Het Millenniumgebed
1999-12-10
"Vader, vol van vrees en schaamte, buigen wij voor U.- Jaargang 43
- nummer 25
Heel uw werk door ons vertreden, klaagt ons, mensheid aan bij U."
Bovenstaand lied werd zeer toepasselijk gezongen, toen op 26 nov. jl in de Domkerk te Utrecht de Millenniumbidstond gehouden werd. Op de vooravond van de laatste dag van het kerkelijk jaar van deze eeuw, werden de gelovigen uit alle streken van ons land bijeen geroepen tot een dienst van gebed en verootmoediging.
Er bestaat inderdaad voor ons als Kerk reden om onze daden over het afgelopen millennium te overdenken en om Gods genade af te smeken over onze ongerechtigheden. Twee maanden geleden was er ook een boetedienst te Utrecht, speciaal om de schuld van de Christenheid te belijden ten aanzien van het Joodse volk. Nu waren ook andere ongerechtigheden door ons bedreven aanleiding om daarvoor publiekelijk schuld te erkennen.
Al in het begin van het afgelopen millennium was er een schisma in de kerk.
De Romeinse kerk van het Westen en de Orthodoxe kerk van het Oosten scheidden van elkaar onder wederzijdse vervloekingen.
Het voorgewende, theologische geschil -het filioque- versluierde de ware reden: de machtstrijd tussen Rome en Byzantium. 1) Daarna kwamen de gruwelijke kruistochten met de leus "God wil het", waarbij door de westerse christenen joden, moslims en soms ook oosterse christenen zonder pardon werden uitgeroeid. Nog later kwam de Inquisitie, de vervolging van doperse en andere protestantse christenen met als reactie de uitsluiting van katholieken in de protestantse landen. Als protestanten dienen we bovendien te bedenken dat gedurende meer dan de helft van dit millennium de kerk in onze landen nog één was, zodat we deze collectieve schuld -van kruistochten en jodenvervolging- niet eenzijdig op onze Rooms Katholieke landgenoten mogen leggen. Als christenen moeten we tezamen leren bidden het gebed uit Psalm 79:8 : "Reken ons de ongerechtigheid der voorvaderen niet toe, uw barmhartigheid kome ons haastig tegemoet, want wij zijn zeer verzwakt." 2) Zo waren we dan ook als christenen uit alle gezindten eendrachtig bijeen in Utrecht, de stad van Willebrord, ons aller 'apostel', en tevens de stad van onze nationale onafhankelijkheid (Unie van Utrecht), om ons aller schuld te belijden en Gods genade af te smeken. De liturgie was voorgedrukt zodat iedereen de woorden van de voorgangers in zijn hart kon beamen.
"Voor Gods aangezicht willen wij, als dragers van het verleden en in verbondenheid met onze voorouders en de Nederlandse samenleving, onze knieÎn buigen en schuld belijden voor God. We willen uitdrukking geven aan ons geloof dat de toekomst van ons land afhankelijk is van de zegen van de Eeuwige, en dat wij morgen slechts kunnen staan als wij vandaag hebben kunnen knielen." Na het lezen van een toepasselijke schriftplaats en de daarbij door de voorganger uitgesproken schuldbelijdenis, werd steeds (zesmaal in't geheel) door de verzamelde gemeente het Kyrie eleison gebeden, bekrachtigd door de zang van het koor. "Wij hebben vele tienduizenden mannen.
vrouwen en kinderen uit Afrika als vee opgejaagd, geketend en in schepen gestouwd. Boven hen wapperde de Nederlandse driekleur en in de kapiteinskajuit lag Uw woord" "De overzeese gebiedsdelen en wingewesten eigenden wij ons zonder blikken of blozen toe en we hebben ze in deze eeuw tegen wil en dank verlaten. Tot op vandaag plukken deze volken daarvan de bittere vruchten.
In dit alles misbruikten wij Uw naam. Tegen U hebben wij gezondigd."
Kyrie eleison "Wij hebben Uw schepping niet beheerd maar aan onze hoogste norm, economische groei, onderworpen.
Als rijke minderheid gebruiken wij het grootste deel van de bodemschatten en grondstoffen van Uw schepping voor onze eigen consumptie"
Kyrie eleison Pas na deze gezamenlijke schulderkenning en het belijden van onze eenheid in de schuld, kunnen we gaan bidden voor de eenheid van de Kerk, zoals Jezus het ons heeft voorgebeden in het hogepriesterlijke gebed. Deze eenheid is vrucht van de Heilige Geest. Alleen de Persoon van de H. Geest, door Jezus duidelijk als Zijn enige gezagdragende Vertegenwoordiger en Helper aangewezen, kan deze eenheid van de Kerk bewerken. In Joh.16:8 staat: 'als Hij (een duidelijk persoonlijk voornaamwoord, hekeinos in het Grieks) komt zal hij de wereld overtuigen van zonde, gerechtigheid en oordeel. Daartoe zongen we het aloude gebed: Veni Creator Spiritus met de woorden en melodie uit het Liedboek van de kerken(239) Zoals deze Geest ons eerst overtuigd heeft van onze zonde en ongerechtigheid in deze zaken, zal dezelfde Geest onze ogen ook weer kunnen openen voor de eeuwige gerechtigheid die Jezus voor ons heeft verworven en ons daarmee wegen van verzoening tussen de volken en herstel van onrecht wijzen.
Dan worden we bekwaam gemaakt tot 'geestelijke' strijd omdat onze tegenstander door Jezus' kruis in principe overwonnen is.
In deze 'geestelijke' oorlogvoering van de laatste dagen zal de kerk de eenheid als geschenk uit de hemel ontvangen om zo als gereinigde bruid Christus als de Bruidegom te ontmoeten. Dat is onze hoop en verwachting. Met het zingen van het Magnificat (op de muziek van Cees van Setten) werd de bijeenkomst beÎindigd en konden de aanwezigen in stilte de kerk verlaten.
1) In feite zijn de schisma's in de christelijke kerk al in de vierde eeuw begonnen. De bekende formule van Chalcedon over de twee naturen van Christus (onvermengd en onveranderd, ongedeeld en ongescheiden), was naar zijn bedoeling een goede, door de Geest geïnspireerde uitspraak, die het mysterie onverlet liet. Deze formulering was afkomstig van paus Leo, die zelf niet op het concilie aanwezig was, omdat hij politieke onderhandelingen moest leiden met de Hunnenkoning Attila.
Toen de legaten van Leo op het concilie zijn brief voorlazen, stonden naar men zegt alle leden van het concilie op en riepen éénstemmig: "Petrus heeft gesproken"
Daarmee werd ten onrechtewat in Hand.15 nog niet het geval was- de leiding des Geestes verbonden aan de Stoel van Rome. Nu kan men in de Kerk niet straffeloos aan de Geest Zijn eer en waardigheid ontnemen. Het gevolg is dan ook geweest dat deze formule geen eenheid heeft gebracht, maar juist voor verdere verdeeldheid heeft gezorgd. Al spoedig werd Nestorius uit Constantinopel verdreven, ontstond een splitsing in de Syrische kerk van Antiochië en onttrok Alexandrië zich helemaal aan de rest van de Kerk.
2) In de bekende bijbelcommentaarserie: De voorzeide leer, heeft ds F van Deursen deze psalm besproken en daarin een heel heldere en actuele verklaring gegeven.
Ieder die nog niet overtuigd is van de ernst van de zaak, moge zijn uitleg ter harte nemen