Over De Spil en waar het allemaal om draait...
1999-07-09
“Wat ga je doen in je vakantie?” “Ik ga een paar dagen op retraite, alleen”.- Jaargang 43
- nummer 14
Onderzoekend word ik aangekeken.
Je ziet ze denken.
Wat heeft hij?
Overspannen?
Niet alles op een rijtje?
Huwelijksproblemen, soms?
Niets van dat alles.
Gewoon - een paar dagen rust, met veel tijd voor gebed, de Bijbel en een paar goede boeken.
Op de vorig jaar in april gehouden Ontmoetingsdag van onze kerken bezocht ik het keuzeprogramma ‘Gebed als ontmoeting’, waarin Victor van Heusden, directeur van De Spil, vertelde over gezamenlijke gebedsmomenten, omlijst door een zinvolle liturgie. Een boekje van de Duitse benedictijner monnik Anselm Grün en de in De Spil opgedane ervaring met een gemeenschappelijk morgen- en avondgebed vormden de uitgangspunten van de presentatie.
Het onderwerp en de retraite-gedachte boeiden mij zo, dat ik onlangs besloot om mij een paar dagen op De Spil terug te trekken.
De Spil
Een verbouwde boerderij in Giessenburg, een leuk dorpje in de Alblasserwaard, met vijf tweepersoons en twee eenpersoons kamertjes, een kapelletje en een tuin, dat is De Spil, een plaats van bezinning.
Je kunt erheen gaan om gewoon een paar dagen op adem te komen en tijd te nemen voor je eigen geloofs- en levensvragen.
Ook kun je inschrijven op een thema-retraite (bijv.
Midlife, Geloof in actie, Eindelijk thuis - Henri Nouwen, Gods betrokkenheid op ons leven) waarbij een inleiding en een bespreking met andere gelovige ‘zoekers’ richting geven aan je eigen verwerking van het onderwerp.
Groepen van max. twaalf personen, zoals bijbelkringen of kleine kerkenraden kunnen met een zelfgekozen thema aan de slag gaan. Veel gasten komen echter alleen of samen met een vriend(in) of partner om op doordeweekse dagen zich te bezinnen op het geloof en de tijd te nemen voor gebed en een opbouwend boek. Het gezamenlijke morgen- en avondgebed geeft, samen met de maaltijden, structuur en inhoud aan het dagritme.
Een wandeling met weids uitzicht over de polder en een frisse wind door je haar maakt de retraite compleet.
Tot jezelf komentot God komen
Een paar dagen ertussenuit.
Geen telefoon, geen muziek, geen beeldschermen en geen krant, zelfsals je dat wilt- geen journaal.
Rust! Je ontmoet jezelf! En dat is de bedoeling.
Want is dat geen voorwaarde om God te kunnen ontmoeten? Vóór de ontmoeting met je God: de verootmoediging.
Grün schrijft: “Hoe kun je van God vragen dat Hij naar je luistert, als je niet naar jezelf luistert? (Cyprianus van Carthago). Je bent niet bij jezelf, hoe wil je dan dat God bij je is? Als ik niet bij mezelf thuisben, kan God mij ook niet aantreffen als Hij naar mij toe wilkomen.
(...) Naar zichzelf luisteren, met zichzelf en zijn diepste noden in aanraking komen, dat is voor Cyprianus de voorwaarde om in het gebed met God in aanraking te komen”1).
Een verrassende manier om naar het gebed te kijken als de ultieme plaats van ontmoeting met God.
Weet jij wel wie je bent?
Ken je wel je eigen plaats? Wij draaien vaak de zaak om: we stellen de Godsontmoeting als voorwaarde voor de zelfontmoeting.
Ik denk dat beiden wederkerige voorwaarden zijn voor elkaar en elkaar verdiepen.
Het gebed als ontmoeting
Een ander aspect van het gebed, waar de retraite mij bij bepaalde, is het zwijgen voor God.
Wat vinden wij dat moeilijk!
