De kerk en de asielzoekers(1)
1996-01-26
Op de laatste ontmoetingsdag van Nederlands Gereformeerde Diakenen stond de problematiek van asielzoekers centraal. Drie inleiders voerden het woord; dit is het eerste, theoretische, verhaal. De bijdragen van de twee andere spreeksters zijn meer op de praktijk toegespitst.- Jaargang 40
- nummer 2
Bevolkingsexplosie
Onze wereld kent een steeds grotere bevolking; we weten dat er jaarlijks ongeveer 100 miljoen mensen bij komen! Dat is de gezamenlijke bevolking van Frankrijk en Duitsland en misschien moet ook onze bevolking er nog bij. Zoveel mensen komen er dus in de wereld jaarlijks bij...
De gevolgen van explosieve bevolkingstoename zijn aanzienlijk. Ik geef drie simpele voorbeelden. De bevolkingsdruk in China is zo groot dat de overheid het echtparen toestaat 1.1 kind te krijgen. Meer dan een kind mag niet; veel ouders doden daarom een pasgeboren kind, als het een meisje blijkt te zijn. Gevolg is dat er over twintig jaar een schromelijk vrouwentekort in China wordt verwacht. In een jaar of dertig is de bevolking van Nepal verdrievoudigd; gevolg is dat er steeds meer hout, dat in de Himalaya toch al schaars was, gekapt gaat worden.
Erosie die daar weer het gevolg van is, leidt indirect tot de vele overstromingen van de Brahmaputra in Bangla Desh. In de derde plaats is er een enorme bevolkingsdruk in een land als Egypte, dat zeer ruime landsgrenzen heeft, maar het meeste land is woestijn. De hoofdstad Cairo neemt jaarlijks met een miljoen mensen toe!
In de overvolle Nijlvallei stijgt ook de sociale nood; een van de gevolgen daarvan is opkomend moslim-fundamentalisme.
Verstedelijking
Andere gevolgen vallen in belangrijke structuren op te merken.
Neem de verstedelijking; woonde in het jaar 1900 slechts 9% van de wereldbevolking in grote steden, nu ligt dat percentage tegen de 50%! In minder dan een eeuw tijd heeft dus een enorme verschuiving plaatsgevonden in de verdeling van mensen over het oppervlak der aarde. Ruim 400 steden hebben volgens opgave een bevolking van meer dan een miljoen inwoners. Op dit moment kennen we 23 'mega-steden' met meer dan 10 miljoen mensen. Het merendeel van die steden ligt in de bevolkingsconcentratie van (Oost)Azië: China, India, Japan, Korea, Filippijnen en in Latijns-Amerika. Wat heeft dat voor gevolgen?
Een van de heel dramatische gevolgen is massale interne migratie.
Wij maken de grootste Volksverhuizing in de geschiedenis mee... Het valt ons niet mee om ons daarvan een goede voorstelling te maken. De redenen van die mensenmigratie lopen zeer uiteen. Een paar van de belangrijkste zijn de volgende:
Redenen om te vertrekken
Met steeds meer monden te voeden, wensen regeringen overal ter wereld de ontwikkeling van steeds nieuwe technologieën. Grote automatisering leidt, zoals we weten, echter niet altijd tot grotere aantallen mensen met werk. De miljoenen die naar de stad trekken, het platteland achter zich latend, vinden vaak in hun nieuwe woonplaats geen adequate werkkring.
Juist in de megasteden is het leger van paupers veroordeeld tot een vaak uitziehtsloos bestaan! Wie zijn levenskansen wil verbeteren moet daarom overwegen naar andere streken te verhuizen. We hebben weet van enorme scharen 'economische vluchtelingen' die precies doen wat na de Tweede Wereldoorlog ook West-Europeanen deden: ze emigreren, proberen hun geluk elders. Het gaat vaak om energieke mensen, die echter in ons deel van de wereld niet meer nodig of welkom zijn. Ze zijn voor ons besef boventallig. Ons land zit al vol!
Een tweede categorie asielzoekers komt om andere redenen. In hun eigen land kent men verdrukking. Naarmate regeringen voor grotere aantallen inwoners beslissingen moeten nemen, lijkt de stijl van regeren niet steeds 'democratischer' te worden.
Al zijn de oude ideologieën van Communisme en Maoïsme verdwenen, - ze zijn nog niet helemaal weg in China, Vietnam, Cuba en Noord-Korea - repressieve regimes zijn er in alle soorten en maten. Nieuwe kwalijke vormen van nationalisme creëren steeds op weer andere plaatsen etnische tegenstellingen. In steeds toenemende mate is er de verzoeking om de toevlucht te nemen tot etnische zuiveringen.
Elke tiran heeft dringend behoefte aan nieuwe groepen zondebokken, wier schuld evident vaststaat!
We kennen inmiddels de tegenstelling tussen Bosniërs, Serven en Kroaten in het voormalige Joegoslavië, Hutu's en Toetsies in Rwanda, Koerden en Turken, Koerden en Irakezen, Tamils en Singhalezen op Sri Lanka. De lijst is niet compleet. In Sierra Leone en Liberia zijn stammentegenstellingen verantwoordelijk voor politieke conflicten met soms massamoord als gevolg.
