1. Veelkleurigheid
1997-03-21
Op 22 februari 1997 had ik het voorrecht te mogen spreken op de jaarlijkse ontmoetingsdag van de AWZ, de Arabische Wereld Zending. Dat is, zoals de naam al doet vermoeden, een club Christenen die meent dat het Evangelie ook verkondigd moet worden in de Arabische wereld. Op de ingehouden wijze die in die regio nodig is, wordt wezenlijke hulp gegeven aan diverse gelovigen indat grote gebied van Marokko tot Irak, want zo ruim is die Arabische wereld: Mauretanië, Marokko, Algerije, Tunesië, Libië, Egypte, Soedan, Saoedi-Arabië plus de diverse Golfstaten, de Palestijnse West-Bank, (een deel van) Libanon, Syrië, Jordanië, Irak, ziedaar de regio.- Jaargang 41
- nummer 6
Turkije en Iran zijn geen onderdeel van die Arabische wereld: ze worden wel voor een groot deel door Moslims bewoond, maar zijn geen Arabieren!
Laat ik maar beginnen met te zeggen dat ik groot respect voel voor de Arabische cultuur. Er zijn in het Westen heel wat mensen die negatief doen over die Arabische cultuur; die zou sinds de tijd van Mohammed al zijn blijven steken - het zou een statische samenleving zijn zonder enige vooruitgang in wetenschap, kunst of cultuur, een regio die in al de eeuwen van haar bestaan nooit veel bereikt heeft.
Dat sombere beeld lijkt me echter grotendeels onjuist! Al hebben wij natuurlijk ernstig verschil met de meeste Arabieren m.b.t. ons geloof, het is ronduit 'vals getuigenis tegen onzer naaste', als we suggereren dat de Arabieren cultureel nooit wat gepresteerd hebben. Dat is de suggestie van Centrum Democraten of lieden die nog ter rechterzijde van deze verderfelijke partij staan. Het zijn de mensen die de superioriteit van het blanke ras of het (etnisch zuivere) Nederlandse volk propageren. Helaas is dan de handhaving van de rechten en verworvenheden van volk of ras daarmee in de handen gelegd van haar meest verachtelijke leden...
Koffie, kaffer en katoen
Wat die grootse en rijke Arabische cultuur betreft, je hoeft alleen maar één boek te bekijken om te zien hoe de neerbuigende reacties op de Arabische cultuur niet kloppen. Het erg aardige boek van Marlies Philippa, Koffie, Kaffer en Katoen. Arabische Woorden in het Nederlands geeft tientallen, zo niet honderden, woorden die onze taal aan het Arabisch ontleend heeft. En vaak hebben we niet alleen de woorden aan het Arabisch ontleend, de zaken die ermee aangegeven worden zijn vaak ook via Arabieren tot ons gekomen: dan gaat het niet alleen om 'sjies kebab' of 'koeskoes', maar ook aubergine, artisjok, spinazie en andijvie (dat laatste vermoedelijk), dragon, karwij, komijn, kappertjes, katoen, satijn, taf-zij, muts, bef, jopper en ga maar door. Ik voel me niet geroepen om het hele boek over te schrijven.
Het verscheen in 1989 bij uitgeverij Thomas Rap en is nog steeds in de boekhandel beschikbaar - een heel leuk boekje. Ook zeer belangrijk is het om te melden dat er aparte hoofdstukken zijn opgenomen over leenwoorden op het gebied van de wetenschappen: de wiskunde, sterrenkunde, schei-kunde en medicijnen. Op die terreinen hebben de Arabieren namelijk grote faam verworven, voornamelijk in de periode tot 1500, overigens.
Fijnzinnig en indrukwekkend
Wie in de Arabische wereld reist merkt vaak een schitterende, fijnzinnige bouwstijl en evenzeer imposante tuinarchitectuur.
De fantastische paleizen van het Spaanse Andalusië (ook weer een Arabisch woord, tussen haakjes) zoals het Alhambra van de stad Granada of de prachtige stad Cordoba met zijn talloze beschutte binnenplaatsen laten iets zien van de voorname en geavanceerde levensstijl van de Arabieren die voor 1492 in Spanje verbleven. Je kunt Marokko niet bezoeken zonder dat je onder de indruk komt van de gecultiveerde bouwstijlen, in Fez en Meknes en Marrakesj. De bouwkunst van de moskee van Samarra - aan de andere kant van de regio, in Oost-Irak - is al even boeiend. Een zestig meter hoge minaret steekt de kop op boven een nagenoeg vlak land. Met een hele groep ga je omhoog, langs de buitenkant van het gebouw. Als een langgerekte schil loopt een trap omhoog. Je hebt een onbelemmerd uitzicht, want er is aan de ene kant geen muur, geen handvat ook. Alleen één stang om je vast te houden bevindt zich aan je linkerhand. Voor wie bij tijd en wijle aan hoogtevrees lijdt is het het meest enge gebouw van het hele Midden-Oosten, qua 'mensonvriendelijkheid' alleen te vergelijken met de Dom in Basel en de trans van het gemeentehuis in Sluis, die al heel lang op mijn lijstje staan van objecten om voortaan te mijden... Maar wat een gebouw is dat in Samarra! Een cultuur die dat neerzet mag trots zijn.
