De mens: slachtoffer en manipulator
1998-12-25
Wat zit de Afrika-mens in de magie gevangen! Wie wat van deze Snippers heeft kunnen oprapen, zal er hier of daar nog wel een voorbeeld van kunnen onthouden. Hoe moet je er als zendeling mee aan? Toen ik in het begin van de zestiger jaren eens half-wanhopig aan een gerespecteerde oude dominee in Nederland vroeg: „hoe bereik ik die onverstaanbare, magische Afrika-mens dan toch?”, antwoordde hij vaderlijk: „eenvoudig maar het Evangelie brengen, jongen!”. Dat was dan ook al wat ik kon doen! Maar lieve mensen, met het Evangelie bezig zijn is toch meer dan een pijl met de ogen dicht de lucht inschieten met de bede dat de Heer hem wel ergens naar toe zal brengen?- Jaargang 42
- nummer 26
Ik heb wel eens het gevoel dat ik vandaag, nu het niet meer hoeft, die pijl beter zou kunnen afschieten. Maar daarin zie ik dan wel de ironie van God! De Afrika-mens is mij nu wel zoveel dichterbij gekomen dat ik hem graag in twee woorden voor U neerzet: slachtoffer en manipulator. Als slachtoffer zou hij zichzelf ook wel herkennen. Want de dingen overkomen hem. De wilde krachten van buiten zijn hem de baas. Zo wordt hij ziek, raakt hij zijn werk kwijt, zo liet zijn vrouw hem in de steek. Het heeft nooit iets te maken met eigen verantwoordelijkheid of met zelf tekortschieten (waarmee ik ook mijn moeite heb) maar met krachten, instanties, geesten en daarachter en boven God die tegen hem samenspannen om hem eronder te krijgen.
Daarin blijft de Afrika-mens onder de maat van de mens naar Gods beeld geschapen. Hij is behalve onschuldig slachtoffer, ook toeschouwer, waarnemer. Er is iets buiten hem gaande waaraan hij part noch deel heeft. Niet hij heeft schuld of zonde, het zijn de anderen, iets of iemand of het andere.
Onderschat hij zichzelf als slachtoffer, hij overschat zichzelf waar hij zichzelf te hulp wil snellen in zijn bedreigde situatie, als manipulator van die onzienlijke krachten daarbuiten, hetzij via een toverdokter, hetzij via hekserij hetzij via overleden voorouders of welke magische handeling ook maar.
Je geeft jezelf veel te veel kracht en eer, mensje! Dacht je zelf aan het stuur te staan? Maar ook hier als manipulator blijft hij als mens persoonlijk onbetrokken. Zijn hart blijft erbuiten.
Zet hier nu eens tegenover als Bijbels model een mens als Elia op de Karmel. Hij dient zich niet aan als slachtoffer maar weet zich deel van Israël dat de Heere verliet. Hij blijft geen toeschouwer maar neemt zelfs de leiding. En stelt de schuldvraag. Hij onderschat zichzelf niet als de Afrika-mens maar weet zich aangesproken en verantwoordelijk. Ja, het zijn de Baälpriesters die zichzelf overschatten en denken God te kunnen manipuleren door Hem te activeren. Luister eens hoezeer Elia zelf betrokken is, ver van waarnemer te zijn. Zijn hele existentie legt hij in de waagschaal wanneer hij bidt: ... dat heden moge bekend worden, dat Gij God zijt in Israël, en dat ik Uw knecht ben en op Uw bevel al deze dingen doe (I Kon 18:36). Hier is Gods kind dat rationeel en emotioneel aan God vastzit en nooit meer van Hem zal losraken.
Het gaat om zijn God, hemzelf en zijn volk.