Kerk en samenleving: LAT-relatie?
1998-07-24
Begin dit jaar vertelde ds. S.Z. Phungula, zendingspredikant in Kwa-Zulu Natal (Zuid-Afrika), tijdens een bijeenkomst met de gemeente in Nunspeet over de moeilijkheden die kerken daar ondervinden. Naast de hardnekkige aanwezigheid van andere godsdienstige tradities en cultuurgebonden omgangsvormen noemde hij ook apartheid, de scheiding tussen blanke en zwarte bevolkingsgroepen. Hoewel de apartheid officieel is afgeschaft, zit het nog steeds in de hoofden van de mensen, aldus Phungula. Ook achter allerlei maatschappelijke problemen (o.a. werkloosheid, gebrekkige huisvesting, gezondheidssituatie, armoede en rijkdom, criminaliteit) doemt nog steeds het spook van de apartheid op.- Jaargang 42
- nummer 15
Een rol voor de kerk
Ondanks de moeilijke situatie zijn er ook hoopvolle ontwikkelingen. Er zijn veel christenen in Zuid-Afrika die in politiek en samenleving van harte werken aan de aanpak van allerlei sociale problemen.
Tegelijkertijd klinkt ook hun klacht dat juist de kerken het daarbij laten afweten. Mede onder druk van de door het ANC gedomineerde ’neutrale’ overheid en de erfenis van de apartheid, lijkt zich een Living Apart Together (LAT)-
relatie tussen kerk en samenleving te ontwikkelen. Niet alleen neemt de overheidssteun voor identiteitsgebonden zorg, onderwijs etcetera af. Ook trekken veel christenen zich terug in de kerk. Het persoonlijk zielenheil van de mensen en de zorg voor elkaar staan voorop, de maatschappelijke betekenis van het geloof en de diaconale rol van de kerk worden veel minder gezien of in elk geval veel minder beleefd.
Als voorbeeld noemde een christen-politica in het provinciale parlement van Kwa Zulu Natal de onwetendheid van de bevolking met betrekking tot de in haar provincie voortwoekerende ziekte AIDS (in sommige delen van Kwa Zulu Natal zijn naar verluid bijna alle jongeren besmet!) en het gebrek aan goede voorlichting en aan verzorging van AIDS-patiënten. Haar frustratie was dat niet alleen de Zuid-Afrikaanse overheid het wat dit betreft laat afweten, maar dat ook kerken en christenen zich zo moeilijk bij de aanpak van deze problemen laten betrekken.
Diaconale gemeente
Maar verschilt Nederland in dit opzicht veel van Zuid-Afrika? Ook in ons land ’hangt het diaconaat er maar wat bij’, aldus een recent onderzoeksverslag van H.H. van Well, beleidsmedewerker van het Diaconaal Bureau van de Christelijke Gereformeerde Kerken. Binnen de reformatorische kerken zijn de diaken en het diaconaat in de marge van het kerkelijk leven terechtgekomen, aldus Van Well. Gemeenten hebben het diaconale werk ’uitbesteed’ aan de diakenen en door hen financieel gesteunde christelijke hulpverleningsinstanties.
Volgens Van Well is gemeente-zijn echter een drieslag van verborgen omgang met God, gemeenschap met elkaar én dienst aan de naaste en de samenleving. Het diaconaat mag zich dus niet beperken tot onderlinge zorg of het ’geld geven aan economisch armen’. Zijns inziens is het vanwege deze ontwikkeling geen wonder dat de crisis in het diaconaat zijn hoogtepunt bereikte na de invoering van de Bijstandswet.
Geloven is een kwestie van woorden én van daden. Waarom raakten de mensen in het Romeinse rijk bijvoorbeeld onder de indruk van christenen? Omdat die in tijden van besmettelijke ziekten, zoals de pest, vaak als enigen erop uittrokken om zieken te helpen. De mensen werden getroffen door de diaconale, hulpvaardige instelling van christenen. De daden van de gelovigen onderstrepen en bevestigen de boodschap van liefde en redding die God in Zijn Woord tot de mensen spreekt. Volgens Van Well is in de kerken van gereformeerde origine door de sterke nadruk op het Woord, de menselijke daad, die daar onlosmakelijk mee verbonden dient te zijn, uit het oog verloren.
Kerk zijn in paarse tijden
In onze ’neutrale’ paarse tijd is echter dringend behoefte aan diaconale gemeenten. Het sociaal beleid van het paarse kabinet heeft het diaconaat allerminst overbodig gemaakt. De behoefte aan zorg en aandacht voor ouderen, zieken, gebroken relaties, drugsverslaafden, drop-outs, AIDS-patiënten, jongeren en kinderen neemt alleen maar toe. Gelukkig zijn er steeds meer initiatieven (b.v. inloophuizen, stervensbegeleiding) waar kerken en christenen bij betrokken zijn. Zonder een geest van liefde en het betonen van barmhartigheid voor mens en samenleving is niet alleen het gemeenteleven incompleet, maar wordt ook de samenleving steeds leger. Een LAT-relatie tussen kerk en samenleving bedreigt daarom beide.