Hoogstens kennen we het minuutje stilte bij aanvang van de kerkdienst, als persoonlijke verootmoediging.
We voelen ons ongemakkelijk als de voorganger ons midden in het gebed de gelegenheid geeft om in stilte onze dankbaarheid en (vooral!) onze persoonlijke noden bij God te brengen. Maar moeten wij in gebedsstilte altijd in onszelf spreken?
Je kunt juist dán goed luisteren en eenworden met God. Wij gebruiken maar al te vaak God als toehoorder, die zelf niets te zeggen heeft 2). En van een echte ontmoeting is pas sprake als er aan beide kanten geluisterd wordt. Anders komt het nooit tot een dialoog.
God kan ons in ons stille luisteren antwoorden met gedachten. En of die gedachten van onszelf (of van de duivel) of van God komen is aan hun uitwerking te toetsen: gedachten die van God komen veroorzaken altijd innerlijke vrede en rust. Die stilte in het gebed, die rust, heeft ook iets van ontmoeten.
Het voorvoegsel ont- geeft vaak weer dat we gespaard worden voor een bepaald onheil, vgl.
ontsnappen, ontkomen, ontslapen (!), enz.
Ontmoeten kunnen we aan dit rijtje toevoegen.
Niets moet meer! In ons zwijgen kan ons gebed worden voltooid: ons zeer persoonlijk zwijgen, ons zwijgen voor en met Christus is een zwijgen voor en met God die mij liefheeft. Ik zit eenvoudig neer en laat me door mijn Heiland liefdevol aankijken.
Ik moet niets, ik hoef niets te presteren, ik laat me eenvoudig door Hem beminnen 3).
Dit zou wel eens het medicijn kunnen zijn voor de stress en de werkdruk die wij vandaag ervaren: het gebed als ontmoeting.
Durf vorm te geven aan je intieme relatie met je hemelse Vader, en neem daar ruim de tijd voor.
Was het Luther niet die zei: Hoe drukker ik het heb, hoe meer tijd ik voor mijn gebed reserveer.
Henri Nouwen, de in 1996 overleden priester en professor in de theologie, vroeg aan de abt van het trappistenklooster waar hij verbleef, hoe hij een diepgaand gebedsleven kon ontwikkelen in zijn drukke bestaan. De abt, John Eudes, antwoordde: “De enige oplossing is dat je vaste tijden aanhoudt voor je gebed, waar je nooit van mag afwijken.
(...) Reserveer een tijd die redelijk is, en als je die eenmaal gereserveerd hebt, houd je er dan aan, koste wat kost. Maak dat tot je belangrijkste opgave...
Als jij je daar trouw aan houdt, zul je merken dat het nutteloos is om in die tijd over al je problemen na te denken, omdat je ze dan toch niet kan aanpakken. Dan ga je op die vrije momenten tegen jezelf zeggen: “Omdat ik nu toch niets te doen heb, kan ik net zo goed bidden”...
Als je je daar trouw aan houdt, zul je gaandeweg komen tot een dieper ervaren van jezelf, omdat je in die nutteloze tijd, waarin je niets ‘belangrijks’ of ‘dringends’ doet, je verhouding moet bepalen tot je fundamentele machteloosheid, moet je ervaren dat je fundamenteel onmachtig bent om jouw problemen of die van andere mensen op te lossen of de wereld te veranderen.
Als je die ervaring niet uit de weg gaat maar doorleeft, zul je tot de ontdekking komen dat al jouw projecten, plannen en verplichtingen er minder op aankomen, minder dringend en belangrijk worden en hun macht over jou gaan verliezen.
Ze zullen van je wijken tijdens jouw uren met God en ze zullen op de juiste plaats in jouw leven komen te staan”. (Uit: Vreemdeling in het paradijs, Lannoo, Tielt, 1983).
Gebeds-ruimte
Uiteraard speelt het persoonlijke gebed zich af in de binnenkamer.
Opmerkelijk is het te noemen dat wij aparte kamers in ons huis hebben om te wonen, te slapen, te koken, te wassen, en soms zelfs om tv te kijken.
