De biljartbal, de oceaan en het net
1997-09-19
Wie over Afrika en Europa nadenkt. komt verschillende wereldbeelden tegen. Toen ik een paar jaar geleden van Lesslie Neusbigin diens fascinerende boek The Gospel in a Pluralist Society las, bleef ik even langer stilstaan bij de rake typering van de drie verschillende manieren om onze wereld te begrijpen. gesymboliseerd in de biljartbal. de oceaan en het net. Het gaat dan om een duidelijke indeling van wereldbeelden 'niet van godsdiensten als zodanig- maar je moet wel beseffen dat een godsdienst is ingebed in een bepaald wereldbeeld. Met de biljartbal karakteriseert hij het westerse. atomistische wereldbeeld met zijn diepe wortels in de Griekse filosofie waarin de werkelijkheid gezien wordt als een veelheid van ontelbare kleine eenheden die elkaar wel onophoudelijk raken maar die elk blijven die ze zijn. De menselijke individu als laatste component van de gemeenschap. De oceaan staat voor de oosterse godsdiensten (niet de Islam) waarin de menselijke ziel uiteindelijk als op zijn laatste bestemming naamloos moet verzinken. Met het net ligt het anders. Het houdt allemaal bij elkaar. Hier wordt alles geregeld en beheerst door onderlinge betrekkingen. Hier raken we de zoqenaamde primitieve godsdiensten. Er is wel eens geponeerd: het Westen zegt: ik denk en daarom ben ik. maar de primitieve godsdiensten: ik behoor tot en daarom ben ik. De mens als een sociaal wezen is nooit iets op zichzelf (als een biljartbal maar kan alleen bestaan met anderen in een gemeenschap. Buiten het net is geen leven. Newbigin komt dan op te merken dat dit wereldbeeld ook dat van de Bijbel is en dat dit waarschijnlijk de reden is dat het Evangelie eerder aangenomen wordt door zogenaamde primitieve volken, zeg maar in Afrika, dan door hen die zich biljartballen voelen of op weg zijn naar de oceaan.- Jaargang 41
- nummer 19
Ik denk - in alle bescheidenheid - dat Newbigin hier gelijk heeft maar met de beperking dat in Afrika het Evangelie slechts in eerste instantie gemakkelijker wordt aangenomen. Die beperking moet er toch wel bij. Het Evangelie vraagt als een volgende stap zo dikwijls een zich distantiëren van of zelfs een verlaten van een bepaalde gemeenschap. een zich voegen in een ander net. En dat voor gemeenschapsarme biljartballen minder moeilijk. betekent in Afrika, waar de gemeenschap zo dominerend is dat er voor persoonlijke keuze nauwelijks plaats, is een geweldige stap. Maar de overeenkomst in wereldbeeld tussen de Bijbel en Afrika is een feit. Zelf heb ik in de zwarte gemeenten het verschil tussen Europa en Afrika wel proberen te vangen in de beelden van een hoop boontjes (Europa) en een bord dikke, kleiige pap (Afrika) waarvoor in Zoeloe een speciaal woord is, in tegenstelling tot dunne pap. En dat sprak wel aan. Want zoals het Westen moeite heeft om Afrika te verstaan. zo kijkt Afrika zo dikwijls met onbegrip naar Europa.