Tijd te koop
1999-04-30
Het sabbatsjaar is een hype.- Jaargang 43
- nummer 9
Meestal heeft men het over een ’sabbatical leave’, een verlofperiode van bijvoorbeeld een half jaar. Niet alleen predikanten en pastoraal werkers, maar ook accountmanagers, IT-specialisten en controllers zoeken naar mogelijkheden van zo’n onbetaald verlof. Vele werknemers zijn vrije tijd belangrijker gaan vinden dan inkomen.
Een ’sabbatical’ is in trek en er worden in collectieve en individuele arbeidsvoorwaarden steeds meer mogelijkheden voor het opnemen van een sabbatsverlof geschapen. In (bijna) alle gevallen is het wel iets wat de werknemer zelf moet financieren. In het oude Israël werd het aan je gegeven; in Nederland moet je het zelf creëren.
Toch wordt ook dit op steeds meer manieren mogelijk gemaakt. Zo komt in de nota ’Arbeid en zorg’ van staatssecretaris Verstand de mogelijkheid voor om maximaal tien procent van het loon te sparen voor langdurig verlof.
Op de website van Intermediair werd gevraagd hoeveel mensen bereid zouden zijn om 10 procent te sparen om over vijf jaar een half jaar sabbatsverlof op te nemen. Bijna 60 procent voelde er veel voor. En niet alleen de werknemers. In het recente nummer van dat andere banenblad Carp merkt een manager in reactie op de stelling dat ’sabbatical leave’ een hype is op, dat ook werkgevers steeds meer de relatie tussen de kwaliteit van privé-leven en werk onderkennen.
Een vergelijkbare ontwikkeling is dat vele mensen bereid zijn een deel van hun salaris in te leveren in ruil voor extra vakantiedagen. In sommige CAO’s is het mogelijk om zowel vakantiedagen te kopen als te verkopen.
Kopen is populairder dan verkopen.
Ook zijn er steeds meer mensen die liever een parttime baan dan een fulltime baan hebben. Wat is hier aan de hand?
Succes
Is de verklaring alleen dat de meeste mensen genoeg verdienen? Natuurlijk lever je alleen inkomen in als er iets in te leveren valt. Blijft dat op een gegeven moment vrije tijd boven inkomen en werk gekozen wordt. Dat was wel eens anders. Een paar jaar geleden nog was de drukte van je baan een graadmeter voor succes en aanzien.
Het scheelt daarentegen weinig of tegenwoordig ben je een ’loser’ als je ’s avonds doorwerkt.
Het gaat dus om meer dan een economische rekensom. De cultuur is veranderd.
Je leeft niet voor je werk, maar je werk moet jou mogelijk maken om te leven. Ben je vrij om te werken of werk je alleen om vrij te zijn? Jonge mensen gooien vaker dan vroeger het roer radicaal om. Ontslag nemen en een andere job beginnen, je eigen zaak beginnen of eerst een tijd reizen...
Lifetime employment is iets van vroegere tijden. En deze radicale keuzes zijn meestal heel bewuste keuzes – ook al betekent het minder (sociale) zekerheden...
Gedeeltelijk is het een reactie op de werkcultuur van de yuppie-jaren waarin mensen opgingen in maatschappelijke verwachtingen en imagemanagement.
Misschien is het een reactie op een prestatiecultuur waarin je je moet bewijzen door wat je doet.
Misschien is het soms ook een reactie op de (protestantse) werkethiek die ons land zo sterk gevormd heeft. Kan het niet zo zijn dat ’roeping’ en werk te dicht tegen elkaar aan gelegen hebben en dat mensen nu meer ruimte vragen? Is het tijd voor herijking van onze werkethiek?
Tuin
De bijbel is hierin een goed vertrekpunt.
De aanwijzing van God aan zijn volk om de sabbat te vieren en de hele uitwerking hiervan in Israëls sociale wetgeving wijst erop dat er meer dan werk alleen is. God zelf rustte de zevende dag en stelde hiermee een grens aan werken. Betekent dit dat de bijbel dan werk als iets negatiefs ziet? Nee, want God vraagt tegelijkertijd van mensen dat zij zijn tuin bewerken en bewaren. Maar toch: juist in deze bevestiging van het werk ligt ook een grens. Het gaat om het bewaren en bewerken van – het zorgdragen voor – Gods tuin en niet om het bouwen van je eigen koninkrijk of het maken van je eigen leven. De Schepper heeft ons in een rijke tuin gezet en als we door drukte niet zien wat Hij ons gegeven heeft, zijn we onverantwoordelijk bezig. Zorgen voor is iets relationeels. Misschien is werken wel als een gesprek voeren met onze omgeving. Misschien is werken wel een levenskunst...