Tien jaar Timon-woongroep in Houten
1998-05-01
Onder het thema ‘Samaritanen, bretels en woongroepbewoners’ heeft de Houtense woongroep Thielandt het tienjarig jubileum gevierd. In de woongroep is permanent plaats voor vier jonge mensen die één of twee jaar ‘meewonen’. De diaconale woongemeenschap van stichting Timon is zo’n 2500 maaltijden verder nog altijd springlevend en heeft er inmiddels een aantal zusjes bij gekregen. Waarom zijn woongroepen belangrijk en wat is er zo bijzonder aan? Woongroepbewoner Reinoud Koning en de Utrechtse predikant Rob van Essen hielden er op de jubileumdag van de woongroep een kort verhaal over.- Jaargang 42
- nummer 9
"In de woongroep willen we iets hebben van de barmhartige Samaritaan", vertelt Reinoud Koning over het eerste punt van het thema. "We willen niet de afstand bewaren tot mensen die we op onze weg tegenkomen. We willen serieus ingaan op de dingen die op ons afkomen. Ruim tien jaar geleden stond Timon, als organisatie voor jongerenhulpverlening, voor de vraag: hoe kun je jonge mensen begeleiden de samenleving in, zonder een extra blik hulpverleners open te trekken? Zo kwamen we op het idee van de diaconale woongemeenschap. Het was heel spannend om als 'protestants bolwerk' een leefgemeenschap te beginnen. Dat is altijd meer het specialisme van onze katholieke broeders en zusters geweest. Maar toch zijn we, net als de Samaritaan, ingegaan op wat onze weg kwam en hebben we de uitdaging aangepakt.
'Bretels' vind ik ook kenmerkend voor het leven van een woongroepbewoner. Je kunt er gewoon in je bretels zitten. Eerherstel van het gewone leven is heilzaam wanneer iedereen buiten adem raakt van het zoeken naar nieuwe, intensere ervaringen. Uiteindelijk zit de kwaliteit van het leven in kleine dingen: gewoon met elkaar leven en de maaltijd bereiden. De tafelgemeenschap is gewoon, niet pretentieus en daarom bijzonder. De relatie die je met de andere bewoners hebt, is ook speciaal. Je bent geen familie, geen buren en ook geen vrienden.
Het is een relatie op zichzelf. Het is bijzonder om weinig woorden nodig te hebben om uit te drukken hoe je je voelt. Aan de andere kant kun je ook niet om elkaar heen. Je kunt niet zomaar weglopen. Je moet door conflicten heen. Je ervaart je 'eigenheid' des te sterker in het omgaan met de ander. Je beseft dat je niet zo open, creatief en sociaal vaardig bent als je wel dacht. Steeds weer sta je voor de keuze: is de ander je struikelblok? Of ga je het gesprek aan en houd je de relatie open?"
Diaconale omkering
"In de loop van de tijd hebben we ontdekt dat er geen wezenlijk verschil is tussen tijdelijke bewoners, 'meewoners' , en vaste bewoners, 'kernbewoners'. Min of meer onbewust zagen we de meewoners als zwak en hulpbehoevend, terwijl wij als kernbewoners sterk en onafhankelijk waren. Maar dat blijkt niet zo te zijn. Iedere kernbewoner stapt de woongroep binnen met zijn of haar eigen (onverwerkte) problemen. Er zijn perioden dat kernbewoners krachteloos (overspannen) zijn. Dan is het hun beurt om te leunen. In de woongroep wisselen geven en nemen elkaar af. Je leeft in dienst van de ander. We weten nu dat iedereen, dus ook de meewoners, iets aan de woongroep toe te voegen heeft. We noemen dat de diaconale omkering.
Die diaconale omkering is wezenlijk voor de christelijke gemeenschap. Nee, de woongemeenschap is geen hemel op aarde. Misschien is er wel een stukje hemel te zien op een plek waar mensen samen op weg zijn ineen wereld waar zo weinig mensen echt samen willen wonen."