Veel van die vluchtelingen zijn te arm om zelfs maar in de buurt van onze poorten te komen, maar dat neemt niet weg dat ze er wel zijn! Laten we bovendien niet vergeten dat in een eeuw van bloedige oorlogen zonder weerga de meeste onschuldig vermoorde slachtoffers - vele tientallen miljoenen - niet gevallen zijn bij oorlogshandelingen, maar ten prooi zijn gevallen aan de Stal ins, de Hitiers, de Mao's, de Pol Pots van hun eigen land! De ergste vormen van genocide zijn beraamd door de leiders van het eigen land...
Daar komt tenminste nog een derde factor bij: de betekenis van de religie!
Aan het einde van de twintigste eeuw is de religie niet half zo dood als men veertig jaar geleden verwachtte en voorspelde! Meer nog, nagenoeg alle wereld religies maken een zekere opbloei mee, waarbij zich onder andere het verschijnsel 'fundamentalisme' voordoet. Waar in een door de Westerse beschaving aangevochten Moslimse cultuur dit 'fundamentalisme' ontstaat, is bijna steeds sprake van dreigende gewelddadigheid en intolerantie.
Fundamentalisme is immers totalitair, al wil dat niet per definitie zeggen dat men ook gewelddadig is.
(In de moslimse wereld alleen al zijn tien soorten fundamentalisme te onderscheiden, vertelde me een ter zake kundige vriend.) De leden van zulke broederschappen zijn vaak bereid om aan andere gelovigen het uitdragen van hun geloofsovertuiging en zelfs de beleving van hun religie te verbieden. Dat vooral kansarmen de fundamentalistische opvattingen omhelzen, maakt de zaak alleen problematischer.
Met weinig scholing achter zich en met weinig tijd en gelegenheid om ongehaast de vragen te doordenken en studie te maken van de wil van 'God' is de kans op emotionele reactie wel erg groot...
Wie overigens meent dat er alleen van moslimfundamentalisme in de wereld sprake is, moet eens letten op een land als India. Daar zijn het juist de moslims die door de Hindoe meerderheid verdrukt worden. Daar stuiten zeer militante Hindoes op even geharnaste Sikhs. De strijd rond Kashmir, de latente dreiging van oorlog tussen India en Pakistan, steeds opnieuw, het zijn even zovele tekenen dat het Hindoeïsme niet half zo tolerant is als in het Westen wel wordt beweerd. Op Sri Lanka speelt in de burgeroorlog in de tegenstelling tussen Tamils en Singhalezen de spanning tussen Hindoes en Boeddhisten mee. Gewelddadigheid van sommige Joodse kolonisten op de West Bank (en na de moord op Rabin weten we daarvan) toont dat ook Joods fundamentalisme voorkomt.
Toch merken we op dat de fundamentalistische Islam de grootste exporteur van vluchtende bevolkingsgroepen genoemd mag worden, naar alle waarschijnlijkheid.
Zo hebben duizenden Christenen en ook Moslims Iran verlaten; ironisch genoeg is hetzelfde van toepassing op Saddam Hoesseins regime, de Iraanse 'erfvijand'. Politieke dissidenten, maar ook leden van Assyrische, Armeense of Koerdische minderheidsgroepen of, in Irak, de leden van de Sjiïtische meerderheid zelfs, mogen de mond niet opendoen! De minderheid van Alewieten liggen in Turkije onder vuur, terwijl ze in Syrië, zolang het duurt, aan de kant van de macht staan. Herkenbaar gevolg is dat zich onder asielzoekers in het Westen vele moslims bevinden. Wie uit Soedan verdreven is, is echter meer waarschijnlijk juist Christen of animist.
Egyptische en Libanese Christenen proberen vaak naar het Westen te komen, vanwege ervaren of verwachte druk van de moslimse meerderheid.
Het is hier wellicht de plaats een van de onbekende tendenzen in de wereldmigratie te signaleren. Christenen verlaten nu op grote schaal het Midden-Oosten! Na twintig eeuwen christelijke aanwezigheid in het Midden-Oosten verliest de Kerk in de regio op enorme schaal leden. De bevolking van Libanon bestond 20 jaar geleden voor ca. 50% uit Christenen; nu is dat ca. 35%! Op een recente reis naar Irak trof ik in de Gereformeerde Kerk van Bagdad alleen maar mensen aan die willen vertrekken. Soms gingen er vier gezinnen per week weg, van de best opgeleiden, die in eigen land geen enkel toekomstperspectief meer zagen...
Waar brengt ons dat alles? Politieke en religieuze dwang of regelrechte vervolging is ook voor onze overheden niet altijd even gemakkelijk te onderscheiden van het zoeken naar betere, economisch gunstiger, omstandigheden.
(Ook dat laatste mogen we overigens legitiem achten!) Het is duidelijk dat miljoenen mensen uit Azië, Afrika en Latijns-Amerika in ons deel van de wereld niet allen kunnen worden gehuisvest. Ze gaan stellig onze opname-capaciteit verre te boven.
En toch moet je je afvragen of met die constatering dan alles gezegd is. Is dat bovendien wel een christelijk antwoord?
Wat heeft onze God, die Heer van de geschiedenis is, van dat alles te zeggen? Hebben we ook wat te leren van het verleden, ook van ons nationaal verleden?
Noot:
1 Dit is het eerste deel van het referaat dat P.J. van Kampen gehouden heeft op de onlangs gehouden Diaconale Conferentie.
In het volgende nummer zullen we het vervolg plaatsen.