Help, ik moet kiezen...
1999-01-08
Nog één jaar. Het jaar 2000.- Jaargang 43
- nummer 1
En wat dan? Chaos, omdat computersystemen het niet meer doen of rare dingen doen? Niemand die het echt weet.
Echte cultuurpessimisten zijn er niet zoveel en jongeren zijn optimistischer over hun toekomst dan zeg twee jaar geleden. Als mensen over de toekomst nadenken is er veeleer angst voor de vrijheid dan voor wat dan ook.
De vrijheid van onze westerse cultuur doet mensen duizelen en dat onbestemde gevoel kan zich vertalen in angst.
In mijn werk in l’Abri spreek ik met mensen met vele soorten levensvragen en dit najaar heeft de gedachte zich bij mij postgevat dat er een verschuiving is. Het soort vragen dat mensen stellen verandert. Op zich is dit niet raar. Mensen veranderen, onze cultuur verandert. De uitdaging van de apologetiek is juist te laten zien hoe het Woord van God spreekt - ook (of juist!) in deze nieuwe situaties. Zo is er een verschuiving geweest in de loop van de jaren tachtig en negentig.
In de jaren zestig en zeventig waren velen op zoek naar de zin van het leven. Discussie en gesprek stonden centraal. Er werden vragen gesteld of het geloof wel redelijk is. Tamelijk rationeel allemaal. Het was de tijd van de grote vragen, de discussie, het gesprek, de filosofie. Dat is nu wel anders.
Narcisme
Deze kentering begon in de jaren zeventig met de popularisering van de psychologie. Mensen kregen oog voor persoonlijkheidsgroei en voor factoren die persoonlijke groei belemmeren.
Talloze zelf-hulp boeken verschenen en de psychologie-faculteiten groeiden als kool. Dat was ook merkbaar in het soort levensvragen dat gesteld werd.
Niet dat de meer intellectuele vragen voorbij waren, maar het is opvallend dat de meeste levensvragen toch meer met persoonlijkheidsgroei te maken hadden. Deze tendens zette zich door tot in de negentiger jaren.
Het is een grote winst om te zien dat er naast intellectuele barrières ook psychische kunnen zijn. Toch waren er al aan het begin van deze tendens ook kritische vragen. Christopher Lasch sprak van een narcistische cultuur.
We zijn gepreoccupeerd met onszelf. En dat kan leiden tot navelstaren.
Ik geloof dat de meeste mensen nu dat ook wel zien. Ieder heeft problemen, maar de vraag is veeleer hoe we ermee omgaan, of we er op een verantwoordelijke manier mee kunnen leven. Dit besef heeft te maken met een tweede kentering.
Duizeling
Na de aandacht voor verstand en gevoel is vraagt ònze tijd nu aandacht voor de wil. Wat moet je kiezen in een wereld waar van alles te koop is, waar de keuzemogelijkheden je doen duizelen?
In onze pluralistische cultuur hebben mensen vele sociale rollen: als gezinslid, als kerklid, als werknemer in misschien wel twee banen, als bestuurslid in de sportvereniging. En dat geeft conflicten. De grote vragen van nu zijn niet zozeer intellectueel, ook niet meer zozeer psychologisch, maar vooral praktisch: wat moet ik doen, wat moet ik beslissen? Meer en meer levensvragen gaan over wat mensen moeten besluiten. Ik zie vooral keuze-angst in de werksfeer.
Stress en burn-out zijn typerend voor onze tijd. We leven in een economie die verdeeld is in overwerkbanen en deeltijdbanen. En dat geeft spanning.
Maar ook rondom keuze van studie, partner en woonomgeving is er veel onzekerheid. De bottle-neck is dat we in spanningsvolle situaties beslissingen moeten nemen en niet weten wat te kiezen.
Keuzes moeten maken geeft angst.
Het is belangrijk dat de gemeente van Christus deze vragen en deze verlegenheid herkent en dat we erover nadenken wat het betekent om Christus na te volgen in een situatie waar keuzes niet zo voor de hand liggen.
Het is nu eenmaal te gemakkelijk om aan iemand die te veel overwerk heeft, te zeggen dat hij of zij dan maar met die baan moet stoppen...
Verstand, gevoel en wil. Ze maken ons alle drie mens. De wil is lang een ondergeschoven kindje geweest. Ze was onpopulair, want autoritair. Mensen moeten echter keuzes maken, maar kunnen ze het nog wel? Durven ze het nog wel? Mensen leren keuzes te maken – een nieuwe missionaire en apologetische brug?