Paarse mystiek
1997-05-02
Bent u vertrouwd met CD-ROM, een modem, Windows 95? Heeft u (met succes) op het Internet gesurft?- Jaargang 41
- nummer 9
De komst van de moderne informatie- en communicatietechnologie heeft veel veranderd.
Volgens deskundigen zal zij haar greep op de samenleving alleen maar versterken. Wat betekent dat voor de toekomst? Dat was de vraag die tijdens het nationale kennisdebat centraal stond.
De Minister van Onderwijs riep een jaar geleden het projectbureau 'Kennis voor morgen' in het leven.
Een jaar lang heeft dit bureau door allerlei regionale debatten, een website, De Kenniskrant, een Kennisfestival en andere activiteiten het nationale kennisdebat proberen aan te sturen.
Iedereen kon zijn of haar mening geven over de vraag: is onze kennis nu toereikend voor onze behoeften in de toekomst?
Volgens het presidium van het debat moet het 'Nationaal Programma Kennisinfrastructuur 21e eeuw' voor een vloeiende overgang naar de kennissamenleving zorgen. Dat programma omvat: het leggen van een maatschappelijk fundament voor levenslang Tot opbouw van het gereformeerde leven leren, het inspelen op multimedia in opnieuw te bepalen onderwijsprogramma's, het verbeteren van de kwaliteit van onderwijspersoneel en -organisaties en het vervlechten van onderwijs en samenleving.
Vooruitgang
Mij zijn een aantal dingen opgevallen toen ik het verslag van het kennisdebat las. Vooral toch de optimistische toon ervan.
Minister Ritzen concludeerde dat maar weinig mensen aan doemdenken lijden als het om de toekomst gaat. "Er straalt een geloof uit de meeste bijdragen.
Het geloof dat het wel wat wordt met de toekomst en dat we die ook kunnen beïnvloeden."
Twintig jaar geleden schreef professor Goudzwaard het boeiende boek Kapitalisme en vooruitgang, waarin hij erop wijst hoe sterk de westerse maatschappij gedreven wordt door het vooruitgangsgeloof. De moderne mens gelooft dat de samenleving maakbaar is. Techniek en wetenschap krijgen hier een verlossend karakter aangemeten.
Het vooruitgangsgeloof als een geseculariseerde heilsverwachting. In het postmoderne denken van de laatste jaren is het vooruitgangsdenken in ongenade gevallen. Maar zie hier: in het kennisdebat is het springlevend aanwezig. Kennis is de sleutel naar het paradijs ... "Wat we nodig hebben is kennis: kennis om te kunnen werken (...), kennis om te kunnen samenleven (...) en kennis om te kunnen zijn." Een 'paarse' mystiek?
Pas op de plaats
"Steeds meer kennis is nodig voor de samenleving als geheel en voor ieder individu afzonderlijk. Dit is een gevolg van maatschappelijke ontwikkelingen op economisch, sociaal-cultureel en mentaal terrein."
We moeten natuurlijk niet ons hoofd in het zand steken, maar ik zou hier toch wat vragen bij willen stellen. Is het wel zo verstandig om alleen maar mee te rennen met de versnelling van de samenleving? Moet het nog meer, nog intensiever, met een steeds verdergaande verknoping van technologie met het 'gewone' leven? Wordt de informatietechnologie niet benauwend dominant? Techniek is toch niet alleen maar zegen? Is het niet zo dat door de overvloed aan informatie vele mensen gestresst worden en het gevoel krijgen dat ze afgestompt worden? Dat ligt toch zeker niet alleen maar aan een gebrekkige manier van omgaan met informatie!'
Het recente pleidooi voor 'onthaasting' is evenzeer van belang als het leren omgaan met informatietechnologie.
Het is misschien goed om een pas op de plaats te maken om eens na te gaan wat nu eigenlijk de waarde van een bepaald brokje informatie is. Het gaat immers om de betekenis van het brokje informatie!
Juist hier ligt in onze tijd een probleem.
Er is zoveel informatie, maar wat is de betekenis ervan? Het debat over informatietechnologie dient gerelateerd te zijn aan waarden. Waar willen wij als samenleving nu eigenlijk naar toe?
Misschien is het zo gek nog niet om in sommige gevallen een stop op informatie te zetten, zodat informatie ons weer iets kán zeggen...