Gastvrijheid
"De rabbijnen vertellen over Abraham het verhaal dat hij z6 gastvrij was dat hij rondom zijn tent bordjes had neergezet om de vreemdelingen uit te nodigen. We weten niet of dat echt zo was, maar het tekent wel de sfeer, de liefde voor de vreemdeling. In onze maatschappij is niet veel meer van die oudtestamentische gastvrijheid over", stelt Rob van Essen. "We brengen bijvoorbeeld onderscheid aan in de motieven van de vluchtelingen die op onze deur kloppen. Wie gevlucht is omdat hij geen geld heeft, komt er niet in. Maar wie een goed verhaal heeft als politieke vluchteling, mag misschien blijven. De bijbel kent die subtiele nuances niet. De bijbel onderscheidt maar twee soorten mensen: mensen die hulp nodig hebben en mensen die hulp kunnen geven. Er zit wel een ingebouwde spanning in gastvrijheid.
Ik herinner me dat we de doopvont van de kapel van Oudezijds 100 in hartje Amsterdam eens vol met vissenkoppen vonden.
Een stank!
Maar toch wilden we de vrije toegang in tact laten. In een woongroep draait het om gastvrijheid en ontmoeting. Dat is heel mooi uitgebeeld op de icoon die in de woongroep hangt. De Drieeenheid is daarop afgebeeld als een open cirkel, met ruimte voor de tafel van de ontmoeting in het midden. Dit zegt ook dat God jou in het anders zijn van de ander wil ontmoeten. We kunnen heel wat leren van het leven in de woongroepen. Want ook de kerk is aangevreten door het westers individualisme. Binnen kerken zie je te veel egeltjesgedrag. Toch is gastvrijheid en de zorg voor wie hulp nodig heeft geen keuzemogelijkheid voor christenen. Diaconaat hoort er helemaal bij, het is de hartslag van het geloof. Jezus kwam immers naar ons toe als een dienstknecht. De gaven uit Efeziërs 4 hebben als spits om de gelovigen toe te rusten tot dienstbetoon. Gelovigen hebben een dienst aan de wereld te verrichten. Zij moeten bezig zijn met het 'nodige overbodige'.
Dienstbetoon is geen eenrichtingsverkeer. Het heeft twee kanten: geven en ontvangen. Jezus zond zijn discipelen uit, zonder dat ze iets bij zich hadden, om zieken te genezen en het evangelie te verkondigen. Zij kwamen dus als afhankelijke mensen; om te ontvangen en te geven."
Empowerlng
"Zo mag het ook nu nog in de kerk gaan. Ieder mens heeft hulp nodig en kan hulp geven. Dan ligt het accent weer meer op het ontvangen, dan weer meer op het geven. Ik zie de kerk als een 'huis van genade' om elkaar helend te ontmoeten. De christelijke gemeente zou bij uitstek de plaats van 'empowering' moeten zijn, waar mensen elkaar bekrachtigen. Telkens weer in de kerkgeschiedenis zie je kleine gemeenschappen ontstaan van mensen die in dienstbaarheid aan God en elkaar willen leven. Zo willen ze het grotere geheel van de kerk ook dienen. Als christenen kunnen we veel leren van het leven in de gemeenschap. Het is meer dan naar elkaar luisteren en elkaar accepteren, de psychische verbondenheid.
Het gaat ook om een geestelijke verbondenheid. Je ervaart dat de Geest geen klonen maakt. Je stuit op elkaars tekortkomingen en zo leer je. Leven in een woongemeenschap en daarin mensen opvangen is maar één manier om diaconaat gestalte te geven. Er zijn nog talloze manieren waarop een kerkelijke gemeente diaconaat kan bedrijven. Je kunt je als gemeente bijvoorbeeld inzetten voor de asielzoekers in de omgeving.
Of je kunt overwegen om in plaats van in een buitenwijk in een arme stadswijk te gaan wonen en je kinderen naar een zwarte school te sturen. Ik zou ter afsluiting graag een kleine diaconale test willen meegeven om op je eigen gemeente toe te passen:
- Welke plaats hebben de zwakken in onze gemeenschap?
- Is de kerkenraad een afspiegeling van de sociale samenstelling van onze gemeente?
- Hoe gastvrij is onze gemeente?
- Durven we het conflict aan over hete hangijzers of geloven we niet in de verzoening?"