Anna Bijns over Luther
1998-05-01
De Vlaamse dichteres Anna Bijns, die leefde van 1493 tot 1575, wasfel rooms-katholiek en had een gruwelijke hekel aan Maarten Luther. Dat blijkt uit een lang gedicht, waarin ze Maarten Luther vergelijkt met een andere Maarten, nl. de bekend geworden veldheer Maarten van Rossem (1478-1555). Deze laatste Maarten werd in Zaltbommel geboren en heeft in de strijd van Hertog Karel van Gelre tegen keizer Karel V belangrijk werk verricht. Dat hij als kind van zijn tijd van zijn vele tochten door de Nederlanden vaak rooftochten maakte is bekend. Anna Bijns kan dat van dichtbij meegemaakt hebben, want mijn oud-stadgenoot heeft Vlaanderen ook een paar keer onveilig gemaakt.- Jaargang 42
- nummer 9
De dichteres ging dus Maarten Luther vergelijken met Maarten van Rossem. Toen ze de woorden op papier zette was ze vol van zwaarmoedige gedachten.
Luther was iemand, die 'dolinghe doet krielen', dwalingen doet krioelen; Van Rossem was iemand, 'diet al wil vernielen'. Hij kwelt het lichaam, terwijl van Luther moet worden gezegd, dat hij de zielen vermoordt. En als Bijns dan alles op een rijtje zet, kan haar conclusie niet anders zijn dan 'Nocht schyndt Merten van Rossom de beste van tween'.
In het gedicht worden veel vergelijkingen gemaakt. Hier volgen er een paar: 'Heeft Merten van Rossom zyn eere verloren, Afgaende den keyser, hooghe gheboren, Luther es den Oppersten Heere af ghegaen, Die hy hadt gheloeft en trouwe ghezworen, En heeft voer zyn cappe een nonne vercoren, Die God ooc gheloefte hadde ghedaen.
Versmaet Rossom den keyser, merct Lutherum saen: Hy spreect van paus, keyser beyde veel blamen, En leerdt dondersaeten teghen doverste opstaen ...' Van Rossem verloor zijn eer door de keizer af te vallen, maar Luther heeft de opperste Heer de rug toegekeerd. In ruil voor zijn monnikskap verkoos hij een non, die haar trouwbelofte ook al verbrak: De conclusie is echter wer: 'Al heet Merten van Rossom een quaet tyrant, Nocht schyndt Merten van Rossom de beste van tween.' Van Rossem is een opstanding en is knap te keer gegaan in Brabant, maar Luther beweert 'vervult van den Heylighen Gheest' te zijn, terwijl hij op een dwaalweg gaat.
Tenslotte: Van Rossem is 'Prince van den snaphanen', prins van de vrijbuiters, maar Luther is 'prince van alle valschen profbeten'. Hij is dag en nacht in de weer om in het christenrijk 'een dootlucke peste' te verspreiden. En daarom blijft Anna Bijns maar zeggen, dat Maarten van Rossem toch de beste van die twee is.