Het Geneefs Psalter
1997-02-21
In onze boekenkast hoeft het niet te ontbreken aan theologische lectuur (in de lijn) van Calvijn. maar muziek uit die traditie - met óók de sfeer van het 16e-eeuwse Genève - is veel minder te horen. Het vocaal ensemble Musica Ricercata heeft het sympathieke initiatief genomen om een cd uit te brengen met muziek, die geschreven werd onder invloed van de Geneefse tak van de reformatie.- Jaargang 41
- nummer 4
Deels zijn het componisten uit de sub-top van tweede helft van de 16e eeuw - zeg maar de tijd van 'onze' geuzen - met namen als Claude le Jeune, Lois Bourgois en Claude Goudimel Onbekende componisten wellicht voor de gemiddelde Opbouw-lezer, maar ze schreven prachtige muziek.
Bij ons in de Nederlanden waren in diezelfde tijd de eerste psalmberijmingen in de maak (Datheen, Mamix van st. Aldegonde), die op de cd bij sommige psalmen ook te horen zijn. Naast deze componisten van vóór 1600, zijn er ook enkele te beluisteren, die in een volgende generatie in Nederland werkzaam waren, onder wie de meer bekende Jan Pieterszoon Sweelinck. De cd bevat een mengeling van instrumentale en vocale muziek. De instrumentale gedeelten zijn psalmbewerkingen voor gamba(consort) en voorluit, uitgevoerd door professionals. Je waant je bij deze introverte muziek in een Amsterdams grachtenhuis uit de 16e of 17e eeuw. Het grootste deel is echter gewijd aan meerstemmige psalmzettingen, uitgevoerd, zoals gezegd, door het ensemble Musica Ricercata. bestaande uit zo'n 30 koorleden. Ook dit vocale gezelschap roept de sfeer op, die de eerste tijd van de geneefse reformatie kenmerkte.
Inclusief tekortkomingen, die ook aan het musiceren in huiselijke kring rond 1600 niet vreemd zullen zijn geweest. Op de cd stuit je op tekorten die m.i. te vermijden waren geweest. Zo is de inzet in de openingsmaat bij menige psalm groezelig en onzuiver. Verder staan de sopranen me te veel op de voorgrond (ten koste van de alten) en ze zijn daarbij ook niet helder en zuiver genoeg. Mede door die inbreng zakt het koor in menige psalm onder de begintoon (m.n. psalm 75, 1 en 5). Dat had best nog een keer over gekund! Het tekort groeit aan bij Sweelinck. Zijn zetting van psalm 42, muzikaal gezien het hoogtepunt, klinkt gewoon te moeilijk en dat is geen goed teken.
Is daarmee alles gezegd? Zeker niet! Want wie welwillend langs deze tekorten heenluistert of er van nature geen last van heeft, krijgt een cd in handen waarop je iets hoort van de 16e-eeuwse ontdekking van de psalmen als gemeentezang, waarvan de mensen uit die tijd diep onder de indruk waren. Deze nieuwe liederen klonken dan ook volop in kerkelijke en huiselijke kring. Componisten als Goudimel speelden er van hun kant op in en schreven van de psalmen eenvoudige vierstemmige zettingen, waarmee het zingen van de psalmen thuis nog meer kleur kon krijgen. Deze cd sluit door de betrekkelijk kleine bezetting aan bij dat 16e-eeuwse musiceren in huiselijke kring. In die kleinschaligheid leunt een amateurkoor als Musica Ricercala aan tegen professionele ensembles als Collegium Vocale Gent o.l.v. Herreweghe.
Zulke gerenommeerde koren komen evenwel nooit toe aan een cd met eenvoudige psalmzettingen en verreweg de meeste van deze musici zijn onbekend met het geestelijk klimaat waarin de eerste psalmberijmingen ontstonden. Op dat laatste punt is Musica Ricercata verwant met de vaak grote gemengde koren. die recht uit het hart met een stevig orgel in de rug de psalmen ten gehore brengen, soms ook in dezelfde 16e-eeuwse zettingen als op deze cd. Toch waan ik me met die kloeke klanken zelden in de vroege reformatietijd. Wat ik er mee wil zeggen is dat deze cd om die reden iets toevoegt, want Musica Ricercala houdt het klein, zingt - zo neem ik aan - van binnenuit en weet zo iets over te brengen van het geestelijk klimaat van de wortels van onze traditie. Dat is wat mij betreft ook de meest charmante kant van deze cd van zo'n drie tientjes, die ik in de laatste weken meer dan eens op de zondagochtend draaide. Als aanloopje naar een kerkdienst aan het eind van de 20e eeuw - met altijd wel een psalm.
Musica Ricercata, Het Geneefs Psalter; Psalmbewerkingen uit de Reformatie; f 29,90; OOG 05181; De Groot Goudriaan, Kampen