Hamvraag
1998-05-15
We kunnen niet langer om de hamvraag heen blijven draaien: wat is dan toch de hoofdoorzaak van de stortvloed van mislukkingen die Afrika blijft treffen?- Jaargang 42
- nummer 10
Ten overvloede nog eens: reken mij niet onder de negatieve doemdenkers die alles wat van Afrika komt, hooghartig wegschuiven. In het Afrika dat nog voluit religieus is, open voor God of god, voel ik mij meer thuis dan in het na-Christelijke Westen met zijn gesloten circuit van oorzaak en gevolg waar God of god op zijn best de overgebleven gaatjes nog mag vullen. De zwarte jongen die mij bij de benzinepomp helpt, begrijpt mij meteen wanneer ik zeg dat God ons weer mooie regen heeft gegeven. En het Westen kan nog veel leren van het gemeenschapsdenken van Afrika. Maar al dat positieve is wel ingebouwd in een totaal van Afrika-denken waarin persoonlijke individualiteit, ijver, initiatief en gezonde arbeidsethiek er maar magertjes afkomen net zoals open menselijke verhoudingen. En dat is juist wat telt voor een florerende samenleving.
De hamvraag dus! We kunnen de vraag ook omdraaien. Waarom is het Westen zo voorspoedig tegenover het armoedige Afrika-getto? Jan Greven schreef destijds in Trouw: "alleen dictaturen sjoemelen met hun geschiedenis" maar het wil mij voorkomen dat het hele Westen in dat sjoemel-proces betrokken is, zoals het als het ware een boycot heeft afgekondigd tegen het Christendom als constitutioneel component van de Westerse geschiedenis. Alsof meer dan duizend jaar verkondiging van het Evangelie aan de Westeuropese mens niets gedaan zou hebben. Men kan wel klagen in het Westen over een algemeen waarden- en normver1ies maar de voor de hand liggende vraag: waar dat ver1oren goed dan wel vandaan zou zijn gekomen, mag blijkbaar niet hardop gesteld worden. Wie nauwgezet en vastberaden met zijn computer op het werk bezig is, mag heus wel terug de geschiedenis inkijken, dankbaar dat de nu vergeten Heer zijn voorgeslacht persoonlijk verantWoordelijkheidsbesef inprentte. Wie met beplanning voor de toekomst van zijn kinderen doende is, mag er heus wel even bij stilstaan dat zijn lineaire, doelgerichte bezig zijn op een denkstructuur berust die de Bijbel door de generaties heen zijn voorgeslacht aanreikte en daarom nu tot zijn onmisbare bagage behoort. Daar zonder zou hij vandaag misschien nog vastzitten in de cyclische denkstructuren van feitelijk alle primitieve samenlevingen. Het mag waar zijn dat er ook andere oorzaken in die cultuurvorming van het Westen meegespeeld hebben, even waar is het dat zonder het Christendom het Westen vandaag niet zou zijn waar het nu is. Dit alles met de uitdrukkelijke erkenning dat het Christelijke Westen niet meer Christelijk is; wat gebleven is, zijn vruchten zover die nog niet verrot zijn. Die geweldige winst van het Evangelie: persoonlijke verantwoordelijkheid drijft ·weg naar hebberige ikkerigheid om niet meer te noemen. Schrijven we achter het woord Europa in dit verband: 'niet meer', achter Afrika schrijven we: 'nog niet'. Maar zonder veel hoop dat Afrika ooit zover komt als Europa ooit was in Christelijke cultuurvorming. Daarvoor is de tijd van het Evangelie te kort geweest. En wat Afrika van Europa vandaag gretig importeert is niet de wortel van wat het Westen zijn groei gaf maar de ideologie van zijn verworden vruchten. Daarom blijft het in Afrika sukkelen!
Is mijn tekening juist, dan zijn Europa en Afrika bezig naar elkaar toe te groeien, op weg naar één globale onchristelijke cultuur. Met daarin als vreemdelingen en bijwoners Christenen als minderheid, als vreemden eenden in de wereldbijt. Is dat overigens niet een vertrouwd beeld van ons Nieuwe Testament?