Gefopt!
1997-01-24
Reality-tv was de tv-hit van! vorig jaar. Situaties uit het: echte leven, bij voorkeur: gewelddadig of sentimenteel, moesten de kijker amuseren. Nu is er een nieuwe trend: het quasi-realistische docudrama, ook wel genoemd: de nepdocumentaire of de mockumentary.- Jaargang 41
- nummer 2
Denk je als kijker dat je naar een documentaire gekeken hebt, blijkt dat je bij de neus genomen bent. De grenzen tussen werkelijkheid en fictie zijn verder aan het vervagen...
Het International Documentary Filmfestival Amsterdam dat van 28 november tot en met 5 december gehouden werd, vertoonde vele nepdocu's. Ook het aanstaande International Filmfestival Rotterdam (29 januari-9 februari) heeft in het deelprogramma Fake veel aandacht voor mockumentaries.
Een begripsverheldering: docudrama is een genre dat eind jaren tachtig opgang deed. Vooral serieuze omroepen als de IKON en de VARA hadden hier patent op.
Je zag een documentaire over bijvoorbeeld jeugdcriminaliteit, waarin er met jongeren gepraat werd en zij in hun dagelijkse leven gefilmd werden. De aftiteling vermeldde echter dat deze jongeren acteurs waren. Door deze kunstgreep probeerden de programmamakers situaties uit de werkelijkheid duidelijk te maken aan de kijkers, of een gesprek over de gespeelde problematiek op gang te laten komen.
Het drama was hier ondergeschikt aan de werkelijkheid.
Nu is er dus het quasi-realistische docudrama. Een voorbeeld is het programma 30 minuten (VPRO) van Arjan Ederveen. Wederom in een documentaire-vorm gesprekken met mensen.
Je denkt dat het realistisch is, totdat blijkt dat je gefopt bent... Het vormt een perfecte parodie op de stijl van de documentaire. Wat echt lijkt, blijkt niet echt te zijn en dat wordt je als kijker goed ingewreven.
Hyper
Dat is filmisch interessant. Ook stelt het kritische vragen aan de televisiekijker.
Blijkbaar kunnen we niet zomaar geloven wat we op tv zien. Dat is iets wat niet onbelangrijk is in een tijd waarin juist de televisie vaak de autoriteit is (..Ja maar, ik heb het zelf op CNN gezien ..").
Beelden zijn haast reëler dan de werkelijkheid zelf geworden, aldus de Franse denker Baudrillard. Hij noemt het de hyper-realiteit. Filosoof Gerrit du Preez vraagt zich in een artikel terecht af: 'Has reality become only screen-deep?'. Zelfs in de meest objectieve documentaire maakt de filmmaker in zijn of haar 'framing' (dat Dat is iets wat niet onbelangrijk is in een tijd waarin juist de televisie vaak de autoriteit is (..Ja maar, ik heb het zelf op CNN gezien ..").
Beelden zijn haast reëler dan de werkelijkheid zelf geworden, aldus de Franse denker Baudrillard. Hij noemt het de hyper-realiteit. Filosoof Gerrit du Preez vraagt zich in een artikel terecht af: 'Has reality become only screen-deep?'. Zelfs in de meest objectieve documentaire maakt de filmmaker in zijn of haar 'framing' (dat wat getoond wordt) persoonlijke keuzes.
Dat vergeten nogal wat kijkers wel eens. Wat er is te zien, is misschien wel waar, maar dan eenzijdigwaar en doet daarmee niet echt recht aan de werkelijkheid. Zo gezien juich ik de filmische experimenten van Ederveen en anderen toe.
Namaak
Er is echter een andere kant aan dit verhaal. En dat is de vraag naar de werkelijkheid zelf. Of een stapje verder - naar de vraag of er wel iets als waarheid bestaat. ..Alleen namaak kan onze zucht naar authenticiteit nog bevredigen", zegt Baudrillard. Juist omdat de werkelijkheid slechts de diepte van het beeldscherm heeft gekregen, voldoet die niet meer en maken mensen zich een eigen werkelijkheid.
Paulus schreef aan Timotheüs over een tijd waarin mensen naar hun eigen zinnen leraars zullen uitkiezen, niet naar waarheid zullen luisteren, maar zich naar verdichtsels zullen keren. Dat is heel wat. Iets daarvan zien we echter in een ontwikkeling in onze tijd waarin nep geprefereerd wordt boven waarheid. Waar fantasieën over een virtual reality het leven in reallife verdringen.
Een van de dingen die in de popcultuur zo schrijnend nodig zijn, zijn mensen die - zonder zelf volmaakt te zijn - anderen laten zien wat leven is.
Mensen die weten hoe ons leven door de Schepper bedoeld is en die niet de moeiten en de pijn weg schreeuwen of verdringen, maar vanuit het vernieuwde leven dat God geeft, als een oase voor anderen mogen zijn.
Ondertussen kijk ik met plezier uit naar het volgende stukje mockumentary.
Wees gewaarschuwd!
T. Ramaker is medewerker van I'Abri-Nederland