Lichtlijnen
2010-02-19
Hoe ga je om met ziekte en lijden? Iedereen heeft met die vragen te maken maar sommigen worden er wel erg mee geconfronteerd.- Jaargang 54
- nummer 4
ALS Anja de Sonnaville (48), lid van de NGK Ede, is zo iemand. Ze is gelukkig getrouwd en heeft 2 opgroeiende zonen. Ze was werkzaam als enthousiast docente verpleegkunde en actief op allerlei gebied. In 2004 werd, na een periode van onzekerheid met allerlei lichamelijke klachten, de diagnose ALS gesteld (zie kader). Inmiddels zit ze in een rolstoel en moet met alles geholpen worden. Ook het praten gaat steeds moeilijker. Het proces van toenemende verlamming gaat bij haar relatief langzaam. Ze leeft al langer dan de meeste ALS-patiënten.
Verwerking in gedichten Anja had veel hobby’s, zoals pianospelen, tuinieren, schilderen, koken, zingen, fotograferen, gitaarspelen, schrijven en dichten. Maar bijna alles heeft ze moeten opgeven, alleen de laatste twee creatieve uitingen zijn voor haar nu nog mogelijk, dankzij een computer met oogbesturing. In haar gedichten beschrijft ze op ontwapenende en ontroerende wijze wat er met haar en om haar heen gebeurt in het proces van lichamelijke achteruitgang en toenemende afhankelijkheid. Inmiddels zijn er in de afgelopen 3 jaar 3 dichtbundels van haar verschenen. De laatste gaf ze de titel Lichtlijnen.
| Lichtlijnen
Soms weet ik niet meer wie ik ben en waar ik ooit vandaan gekomen ben tot hier, een niet te duiden plaats op een of ander kruispunt in de tijd, lichtjaren ver van toen het leven leek te cirkelen rond mij. Ik zou verdwaald en eenzaam zijn als langs de weg door dag en nacht geen lichtlijn liep, zorgvuldig aangebracht door iemand die niet wil dat ik verdwaal, maar veilig reis en thuiskom aan een verre overzij Psalm 119: 105 |
Behalve naar haar ziekte verwijst ALS ook naar een systeem van lichten op luchthavens (Approach Lighting System) zodat piloten veilig de hun toegewezen baan kunnen benaderen. In haar gedichten is Anja zich aan het oriënteren op de Lichtlijnen van háár landingsbaan.
Getuigen
Kort nadat ze had gehoord dat ze ongeneeslijk ziek was, vroeg Anja de Sonnaville de ziekenzalving aan De dagen erna vroeg ze zich af: Heer, waar blijft het wonder? Maar tegelijk was er ook het besef dat ze misschien niet zou genezen, dat het einde naderbij kwam. Ze werd bepaald bij de wijze waarop Jezus naar Jeruzalem ging, Zijn einde tegemoet. Haar werd duidelijk hoe Paulus kans zag als gevangene te getuigen voor Herodes en Festus. Zo grijpt Anja ondanks de gevangenis van haar lichaam, de mogelijkheden aan om in gesprekken en in haar gedichten te getuigen van haar geloofsvertrouwen. Toch zijn er wel wonderen gebeurd, zoals het feit dat nabestaanden van een andere ALS-patiënt een aangepaste auto aanboden, juist toen Anja daaraan toe was.
Typering gedichten
Anja bezit de gave om verrassend aan allerlei situaties en gevoelens woorden te geven. Zo geeft ze in een gedicht over de thuiszorg in korte, rake typeringen aan hoe verschillend die zorg kan zijn. De één behandelt haar voorzichtig en met aandacht, de ander ruw en ongevoelig, terwijl ze zich tot al die mensen ‘kwetsbaar verhouden moet’.In haar gedichten blijkt ze oog te hebben voor het wonder, in natuurervaringen en in ontmoetingen. Allerlei Bijbelse verhalen komen via haar gedichten de lezer dicht op de huid. Haar gevoel voor humor geeft regelmatig aan een gedicht een onverwachte wending. Zij kan nog altijd intens genieten en daarvan geniet de lezer mee, De gedichten zijn meer beschrijvend dan beeldend, een vorm van prozagedichten zou je ze kunnen noemen. Qua vorm is er vaak sprake van 4-regelige strofen en omarmend rijm.
Al met al een mooie bundel van iemand die zich recht in het hart laat kijken. Je hoeft echt niet ernstig ziek of zeer oud te zijn om door deze gedichten geraakt te worden!
| Elk jaar krijgen 500 mensen de dodelijke spierziekte ALS, Amyotrofische Laterale Sclerose. Het is een aandoening die leidt tot het onvoldoende of niet functioneren van de spieren. Na het stellen van de diagnose is de gemiddelde levensverwachting van een patiënt slechts 3 tot 5 jaar. Zie ook www.stichting-als.nl. |
Anje Maria de Sonnaville (2009), Lichtlijnen. Filippus, Heerenveen. 96 p., € 10,95.
Ide Zinkstok is neerlandicus en lid van NGK Ede.