De sfeer van de suq (open markt) in Caïro is toch fantastisch! Ik zelf vind vooral een zitje voor het stam koffiehuis van de Nobelprijswinnaar voor Literatuur Maqfoez erg aantrekkelijk; daar kan je lekker zitten vlakbij een prachtige oude stadspoort met uitgesneden hoefijzervormige doorgang.
Daar passeren in een kwartier tijds de prachtigste en boeiendste mensen.
Vaak veel armoede en meestal veel waardigheid! Of neem de suq in Jeruzalem.
Wat heb je ook daar een fantastische sfeer! Het buitengewone 'eetdorp' met allerlei ambachtelijke winkeltjes vlakbij het vliegveld van Amman, de Jordaanse hoofdstad.
'Ken Zeman' ('Er was eens' in het Arabisch) is de leukste omgeving om te eten die ik ergens ter wereld ken - en niet te gek duur! Ik kan niet naar waarheid beweren in de Arabische wereld heel veel te hebben gereisd, maar heb een aantal ronduit héérlijke plekken bezocht, waar ik graag naar terug wil.
En, om daar op terug te komen, wie kan 's avonds of ook 's nachts door het centrum van Caïro lopen of rijden en de tienduizenden lampen van kantoorgebouwen en verlichte monumenten in het Nijlwater zien weerkaatstworden, zonder te denken dat dit toch wel een érg grote en ongewoon bruisende stad is? Wie kan meteen denken aan een 'achterlijke' Arabische cultuur? Alleen een gek!
Samenvattend: de Arabische cultuur stelt wat voor! Wie daar snerend over doet geeft blijk die wereld helemaal niet te kennen! En het gaat daarbij niet alleen om een 'islamitische' wereld.
'Christelijk' negativisme
Een tweede punt om hier te noemen is het onder de Christenen juist veel voorkomende negativisme ten aanzien van Arabieren: dat zijn immers uitsluitend de vijanden van Israël! Maar ook daar is weer voorzichtigheid geboden.
De Arabieren zijn vaak hartelijke huisvaders en -moeders die voor hun talrijke kroost 't beste zoeken: rust, toekomstkansen, menselijkheid. Het zijn geen mensen die met een mes tussen de tanden je in het donker opwachten om je te doorsteken. 'De onbesneden Filistijnen', de vijanden van het volk Israël in de Bijbel, zijn niet zonder meer gelijk te stellen aan de (vaak zeer deugdelijk besneden) Palestijnen van nu; voorzover ze moslims zijn, hebben immers deze Palestijnen allen met dat ritueel te maken gekregen.
Men kan in principe het volk Israël een warm hart toedragen - heel nadrukkelijk dat doen, zelfs - en tegelijk ook oog hebben voor de Arabieren in hun nood en frustratie. In de praktijk gebeurt dat echter niet of nauwelijks, lijkt 't wel. Naar mijn mening kan veel 'christelijk vooroordeel' ten opzichte van de Arabische wereld niet overeind blijven, noch ten overstaan van de Heer der Kerk noch ten overstaan van de feiten! Ons wordt nergens gevraagd om een heel volk en een hele cultuur af te wijzen op grond van onze voorkeur voor een ander (uitverkoren) volk! Het onmiskenbare feit dat die Arabische wereld geregeld storm loopt tegen Israël en tegen het Westen (geregeld met erg begrijpelijke motieven) doet daaraan niets af. In dat geval is de uitspraak van Anne van der Bijl behartigenswaardig. Van der Bijl, de oprichter van 'Open Doors', merkte in een gesprek met mij (voor de radio) een keer op: "We zullen Israël geen groter dienst bewijzen dan door haar vijanden tot Jezus te leiden!" Aandacht voor de Arabische wereld en de Arabische mens is dus nodig! Meer nog, het is zonde voor God, als we een wereld van zo'n 250 miljoen mensen veronachtzamen, met wat voor motief dan ook.
