Afscheid van de vooroudergeesten?
1999-09-17
Ik geef het u onmiddellijk toe; het is een uitdagend kopje alsof de tijd van geloof in en verering van de vooroudergeesten -de levenddoden- tot het verleden begint te behoren. Zover is het nog lang niet. Maar toch!- Jaargang 43
- nummer 19
Ik laat het vraagteken staan.
Nu heel Afrika -en met name de stedelijke gebieden- wankelt onder de aanslag van de Westerse ideologie met voor elk zijn eigen á la carte geloof, zou daar de verering van de vooroudergeesten als geloof onbedreigd overeind blijven? Er zijn ons dierbare zendingsmensen die niet moe worden ons te verzekeren dat ook achter de moderne stedelijke vormen van voorouderverering het aloude Afrika-geloof nog springlevend is. Maar ik laat mijn vraagteken met een uitroepteken erachter nog even staan. Een paar jaar geleden was ik zelf ook nog niet aan dat vraagteken toe maar nu ik een paar jaar in de stad anoniem met welzijnswerk bezig ben en regelmatig mijn groepje Zoeloe-jongelui onnozelweg mijn vraagjes over de vooroudergeesten stel, hoor ik hen zeggen: "ach, de verering van hen is iets dat bij ons hoort, maar of ze op ons passen of niet, weten we niet". En dan met een lachje, "nee, dat geloofden we vroeger. Nu niet meer. Maar we zouden ze wel tekort doen als we als herinnering aan hen geen `dinnerparty` voor hen organiseerden".
Of "dat behoort tot onze cultuur; we kunnen niet anders maar we hebben de vooroudergeesten niets te vragen.We bidden immers tot God". In een studie van Tessa Marcus van de Universiteit van Natal, nu net verschenen, (Living and Dying with Aids), kom je erachter hoe de rituelen van het omgaan met de vooroudergeesten rondom en na de begrafenis veranderen. Eén groep zegt: "Wij slachten geen dieren meer in onze familie als een vader sterft, we kopen het vlees van de slager". "Wij zingen christelijke liederen want het oude ritueel verdwijnt langzaam".
Sommigen gebruiken vandaag kippen. En de inhoud van het ritueel? Een andere groep vertelt: "Ik kan niet zien hoe het slachten de overledene helpt maar het bezorgt de familie in elk geval genoeg vlees om de mensen te voeden die naar de begrafenis komen".
"Slachten is goed want nu heb je genoeg te eten voor die je bijstaan en met de begrafenis helpen. Zo heeft de overledene ook baat van het geslachte dier". Men denke hier niet in termen van slechter of beter. Ik vraag er alleen aandacht voor dat er wat de oude rituelen betreft althans in stedelijke gebieden een verschuiving schijnt plaats te vinden van een godsdienstig gebruik, van een geloofsartikel als men wil, naar een cultuurpatroon van de Afrika-traditie. Met daartussenin een grijs, moeilijk beschrijfbaar menggebied.
Een verschuiving van vooroudergodsdienst enaanbidding naar voorouderverering die op zijn Afrikaans met eigen kleur en tot over de dood heen gepractiseerd, Europeanen vreemd aandoet.
En die voor ons van het Westen on-invoelbaar sterk, nog lang in stand zal blijven.
Maar die wel binnen Bijbelse grenzen van "eert Uw vader en Uw moeder" acceptabel kan zijn.Waarom zou je een overleden vader na diens dood niet ritueel mogen eren? Tegen het globale werelddecor zal er voor een eigen Afrika-identiteit in de toekomst toch steeds minder ruimte zijn. Daarvoor wordt de wereld te klein. Zoals het Westerse postmodernisme een aanslag is op het eigen Christelijk geloof, zo laat het het Afrika-geloof evenmin ongemoeid. Ik denk dat uiteindelijk Afrika dezelfde afgoden zal hebben als het Westen.We zijn daarheen al op weg! Dat brengt ook met zich mee dat Christenen van Europa en Afrika over en weer elkaar makkelijker zullen kunnen herkennen. Dat is toch ook het prentje van het laatste Bijbelboek: één wereld! Met één schare die niemand tellen kon. Van de twee getuigen van Openbaring 11 is er vast één zwart en één wit.
J.Vonkeman Richmond,Zuid-Afrika