Condooms in de kerk?
2010-02-19
Wat denkt u van het gebruik van condooms? In mijn Leviticus-klas aan de Bijbelschool was het een jonge vrouw uit Zambia die deze vraag stelde. De klas telt 18 studenten, waaronder twee vrouwen. Moedig was het dus wel van haar om met al die mannen als vrouw dat te vragen. Nu was er ook ruimte voor zo’n vraag. Ik was bezig Leviticus 12 en 15 uit te leggen. Heel openhartig komen daar een aantal zaken aan de orde waarover de kerk wereldwijd angstvallig zwijgt. Over menstruatie, zaadverlies en geslachtsziekte praten nette christenen niet en plein public.- Jaargang 54
- nummer 4
Afrika gaat gebukt onder de aids-epidemie, die zich vooral via seksueel verkeer verspreidt. Daarom dat de regering de jeugd voorhoudt: onthoud je van seks voor het huwelijk; als dat je niet lukt, wees dan trouw aan één partner; en als zelfs dat je niet lukt, gebruik dan tenminste een condoom. In het Engels: abstain, be faithful, condomize. Het abc voor veilig vrijen waar de dood op de loer ligt.
De norm
Alle kerken zijn het erover eens dat seks buiten het huwelijk tegen de bijbelse moraal ingaat. Wie daarop betrapt wordt, krijgt met kerkelijke tucht te maken. Kerken leren dat we ons aan de bijbel moeten houden. Het gebruik van condooms maakt seks veiliger. De moraal gaat er echter niet op vooruit. Net als de pil stimuleert condoomgebruik vrije seks. De rooms-katholieke kerk is heel scherp in haar veroordeling van het gebruik van condooms. Zij gaat uit van de norm. Ook binnen het huwelijk wordt het veroordeeld. Gelovigen horen Gods norm na te komen. Daarom dat veel christenen condoomgebruik onaanvaardbaar vinden. Seks buiten het huwelijk mag er gewoon niet zijn. Huwelijkstrouw sluit het condoomgebruik binnen het huwelijk uit. Vandaar de vraag van mijn studente.
De praktijk
De jeugd begint seksueel actief te worden vanaf een jaar of 14. Uiteraard is dat onbeschermde seks – geen condooms. Het gevaar voor HIV, vooral onder meisjes, is groot. Het aantal buitenechtelijke kinderen groeit ook met de dag. Trouw aan slechts een partner kun je op die leeftijd wel vergeten. De seksuele wildgroei wordt bij het ouder worden alleen maar groter. Zelfbeheersing is geen deugd. Mannen beweren dat het onderdrukken van seksuele begeerten ongezond is. Bovendien denken ze dat het deel uitmaakt van hun cultuur om vriendinnen te hebben voor, tijdens en na het huwelijk. Als zelfs de staatspresident in Zuid-Afrika op zijn gevorderde leeftijd buiten zijn polygame huwelijk om nog vriendinnen heeft en kinderen verwekt, wat verwachten we dan van de gewone man? Preken over de norm is goed, maar we kunnen niet weglopen voor de praktijk. Onthouding of slechts een partner doen het slecht in Afrika, zelfs onder christenen. Is een condoom aanbevelen dan verkeerd? Het voorkomt tenminste seksueel overdraagbare ziektes als de dodelijke HIV- aids binnen en buiten het huwelijk. Het voorkomt ook dat er vaderloze kinderen worden geboren en opgroeien in structuurloze families. Helaas kunnen getrouwden niet uitgaan van de huwelijkstrouw van hun partners. Condoomgebruik binnen het huwelijk is dan geen overbodige luxe. Net zo goed als Mozes een scheidbrief aanbeval in geval van echtscheiding vanwege de hardigheid van het menselijk hart, zo moet de kerk het condoom aanbevelen in deze seksueel barre tijden. Zeker, ze onderwijst haar leden de bijbelse moraal. Ze doet er alles aan om hen te helpen in het bijbelse spoor te blijven. Maar nuchterheid is op zijn plaats. We moeten niet alleen onschuldig zijn als de duif. Daar komen slachtoffers van. Zo slim als een slang moeten we ook willen zijn, anders worden we alsnog door aids geveld. Het abc voor veilige seks moet jong worden aangeleerd, helaas ook in de kerk. Anders blijft men seksueel ongeletterd en leeft men een vroege aids-dood tegemoet.
