Alle stemmen gelden... bij ons thuis
1997-02-07
Grofweg zijn er twee richtingen in het christelijk opvoedland: zij die vinden dat regels en grenzen stellen het belangrijkste is en zij die vinden dat het gesprek, de relatie tussen ouders en kinderen het belangrijkste is.- Jaargang 41
- nummer 3
De eerste groep legt meer het accent op straffen en belonen. Ze vinden dat kinderen per definitie naar de ouders moeten luisteren en gehoorzaam zijn.
Zo leren ze waarden en normen voor hun gedrag. De andere groep stelt de liefde voorop en vindt acceptatie, overleg en uitwisseling van gevoelens en behoeften het belangrijkste. Deze houding zou resulteren in een goede relatie met elkaar. Dat vindt men het belangrijkste in de opvoeding.
Als representant van de laatste richting, de relatie bevorderende en invoelend luisterende ouder, is er een boekje verschenen waarin uiteengezet wordt hoe duidelijk het Gordon-programma met de daarbij behorende vaardigheden 'luisteren naar kinderen' uitgaat van bijbelse principes. De auteur is vader en dominee en legt duidelijk uit hoe de Gordon-methode overeenstemt met het evangelie.
Opmerkelijk is dat dit boekje een vertaling is van een reeds in 1975 verschenen boekje in Amerika. Het heeft even geduurd voordat het ontdekt is in Nederland. Tot nu toe heerst er onder christenen veel reserve ten aanzien van de bruikbaarheid van de opvoedideeën van Gordon. Men vindt de gedachten van Gordon te humanistisch en in strijd met de bijbel.
Wie is Thomas Gordon nu precies?
Om bovenstaande opmerkingen goed te kunnen plaatsen is het goed om even wat langer stil te staan bij de communicatie theorie van Thomas Gordon. Zijn gedachten zijn niet helemaal onbekend in de kring van lezers van Opbouw, maar voor de duidelijkheid kan enige toelichting vermoedelijk geen kwaad.
Thomas Gordon is klinisch psycholoog in de U.SA Hij signaleerde dat veel problemen tussen ouders en kinderen terug te voeren waren op communicatie-problemen. De communicatie tussen ouders en kinderen ontaardt te snel, zegt hij, in machtsconflicten en misverstanden waar uiteindelijk of de ouders of de kinderen winnaars of verliezers zijn.
In zijn methode geeft Thomas Gordon wegen aan om effectiever te communiceren en wel op zo'n manier dat er geen machtsstrijd meer is. Hij geeft aan dat ouders en kinderen beter (of liever gezegd: anders) naar elkaar leren luisteren en met elkaar leren communiceren. Zijn methode bestaat grofweg uit: actief luisteren, ik-boodschappen geven en leren overleggen.
Het actief luisteren is bedoeld om problemen die kinderen hebben goed op te vangen. De ik-boodschappen geven aan hoe je zelf als ouder gevoelens of gedachten over kunt brengen en de laatste manier is een aanpak om bij verschillen van mening tot een com- promis te komen. Door volgens de principes van Thomas Gordon te werk te gaan verloopt de opvoeding prettiger, hoeft er geen machtsstrijd meer te zijn en zal uiteindelijk de relatie tussen ouders en kinderen veel beter worden.
Ook Gaulke, als aanhanger van de Thomas Gordon-aanpak, stelt dat veel problemen in gezinnen tussen ouders en kinderen terug te voeren zijn op slechte communicatie. Daardoor ontaarden zer in machtsconflicten. Ik denk dat hier heel veel waarheid in schuilt. Ouders oefenen macht uit in plaats van gezag. Veel ouders vinden straffen en regels stellen de enige manier om kinderen gehoorzaamheid te leren stelt Gaulke.
De Wet en de liefde
Heel goed vond ik in dit boekje hoe hierin uiteen gezet wordt dat in de opvoeding ouders vaker kinderen wijzen op wat er fout gegaan is en dat hierop straf moet volgen. Ouders corrigeren, berispen, bevelen etc. Gaulke noemt dit de 'wet' voorhouden. De wet van God houdt ons voor welke dingen er verkeerd zijn. De wet laat zonden zien, maar wijst niet op een oplossing.
Ouders hanteren vaak de wet, vervolgt Gaulke, zonder het evangelie. Het evangelie weerspiegelt God in zijn liefde.
Gaulke geeft aan: "Het belangrijkste met betrekking tot hun kracht om mensen te motiveren is: waar de wet een richtsnoer is voor je gedrag als christen en ons laat zien wat God welgevallig is, kan alleen het evangelie - en NIET de wet - een gelovige echt veranderen en kracht geven om te doen wat de wet vereist" (blz. 26).
Volgens Gaulke laat de Gordon-cursus zien, hoe de liefde via een aantal vaardigheden onderdeel kan uitmaken van de alledaagse praktijk. Deze vaardigheden zijn o.a. (zie hiervoor): actief luisteren en ik-boodschappen en omgaan met conflicten.
De Bijbel: een stok om mee te slaan?
Gaulke vindt het niet terecht dat ouders soms vanuit de regels en wetten die ze stellen en de gehoorzaamheid die er bij hoort strenger zijn voor hun kinderen dan zijzelf in hun leven waar maken. De bijbel wordt te vaak gebruikt als een stok om mee te slaan.