Maar wie heeft er een echte binnenkamer, een gebedskamer, een huiskapel?
(Zeg, doe niet zo overdreven!).
De Spil biedt de mogelijkheid om het gebed-alsontmoeting te beleven in gemeenschap met andere gelovigen: in de kapel.
Het is een plek om alleen te zijn en te bidden en te mediteren, maar ‘s morgens en ‘s avonds is er ook op vaste tijden een gezamenlijk gebed. De kapel biedt plaats aan twintig mensen. Bij binnenkomst staat koormuziek aan en brandt de Christuskaars: Christus was er al voor wij er waren, Hij is het licht der wereld en Hij wil ons hart verlichten!
Voor in de kapel staat een kruis, er ligt een opengeslagen bijbel; naast een avondmaalsstel staat een menora, als teken van verbondenheid met Gods oude volk, en er hangen twee iconen die blijk geven van de band met de oosters-orthodoxe christenen die, op andere wijze dan wij, in een beeldcultuur leven. Dit alles maakt duidelijk dat er ruimte is voor persoonlijke geloofsbeleving, maar de symbolen geven ook aan dat men wil aanhaken bij de tradities van de kerk van alle tijden. De bezoekers kunnen plaatsnemen op gebedskrukjes, waarop je knielend kunt zitten. Zo maak je je klein voor God (mensen die er lichamelijk moeite mee hebben, kunnen uiteraard plaatsnemen op een stoel). Het is een sfeer van verstilling, die ruimte geeft voor meditatie en contemplatie, maar bovenal voor gebed.
De liturg geeft leiding aan de bijeenkomst, die een half uur tot drie kwartier duurt. Voorafgegaan door een welkom krijgen we de gelegenheid om in stilte ons hart te openen voor God. Na een (letterlijk!) acapella gezongen loflied is er een korte bijbellezing, gevolgd door een stille overdenking. Na een tweede lied volgen de gebeden. Er is ruimte voor vrij gebed, maar het gebed kan ook van tevoren zijn opgeschreven om te worden voorgelezen.
Naast de persoonlijke gebeden zijn er iedere dag ook de vaste gebeden, zoals voor de noden in de wereld, voor Israël en de kerk, voor zending en evangelisatie.
Aansluitend volgt een stil gebed van ongeveer vijf minuten. Tot slot wordt er nog een lied gezongen en is er een uitgesproken of gezongen zegenbede.
Op retraite? Doen!
Graag wil ik hier een lans breken voor de retraite als preventief geneesmiddel.
Neem minstens één keer per jaar een paar dagen de tijd voor rust en inkeer.
Het is goed voor je! Door de ontmoeting met God en met jezelf ben je in staat om alles op een rijtje te zetten en de dingen in de juiste verhoudingen te zien. Je kunt een weloverwogen besluit nemen om je leven te veranderen.
Dat is nog eens wat anders dan ‘goede voornemens’.
Meer dan op enige nieuwjaarsdag heb ik de inhoud ervaren van Today is the first day of the rest of my life.
En dat zegt mij persoonlijk meer dan de overgang naar een nieuw millennium.
Informatie
Iedere eerste woensdag van de maand kunnen belangstellenden het avondgebed meemaken, u bent dan vanaf 19.00 u welkom. Er is een goede promotievideo beschikbaar die een goed beeld geeft van De Spil, deze is tegen portokosten te leen. Voor verdere informatie (folder, programma van thema-retraites) kunt u terecht op het volgende adres: Stichting De Spil, Peursumseweg 57, 3381 KT Giessenburg; tel. (0184) 652895, e-mail: de-spil@hetnet.nl Giften: Postbank 4380030 t.n.v. penningmeester St. De Spil, Giessenburg.
1) Anselm Grün - Gebed als ontmoeting, uitg. Carmelitana, Burgstraat 46, 9000 Gent (B); p. 11; 2) p. 31 en 32; 3) p. 38.