Snippers uit Afrika
1997-11-14
Komen uw ministers ook wel eens een uur of wat te laat? Zoiets komt in Afrika wél voor! Wanneer de excellentie dan eindelijk opdaagt na een uur of wat, zal hij zich nauwelijks verontschuldigen. Maar de wachtende schare dan? Wij in het Westen zouden loeiend kwaad worden.- Jaargang 41
- nummer 23
En laat ik het maar eerlijk opbiechten: ik heb nooit wat de Afrika-tijd betreft, Afrikaan kunnen worden. Ik ben wel ziedend geweest. Maar onze wachtende schare wordt helemaal niet boos. Onze minister had zeker iets belangrijks te doen, wij zingen of toy-toyen wel een paar uurtjes weg. Maar zoals ik ziedend kon worden, zo kan Afrika hogelijk geïrriteerd raken over het dictatoriale tijdsbesef van het Westen, waarvoor alles wijken moet.
Prof. Bennie van der Walt heeft het verschil tussen Europa- en Afrika-tijd ergens omschreven als "taak-georiënteerd tegenover mens-georiënteerd". Het één is niet per se slecht en het ander is niet per se goed. De tijdconcepties zijn alleen maar helemaal ve schillend. Wij in het Westen groeperen ons leven rondom dingen, opdrachten, plannen, roepingen .. Dat is helemaal niet slecht maar al die goede door ons geschapen "dingen" gaan wel buiten ons een leven op zichzelf leiden dat wij moeten dienen. Wij worden er de slaven van. Het dynamische leven dat we zelf hebben geschapen, is onze afgod geworden. Maar onze samenleving loopt gladjes als een nieuwe motor. De productiviteit is hoog. Menselijke verhoudingen weliswaar blijven in de slag om de tijd. Het huwelijk valt uit elkaar en oma wordt eenzaam. Dat zijn de nadelen van de voordelen.
In Afrika zijn menselijke verhoudingen veel belangrijker dan een tijdschema, een programma, een taak dat makkelijk aangepast kan worden. Waar is de hoofdonderwijzer vandaag? Hij is zijn zieke moeder bezoeken. De tijd schept mij niet maar ik schep de tijd. Waarom zou je een kerkdienst beginnen op een afgesproken tijd wanneer er nog bijna geen mensen zijn? Had U er even niet aan gedacht dat het gisteren regende met het gevolg dat onze mensen de Zondagse kleren niet op tijd droog konden krijgen? Nou dan! Eenzame oma's zijn er bij ons niet! Wij zijn mensvriendelijk in Afrika!
Maar er gaat dan wel eens het één en ander mis in de samenleving. Met het eindexamen op school waarvoor we lang niet klaar waren omdat we uit Afrika-solidariteit met een geschorste leerling twee weken staakten. Het valt niet mee een concurrerend bedrijf aan de gang te houden, gebaseerd op Afrika-tijd. Het leven wordt wat rommeliger. Toen ik vorig jaar op het hoofdpostkantoor van Limbe in Malawi een aangetekend stuk naar Nederland wilde versturen per luchtpost, ging dat wel moeilijk. Uiterst vriendelijk kreeg ik te horen aan de toonbank dat er geen luchtpoststrookjes meer waren, de formuliertjes voor aangetekende stukken waren ook al een dag of wat op, en de man met het wisselgeld zou wegens familieomstandigheden wat later komen zodat ik geen geld terug kon krijgen. Dat zijn de nadelen van de voordelen! Tegenover tijdaanbidding staat tijdverkwisting!
We hoeven geen keuze te maken tussen de mensvriendelijke, trage wat ongeordende Afrika-tijd en de werkvriendelijke, efficiënte maar ongeduldige Europa-tijd; en kunnen misschien om te overleven een compromis aangaan met van beide werelden het beste? Dat zou ons in elk geval wat hoger dan het gemiddelde Afrikaniveau plaatsen maar wie in Afrika blijft dromen over het Europa-peil, moet maar liever zijn koffers pakken.