is lid van de Tweede Kamer voor het CDA.