Reinheidswetten
In deze situatie blijken de reinheidswetten van Leviticus hun relevantie behouden te hebben. Natuurlijk, dat moet zorgvuldig uitgelegd worden. Te makkelijk wordt hier vergeten dat er na het Oude een Nieuw Testament komt. We leven na de komst van onze Here Jezus. Door zijn ogen moeten we deze wetten lezen en begrijpen. Over de voedselwetten zei Jezus dat wat er uit onze mond komt ons onrein maakt. Wat we in ons hart bedenken en dan in praktijk brengen, maakt ons tot zondaar. Zo maken menstruatie en bloeding bij de bevalling een vrouw niet langer onrein. Het kruis trekt een streep door deze regelgeving. Als we onder de indruk van Gods heiligheid willen komen, helpen zulke wetten niet meer. Beter is het om dan onder de indruk te komen van Jezus’ dood aan het kruis. In Afrika valt er op dit punt nog veel te leren. Menstruerende vrouwen worden er van het Avondmaal afgehouden, en moeders kunnen pas na een jaar hun kind laten dopen, onrein als ze geacht worden te zijn. De cultuur wordt zo door de bijbel bevestigd. Hoe selectief men overigens met de bijbel omgaat, wordt duidelijk bij Leviticus 15.
Het druipend lid
Leviticus 15 heeft het over iemand met een venerische ziekte. De NBV vertaalt heel plastisch: of er nu afscheiding uit zijn lid druipt of zijn lid door afscheiding verstopt raakt, de man is in beide gevallen onrein. Het manlijk lid is aangetast. Het is duidelijk een gevolg van seksueel wangedrag: bezoek aan een prostituee of aan een heidense tempel waar men cultische seks heeft bedreven. Mannen, die zich seksueel misdragen en daardoor een seksueel overdraagbare ziekte hebben opgelopen, voelen in Afrika pas schaamte en schuld, als hun conditie bekend wordt. Tot dan toe doen ze alsof er niets aan de hand is, en blijven ze ook seksueel actief. In de kerk wordt nooit over zulke dingen gepraat. Alsof Leviticus 15 niet de bijbel staat. Ach, dat druipende lid, of die door zweren aangetaste geslachtsdelen maken niemand tot een zondaar. Ook hier speelt het zondige hart de doorslaggevende rol. Dat blijkt ook wel uit Jezus’ woorden in Matteüs 5:28. Trouwens, hij schrijft daar ook zelfbeheersing voor juist in verband met seksuele begeerten.
Zondebesef
Als er één ding uit Leviticus duidelijk wordt, dan wel dat zonde heel diep gaat. Zonde tast het hele leven aan; geen aspect ervan blijft er vrij van. De heilige God wilde onder Israël aanwezig zijn. Maar feitelijk maakte de zonde dat onmogelijk. Of men nu in de keuken bezig was eten klaar te maken, of in de slaapkamer seks had met zijn vrouw, of ziek op bed lag – overal kon de zonde toeslaan. De gemeenschap met God stond constant onder druk. Dit zondebesef wordt in christelijk Afrika nauwelijks gevonden. Of het in het Westen veel beter is, betwijfel ik. Vandaar de nadruk op de bediening van de verzoening door de offers, gebracht door daartoe gekwalificeerde priesters! Zoals iemand eens opmerkte, de verzoening gaat minstens zo diep als de zonde. Het raakt alle aspecten van ons leven die door zonde worden aangetast. Tegen deze achtergrond wordt dan het onderricht van de Hebreeënbrief duidelijk. Dat ene offer, door die ene hogepriester eens voor altijd gebracht, reinigt ons van alle zonden. Daartegen is geen zonde bestand. Dat geeft hoop voor de toekomst zelfs door een ontijdige aids-dood heen. Waar zondebesef ontbreekt, kan de diepte en omvang van het kruis niet worden begrepen. Dan zingt men wel over het bloed van het Lam, zoals in Afrika prachtig gedaan wordt. Het leven verandert er niet echt door. Het abc voor veilig vrijen is uiteindelijk maar een noodoplossing, zoals de scheidbrief van Mozes dat was. Van den beginne had God andere plannen met seks en vrijen. Daar blijft de kerk intussen wel aan vasthouden. De grote woorden van zonde en genade moet men leren spellen. Zolang men dat niet onder de knie heeft, blijft het behelpen.
Onderwijs
Bewust worden van de zondige geaardheid van ons hart en van onze behoefte aan genade is een proces, dat door onderwijs op gang gebracht wordt (Leviticus 15:31), en levenslang gevoed wordt. Onderwijs in Gods Woord was dan ook een van de kerntaken van de priesters in Israël. Vandaag is dat niet anders. Voor dat onderwijs heeft de kerk opgeleide bijbelleraars nodig. Het bijbelse abc moet door hen geleerd en onderwezen worden. De kerk in Afrika groeit, niet het aantal bijbelleraars.
Dr. Bob Wielenga is emeritus-predikant van de NGK Kampen en werkte van 1979 tot 2002 als zendeling in Zuid-Afrika.