Toch bekruipt mij een gevoel, nadat ik het lezenswaardige boekje doorgelezen heb, dat er te ver gaat. Is het echt zo dat gezag en regels die ouders hun kinderen stellen altijd ontaarden in machtsconflicten? Toch niet alle situaties?
Ik mis hierin de pedagogische verantwoordelijkheid die ouders hebben ten opzichte van hun kinderen.
De oorzaak daarvan moet m.i. gezocht worden in de mensvisie die ten grondslag ligt aan de ideeën van Gordon.
Allen zijn gelijk. (De titel van het boekje wekt ook die suggestie).
Ik denk dat ouders en kinderen gelijkwaardig zijn. Maar de ouder-kind relatie is per definitie ongelijk. Er is het gegeven dat er sprake is van verschil in levenservaring en verantwoordelijkheid.
De ouders hebben een andere taak naar hun kinderen toe, dan kinderen naar hun ouders toe.
Ouders zullen structuur moeten bie den en grenzen moeten aangeven. Er zijn nu eenmaal situaties die niet altijd prettig zijn voor kinderen en m.i. zeker voor jonge kinderen niet onderhandelbaar zijn.
Mensbeeld
De gedachten die Gordon heeft ten aanzien van de mens zijn heel optimistisch.
Als je deze vaardigheden toepast in de opvoeding zal er een heel fijn invoelend en positief type mens uitgroeien.
M.i. overschat Gordon de mogelijkheden van mensen. De visie die de Bijbel ons geeft op de aard van de mens legt ook de vinger bij het zondige en verkeerde. Te positief benadrukt Gaulke in navolging van Gordon, de liefde die tussen wedergeboren mensen zou kunnen bestaan. Volwassenen reageren lang niet altijd vanuit een 'volmaakte liefde', laat staan dat dit van de kinderen verwacht mag worden.
Toch kan ik dit boekje van harte aanbevelen
Juist voor die ouders die hun gezag willen uitdragen en regels en grenzen zo belangrijk vinden kan dit boekje een goede aanvulling zijn in de wijze waarop zij dat kunnen doen. Het zou wel eens kunnen zijn dat soms ernstige ouders het gehoorzamen en het disciplineren als een doel op zichzelf zien en niet een middel tot iets anders.
Inzicht in beweegredenen (doelen) en gevoelens komen in deze aanpak ruimschoots aan bod. Is het wel de liefde voor God en de vergeving van verkeerde gedragingen van de kinderen wat ouders motiveert? De aandacht voor de liefdevolle relatie is het sterke punt van Gordon, maar tegelijkertijd ook het zwakke punt.
Stimulerend zijn de hoofstukjes over vergeving in de opvoeding.
Communicatie en inzicht
Lastige kinderen blijken ook wel eens lastige ouders te hebben. Ouders die zich meer openstellen voor de beweegredenen van hun kind, duidelijker communiceren van gevoelens, zonder dat dit een bedreiging hoeft te zijn, zullen veel uit dit boekje kunnen leren.
In de praktijk zal niet altijd met deze overleg-aanpak gewerkt kunnen worden.
Het hangt o.a. Af van de leeftijd van het kind, het probleem en de situ- aties waarvoor je komt te staan. Het sterke in dit boekje vind ik het inzicht dat ouders kunnen krijgen in de wijze waarop zij communiceren. Hoe kan de alledaagse opvoeding iets uitdrukken van de liefde? Want ik ben het van harte met de auteur eens dat de basis van elke opvoeding de (Iiefdevolle)relatie met je kind is. Communicatie maakt daar een essentieel onderdeel van uit.
Het leren van vergeving, samen groeien in Christus en meer ruimte geven aan de ander en liefdevolle aandacht voor de kinderen vergt een andere instelling en resulteert vaak in het afnemen van straffen en regels stellen.
Er bestaat een gevaar bestaat dat ouders, als zij geheel meegaan in de Gordon-methode, zich snel schuldig voelen wanneer er een verschil van mening is. Ouders denken dan te gauw te manipuleren of macht te misbruiken.
Gewoon te blijven staan voor een bepaalde mening heeft niet manipulatief te zijn. Het kind mag wel eens geconfronteerd worden met het feit dat het bij nader inzien toch ongelijk had.
En een confrontatie hoeft m.i. lang niet altijd een machtsstrijd te zijn. Soms zal een kind iets verboden moeten worden. Een confrontatie kan een heel zinvolle leerzame situatie zijn voor het kind.
Tenslotte valt niet te ontkennen dat ouders in de opvoeding te maken hebben met het dilemma waar ze hun aandacht aan geven: of aan het kind en zijn/haar welbevinden en emotionaliteit of moraliteit. Met dit laatste bedoel ik: dat het voor ouders het belangrijkste is hun kinderen vanuit waarden en normen te leren. Dit gaat meestal gepaard met het wijzen op grenzen en regels.
Het blijkt dat noch de ene aanpak noch de andere aanpak geheel nagevolgd moet worden. Het hier besproken boekje legt vooral de nadruk op het belang van een goede relatie.
Alleen daarmee bezig zijn in de opvoeding is te eenzijdig, maar wel een basisgegeven in de opvoeding.
N.a.v.: Alle stemmen gelden.... bij ons thuis. Effectief omgaan met kinderen vanuit bijbels perspectief Door: E.H. Gaulke. Uitgave: Kok. Kampen. 1996; f 18.50.
Deze bespreking vormt een bewerking van een bijdrage in het christelijk pedagogisch tijdschrift Traject, 1997/1.