Cirkelgang of ontwikkeling of.... ?
1997-09-05
Waarom klopten die jongens en meisjes van de kostschool op de zendingspost altijd pas nà zonsondergang op onze deur om petroleum voor hun lampjes te halen? Dat vieze geknoei altijd in het donker! Waarom begonnen de mannen die toch waarschijnlijk niet te veel te doen hadden in de winter, pas nà de eerste goede regens naar hun kapotte ploegen te kijken? Je had toch moeten zorgen dat het zaaizaad bij de hand is in plaats van nu de zendeling te vragen het ergens te kopen? Legio zijn dergelijke verhalen. Vele blanken hebben een antwoord bij de hand dat prettig op het oor valt en wat kan variëren van "zorgeloze kinderen" tot "onverantwoordelijke nietsnutten". De conclusie hoef je niet eens uit te spreken: wij zijn immers heel wat beter.- Jaargang 41
- nummer 18
Maar graag zou ik elke Westerling die Afrika bezoekt willen toeroepen: wantrouw bij voorbaat elke zogenaamde voor de hand liggende conclusie. En bedenk temidden van de ogenschijnlijke planloosheid in Afrika dat wij als Westerlingen zonder het dikwijls te beseffen, nu al eeuwenlang -let wel structureel gezien- Bijbels hebben leren denken. Wij hebben ons het Bijbelse denken eigengemaakt dat de tijd uiteenlegt in een verleden, een heden en een toekomst. Men leest wel eens dat dit historische doelgerichte denken van de Grieken afkomstig is en wijst dan op Thucijdides en Herodotus maar geschiedenis als een doelgericht gebeuren met wetten van causaliteit dat ergens op uitloopt en waarin wij niet als slachtoffer maar als actieve deelnemers betrokken zijn, is van Bijbelse makelij. Als Bijbelse erfenis sluiten wij in het Westen allemaal de toekomst in onze levensbeschouwing in. Een atheïst die geleerd heeft zijn leven uit te palen aan de hand van aanwijzingen uit het verleden, denkt in Bijbelse structuren. Hij kan niet eens anders. Hij leeft van onvermoede zegeningen .. Daarmee heeft de Heer ons opgeheven boven de gevangenschap in de natuur waarin de mens als slachtoffer beklemd zat en waarin hij als in een langzame mallemolen maar mee moest draaien. Wie in dat beklemd zijn zich boven de kringloop probeerde op te heffen, ging tegen god met een kleine letter in. Natuur is god.
Toen ik hierover vele jaren geleden voor het eerst bij H. Berkhoj, Christus de Zin der Geschiedenis, begon te lezen, ondervond ik dat als het begin van het verstaan van Afrika. In Afrika is de mens slachtoffer en draait in de langzame mallemolen rond. Op zijn best kun je God wat manipuleren om je gevangenschap wat dragelijker te maken. Maar je blUft erin. Vandaar dat er weinig actieve toekomstgerichtheid in Afrika is. De bekende John S. Mbiti heeft er uitvoerig over geschreven. Ook Afrika-talen leggen getuigenis af van dat toekomstloze en hulpeloze slachtoffer-zijn "De ziekte, heeft mij" en niet "ik heb een ziekte". Wie wat langer in Afrika is, ziet dat manco van beplanning overal en raakt hevig gefrustreerd tenzij hij bereid is wat verder te kijken dan zijn westerse neus lang is. En is dankbaar dat hij onder invloed van de Bijbel eeuwenlang geleden al, geleerd heeft anders te kunnen denken. Daarmee is niet gezegd dat het Westen van vandaag een alternatief heeft als oplossing voor Afrika. Europa is uit gevangenschap doorgeschoten naar de arrogantie van de mens die zich onafhankelijk maakt van God in ongekende secularisatie.
Je vraagt je af of de risico's van het oude Afrika met zijn mallemolen toch niet beter te dragen waren dan de malte van de bewuste uitschakeling van God en het verlies van eerbied voor de natuur met zijn cyclische geheimen. Onze vooruitgang is tegelijk bedreiging geworden.
Maar Afrika kan niet kiezen omdat het schrokkerige Westen doende is Afrika ideologisch te verslinden, veelszins op verzoek van het slachtoffer zelf. De evangelische rest van Europa zou nog wel wat kunnen helpen, zover dat binnen het Afrikaanse nationalisme wordt toegestaan maar gaat nu liever -gefrustreerd - naar elders in de wereld.