Jozef en Johan uit de put
1998-07-24
Johan is opgegroeid op Aruba. Toen hij 7 jaar oud was verhuisde zijn vader naar Nederland.- Jaargang 42
- nummer 15
De rest van het gezin kwam naar Nederland toen Johan 10 jaar oud was. Een jaar later ’verdween’ de vader plotseling uit het gezin. Aan Johan werd niet verteld wat er aan de hand was, omdat zijn moeder dacht dat hij dat bericht niet aan zou kunnen.
Johan draagt dus een geheim met zich mee. Zijn moeder denkt dat hij het bericht van de verdwijning van zijn vader niet aan kan. Johan durft niet te vragen waar zijn vader nu is.
Als Johan 20 jaar oud is, verhuist hij naar een huis in de wijk. Dat huis is bestemd voor verstandelijk gehandicapte jongeren. Al spoedig blijkt dat het daar niet goed gaat met hem. Na een aantal escalaties wordt hij op een ’crisisbed’ (een tijdelijke plaats in een grote instelling) geplaatst.
Johan maakt op zijn begeleiders een sombere indruk. Hij is apathisch. Soms schiet hij opeens door die apathie heen. Dan is er sprake van forse agressie. Onder die passiviteit zit kennelijk veel boosheid. Dat is de reden waarom Johan wordt aangemeld voor speltherapie. In deze vorm van therapie wordt geprobeerd om op een nieteisende manier emotionele knopen uit het verleden te ontwarren. De speltherapeut sluit aan bij de vorm van spel die Johan zelf aangeeft. Alleen als de veiligheid in het geding is worden er grenzen aangegeven.
Speltherapie
Al snel blijkt dat het goed klikt tussen de speltherapeute en Johan. Op het Activiteitencentrum komt er weinig uit zijn handen. Hij herhaalt eindeloos dezelfde handelingen. Maar als Johan naar de speltherapie mag, is hij opeens opener en actiever. Tijdens de therapie bleek dat Johan zeer ontvankelijk was voor een aantal verhalen uit de Bijbel. Die Bijbel ligt gewoon is de spelkamer. Johan bladert erin en blijft steken bij de geschiedenis van Jozef, die door zijn broers in de put werd gegooid. De speltherapeute vraagt of Johan dat verhaal wil horen. “Ja’, zegt Johan bijna woordeloos met een knikje.
Jozef in de put
De speltherapeute leest de geschiedenis voor van Jozef, die door zijn broers in de put is gegooid. Later komt hij in een ander land terecht. Weer een tijdje later zit hij in dat vreemde land in de gevangenis. Terwijl de therapeute deze geschiedenis voorleest, kijkt Johan haar strak aan. Ze heeft de indruk dat hij zeer geboeid is. Zou hij zich ook als Jozef voelen? Van het ene land naar het andere? En nu gevangen? Als het verhaal afgelopen is, blijft Johan nog een tijdje in trance zitten.
Bommenwerpers
Twee weken later tekent Johan op het Activiteitencentrum bommenwerpers. Hij is actiever, maar ook feller. Als hij hoort dat de speltherapeute hem op komt halen staat hij direct op en gaat met haar mee. In de spelkamer wordt de tekening af gemaakt. Daarna pakt hij de kinderbijbel en slaat weer de geschiedenis van Jozef open. De speltherapeute leest dezelfde geschiedenis voor. Johan kijkt haar ondertussen met grote, strakke ogen aan. Ook de volgende weken herhaalt zich dit gebeuren.
De uittocht
Twee maanden later bladert Johan verder. Hij laat de Bijbel open liggen bij de geschiedenis van de uittocht.
“Moet ik je dat verhaal voorlezen?’ vraagt de speltherapeute. Dat wil Johan wel. Bij bepaalde gedeelten wordt hij onrustig. De plagen vindt hij erg eng. En dat de oudste zonen dood van de Egyptenaren dood gaan moet de speltherapeute voortaan maar overslaan. Maar hij raakt zeer geboeid door het verhaal van de werkelijke uittocht, de tocht naar de Rode Zee en de soldaten die het volk Israël achterna zitten. Dat de soldaten uiteindelijk omkomen in de Rode Zee is een gebeurtenis die diepe indruk op Johan maakt.
Een vreemd land
De volgende week neemt de speltherapeute het initiatief. Ze stelt aan Johan voor om een verhaal te maken over een jongen die naar een vreemd land gaat. Ze vraagt hem hoe die jongen genoemd moet worden. Zijn antwoord luidt direct: “Jozef!’ Daarop tekent Johan een man, met een sluier op zijn hoofd; de man zit op een stoel.
Op de volgende bladzijde schrijft Johan met hoofdletters: “JOZEF GAAT NAAR EEN VREEMD LAND.
JOZEF IS BANG..... HIJ HOUDT ALLES GOED SCHOON.... HIJ DOET ERG ZIJN BEST.’ Daarna tekent Johan Jozef, die onderweg is met een ezel om zijn bepakking te dragen. Jozef wordt heel klein getekend, de ezel heel groot.
Hulpeloos
Weer een week later vraagt de speltherapeute wat er gebeurt als Jozef in dat vreemde land vreemde mensen tegen komt. En wat zou er gebeuren als Jozef door een woestijn loopt, waar helemaal geen mensen zijn.
Johan zegt dan dat deze Jozef wél mensen tegen komt. “Maar’, vraagt de speltherapeute, “als hij ze dan niet kan verstaan?’ Johan: “Dan kijkt Jozef ze aan, hij kijkt ze alleen maar aan....’
’ Maar als ze hem dan nóg niet begrijpen?’ vraagt de speltherapeute. “Dan loopt Jozef weg’, zegt Johan, “dan gaat hij naar zijn huis terug in het andere land.’ Als de speltherapeute opmerkt dat Jozef niet meer terug kan, dan hij in dit land moet blijven wonen, raakt Johan hulpeloos, nu weet hij niet meer wat er moet gebeuren. “Gaat Jozef dan alleen in de woestijn zitten of blijft hij bij die vreemde mensen?’ vraagt de speltherapeute. “Dan blijft hij bij de mensen’, zegt Johan na enige aarzeling.
Uiteindelijk vertelt de speltherapeute: “en dan doet Jozef heel erg zijn best en dan is er één mens die hem begrijpt. Hoe vindt je dat?’ “Leuk!’ antwoordt Johan, veel spontaner dan de speltherapeute ooit van hem gewend was.
De laatste keer
Inmiddels heeft de therapie een half jaar geduurd. De speltherapeute heeft contact gezocht met Johan’s vader.
Deze wil echter niets meer met het gezin te maken hebben. Stapsgewijs heeft Johan ontdekt tijdens de therapie dat hij zijn vader niet meer zal zien. Johan heeft daarvan gemaakt dat zijn vader dood is. En voor Johan is hij inderdaad dood.
Tijdens de laatste ochtend speltherapie wil Johan nog één keer de geschiedenis van Jozef in de put horen. Maar het verhaal krijgt in Johan’s beleving een onverwachtse wending. Johan zegt dat de ene mens die Jozef begrijpt en verstaat zijn broer (Ruben) is. Bij die broer gaat Jozef wonen en van hem krijgt hij werk: hij gaat geiten hoeden. Maar dat werk vindt hij niet leuk. Hij zoekt ander werk en Jozef gaat voor timmerman leren.
Als hij zijn diploma heeft, krijgt hij veel werk en de mensen zijn erg blij met hem.
Later krijgt Johan van de speltherapeute de kinderbijbel cadeau, die ze heeft gebruikt tijdens de speltherapie.