Een veelkleurige wereld
Ook anderszins is de Arabische wereld veelkleurig. Regimes die zeIden 'democratisch' zijn in onze zin van het woord, zullen toch meer of minder ruimte geven voor etnische of religieuze minderheden in hun land. Ook dienaangaande mag men dus niet al te sterk generaliseren! De zeventien miljoen Christenen in de 'Zee van Islam' met zo'n 250 miljoen zielen (de cijfers neem ik over zonder die echt te hebben kunnen controleren) verkeren dan ook in verschillend omstandigheden; dat moet je ook vanaf het begin duidelijk stellen.
De Christenen van Egypte zijn zo'n acht miljoen sterk (zeggen onpartijdige buitenstaanders). Zelf spreken ze van zeker tien miljoen en dat lijkt echt teveel; de overheid en islamitische organisaties reppen daarentegen van vier à vijf miljoen, wat aantoonbaar veel te weinig is, om 'ideologische'redenen! Ze zijn daarmee veruit de grootste Christelijke gemeenschap in het Midden-Oosten. Is dat nu een 'Vervolgde' Kerk? Een vriend van me die ik hier zeer deskundig acht, vindt dat een te sterk woord en zou liever spreken van een 'gegijzelde Kerk'. Er is een fors aantal beperkende maatregelen die het leven van onze broeders en zusters daar aan banden leggen, bewust aan banden leggen. Daarover moeten we in het vervolg nog spreken.
Toch is het onjuist zonder meer te spreken van vervolging. Er zijn wel open kerken, er zijn christelijke boeken die vrij verhandeld mogen worden, er zijn christelijke dorpen en kindertehuizen en scholen. Of dat op langere termijn zo blijft? Men kan het zich met reden afvragen. Niettemin, nu is dat er allemaal wel.
In buurland Soedan, waarmee Egypte overigens in opperste onmin leeft, is er sprake van flagrante vervolging.
Weinig regimes ter wereld hebben zo'n slechte staat van dienst als het wrede en onderdrukkende bewind van de Soedanese 'ideologische sterke man' dr. Toerabi! Een groot deel van de wreedheden wordt bewust begaan tegen onze broeders en zusters in het Zuiden. Men zal dat wel 'Islamisering' noemen, daar in Khartoem, maar men kan het met meer reden volkerenmoord noemen, genocide. Desondanks groeit de Kerk in Soedan, en ze groeit sterk, vertellen mensen die het weten kunnen!
In Algerije is er geen zeer barbaars regime (hoewel!), maar de moslimfundamentalistische oppositie is ongekend moordzuchtig! De slachtingen die ze aanrichten maken ze tot gevreesd en ook gevolgd object van studie bij regeringen van alle omringende landen... Niet omdat ze voor de Islam zo gemiddeld zijn, maar juist omdat ze dat niet zijn! Betreffende regeringen zijn echt doodsbenauwd dat dat soort geweld overslaat naar hun gebied...
In Jordanië treft men een zeer tolerante Islam aan. Op diverse reizen naar dat mooie land is me dat gebleken.
In Amman kan je Christelijke boekhandels bezoeken, er is een Bijbelgenootschap en Kroonprins EI Hassan bin-Talal (geen zoon maar broer van de koning) heeft in een opmerkelijk deskundig en ruimhartig boek over de Christelijke Kerk opmerkelijk tolerante dingen gezegd. Wie alle Islamitische regimes als gelijkelijk christenvijandig beschouwt moet zijn boek Christianity in the Arab Worlcr lezen voordat men tot verdere ongenuanceerde uitspraken komt. Ik heb in Amman inmiddels diverse diensten bijgewoond, van kerken van uiteenlopende signatuur en de (relatieve) vrijheid van zusters en broeders ervaren.
Opnieuw, of dat altijd zo blijven zal is daarmee niet gezegd; het Midden-Oosten is notoir turbulent. Op dit moment is dat echter zo en daar gaat het om.
Om dit veel te korte overzicht af te sluiten, in Irak, waar ik anderhalf jaar geleden was, werd door Christenen écht positief geoordeeld over het regime van Saddam Hoessein. Dat bewind, dat terecht in de wereld bekendstaat als wreed en wispelturig, zorgde namelijk goed voor religieuze minderheden. Men zei - en méénde het ook! - dat Iraakse Christenen het beter hadden dan geloofsgenoten in de meeste landen eromheen...
Dus moeten we zeggen dat de Arabische wereld niet alleen zéér complex in elkaar zit, maar soms ronduit verwarrend is! Wat is wat, en wat is waar, in die verwarrende wereld?
*Uitgave van 't Royal lnstitute for Interfaith Studies. Amman