Monsters van kinderen, draken van ouders
1997-01-24
Een terloops opgevangen gesprek tussen twee moeders die spraken over het organiseren van een verjaardag voor een 8-jarige: "Het was heel gemakkelijk, joh. Er was een aanbieding in de bioscoop van een film. Je bent dan wel honderd gulden kwijt, maar je hebt helemaal geen rommel in huis.- Jaargang 41
- nummer 2
Eerst even wat eten met elkaar en vervolgens naar de bioscoop. Dan ben je weer 3 uren verder. Ik wil ze niet de hele tijd in huis hebben hoor, die rotzooi die ze maken en wat moet je met ze doen de hele tijd?"
Is het waar?
Is het waar wat Mirjam Schöttelndreier aangeeft in haar boek dat ouders opvoedingsvaardigheden ontwikkelen die gericht zijn op alleen maar overleven en dat ouders eigenlijk al genoeg aan zichzelf hebben?
Ik denk aan de uitspraak van de pedagoog Prof W. ter Horst: ouders kunnen het druk hebben en misschien wel allebei werken, maar als er geen opvoedkundig elan meer is dan is er iets fundamenteel mis. Ik denk dat dit heel waar is.
Het journalistiek geschreven boekje van Mirjam Schöttelndreier is een uiteenzetting over modern ouderschap.
Naast serieuze constateringen over hoe ouders met hun kinderen omgaan en kinderen het hun ouders moeilijk maken, probeert de schrijfster hedendaags ouderschap in beeld te brengen.
Ik denk dat dit voor een groot deel gelukt is. Soms gaat ze m.i. wel wat ver en is er van 'overdrijving' sprake. Maar toch: er is zeker sprake van herkenning.
Een spiegel
Veel situaties en opmerkingen over de manier van omgaan tussen ouders en kinderen is gekarakteriseerd. AI lezend herken je vele situaties uit je eigen gezin en anders wel, misschien liever, in het gezin van de buren. En toch ....
Je wilt er als ouder of opvoeder niet aan dat de werkelijkheid die hier voorgehouden wordt vaak de waarheid is.
Naast de pijnlijke herkenning houdt het boekje je ook een spiegel voor.
Een spiegel van deze cultuur waar we op allerlei manieren in mee doen.
Kinderen worden afgeschilderd als "moeite om gezag van buiten te accepteren", "kinderen verwachten alles en ze verwachten ook alles te krijgen, wat tot gevolg heeft dat niets meer een verrassing voor ze is". De schrijfster drijft de spot met de overdreven aandacht die de fabrikanten besteden aan allerlei terreinen zoals voeding, zindelijkheid, gezondheid.
Het gevolg is wel dat "alles bij elkaar, alles opgeteld en alles aangeschaft, deze lichaamszorg een verschrikking wordt".
Opvoeden gaat niet vanzelf meer
Opvoeden gaat niet vanzelf meer en is een ingewikkelde klus geworden. Als ouders moet je van psychologische, pedagogische en psychoanalytische markten thuis zijn. En ouders willen zich graag verdiepen in al deze terreinen, want de opvoeding mag niet mislukken.
Ouders voelen zich onzeker, hebben geen uitgangspunten meer, durven geen regels te geven en leiding te nemen. De onderhandelingsstijl ontaardt in veel gezinnen in dram-modellen en vechtrelaties.
Op alle terreinen moeten de afspraken en regels bevochten worden. Het lijkt dat ouders heel gericht op 'verantwoordelijkheid' en 'zelfstandigheid' met hun kinderen omgaan. Maar Schöttelndreier laat zien dat deze vermeende zelfstandigheid niets meer is dan verkapte onzekerheid. Ja, kinderen mogen zelf kiezen. 'Ze willen het zo graag' is dan van doorslaggevend motief.
Maar: willen kinderen dat nu echt zo graag?
De schrijfster pleit voor een fermere houding van de ouders. Zij moeten hun pedagogische verantwoordelijkheid weer meer invulling geven. Zij zullen duidelijker moeten aangeven wat de regels zijn. "Kinderen zitten helemaal niet te wachten op al dat uitpraten, dat onderhandelen en kijken hoe ver je kunt gaan." Ouders zijn niet de vriendjes van hun kinderen, ouders stellen soms te veel eisen aan zichzelf "een goede ouder zijn, op hoog niveau arbeid verrichten en er nog een jongdynamisch sociaal leven op na houden ook."
De tijd van het niet-opvoeden
Ik ben onder de indruk van de boeken en artikelen die de schrijfster gelezen heeft over ouderschap. Hier vallen geen christelijke boeken onder. Zij geeft relatief veel aandacht aan Els Lodewijks-Frencken die de cultuur van het opvoeden van deze tijd aangeeft als de tijd van het niet-opvoeden. Verder geeft zij aan: dat ouders te veel psychologiseren, hun kinderen te veel zien als verlengstuk van zichzelf en tenslotte, dat ouders voeden op om te overleven. Ouders willen zo min mogelijk last hebben van hun kinderen.
Hier past misschien het allereerst genoemde voorbeeld bij over het organiseren van de verjaardag.
Afen toe een lach
Samenvattend: Monsters van kinderen, draken van ouders is een boekje om bij te lachen over de zotte en scherpe analyses, maar ook een boekje om weer eens met ernst te kijken naar hoe jezelf in deze cultuur staat. Het boekje geeft verder geen duidelijke richtlijnen en adviezen. Uitgangspunten of doelstellingen over hoe het dan wel moet blijven achterwege.
Maar tussen de regels door neemt de schrijfster ook zelf wel stelling.
Wel noem ik nogmaals dat het geen boek over christelijke opvoeding.
Maar ook christenen komen in aanraking met de soms onzinnige dingen waar Schöttelndreiler over schrijft.
Moeten we net zo onderhandelen met de kinderen als de buren dat doen?
Doen ouders het dus verkeerd? Nee: er zijn echt wel ouders zijn die het heel goed doen en met de informatie die ze nu kunnen krijgen hun voordeel doen en hen helpt na te denken over hun houding in deze tijd. Het hoeft niet alleen een houding te zijn vanuit onzekerheid, maar eerder vanuit bewust willen nadenken over die eigen houding en inbreng in de omgang met kinderen.
Ook veel christen-ouders willen graag blijven nadenken hoe de opvoeding verbeterd kan worden en het eigen handelen opnieuw doordacht kan worden. Voor christenen die willen weten hoe een groot deel van de huidige ouders (waaronder ook veel christen ouders) opvoedt is dit boekje misschien wel een eye-opener en een kennismaking met diverse opvattingen die er bestaan over modern ouderschap.
Het is een journalistiek document, maar het is bij de tijd. Het is een aan te bevelen boekje en prettig leesbaar.
Het is zeker ook geschikt voor hen die zelf geen kinderen hebben.
N.a.v.: Monsters van kinderen, Draken van ouders: de achterkant van huize weltevree. Door: Mirjam Schöttelndreier, journaliste bij De Volkskrant. Uitgave: De Balie, 1996, Amsterdam. Ook verkrijgbaar als goedkoop Rainbow-pocket (f 14,=).