"Ick ben een Africaander"
1999-10-15
Het is een uitroep, bekend hier in de petite histoire van Zuid-Afrika en hij kwam in 1707 luidkeels uit de mond van een zekere Hendrik Bibault in Stellenbosch in de Kaap. Heel wat minder bekend dan het vermaarde ich bin ein Berliner van John F.Kennedy. Maar beide woorden willen duidelijk maken: wij behoren er ook bij,Kennedy bij Berlijn en onze nog jonge Hendrik Bibault bij Afrika. Hij mag dan dronken geweest zijn zoals ik onlangs op de TV hoorde, en inderdaad werd hij even later wegens amok gearresteerd. Maar mogelijk kwam juist omdat hij dronken was, zijn frustratie naar buiten. Had hij het moeilijk thuis? Zijn vader had een buitenechtelijk kindSusanna- bij de slavin Diana en dat werd zijn halfzus met wie hij opgroeide. Susanna trouwde overigens later met Willem Odendaal en werd zo de stammoeder van het stoere Boerengeslacht van de Odendaals. Maar dronken of niet, hij wilde wel even laten weten dat hij bij Afrika hoorde net als de Boesmans en de Hottentotten. En net als al die slavinnetjes uit India of het Nederlands Oost-- Jaargang 43
- nummer 21
Indië die nu ook bij Afrika hoorden en wier bloed vandaag nog steeds in de Bassons, de Krugers, de Anthonissen, de Beyers en zovele andere geslachten na te trekken is. "Die kinders en nageslag uit hierdie huwelike tussen blankes en ingevoerde slawe is almal in die blanke samelewing opgeneem en talle hedendaagse Afrikaners stam deur die manlike en vroulike linie van hierdie Oosterse stammoeders af" (H.F.Heese,Groep Sonder Grense, Die Rol en Status van die Gemengde Bevolking aan die Kaap). Maar onze Hendrik Bibault was met zijn uitroep ick ben een Africaander zijn tijd wel vooruit. Zijn vader Detlef (of Dietlof) zou gezegd hebben: wel nee,jongen, wij zijn EuropeÎrs, wij horen niet bij Afrika. Vader zal zoonlief Hendrik ook wel niet verteld hebben dat achter die witte status van pa meestal slechts soldaten en matrozen schuilgingen die toevallig of uit pure ellende aan de Kaap terecht waren gekomen en in Europa nauwelijks meegeteld hadden.
Pas veel later zou dat woord Africaander opgeÎist worden door de oorspronkelijk nog Hollandssprekende Boeren die het binnenland ingetrokken waren, het hoog Nederlands van heel vroeger hadden ingeruild voor een in isolatie in Afrika tot stand gekomen nieuw Nederlands dat zij Afrikaans noemden. In deze atmosfeer werd in 1875 opgericht "Die Genootskap van Regte Afrikaners" waarvan het doel was "om te staan ver(=voor) ons taal,ons nasie en ons land".
Wij behoren bij Afrika. Deze beweging heeft samen met dergelijke ondernemingen en nog andere tenslotte " `n volksgevoel by duisende Afrikaners gekweek en `n belangrike rol gespeel in die verheffing van Afrikaans . . . ."(C.F.J.Muller, Vijfhonderd Jaar Afrikaanse Geschiedenis). En tenslotte is in deze geest voor Hendrik en zijn uitroep nog zelfs een monumentje opgericht in Stellenbosch door de Bassons, de Odendaals en al die andere Afrikaner-geslachten die het protest van Hendrik tot hun program maakten maar over zijn zusje liever zwegen. Met dit al is het -hoop ik- duidelijk dat wanneer U ooit Zuid-Afrika bezoekt U het Afrikaans niet Zuidafrikaans moet noemen, zoals zoveel Nederlanders helaas doen. Dat zit er helemaal naast! Er is geen Zuid-
Afrikaans als taal! Er zijn Zuidafrikaanse talen(meervoud) zoals Engels, Zoeloe, Venda, Sotho etc en waartoe Afrikaans ook als een taal behoort. En -als ik nog even mag- probeer dat Afrikaans niet terug te vertalen in het Engels want dan komt U altijd terecht bij iets als African en daarmee komt U helemaal niet meer uit het talenmoeras. Ook in het Engels blijft U van Afrikaner en Afrikaans spreken. Wel even op zijn Engels uitspreken natuurlijk!
J.Vonkeman Richmond,Zuid-Afrika