Lezers 'Opbouw' lieten van zich horen
1996-07-26
Er zijn weinig tijdschriften in Nederland, waar de band tussen schrijvers en lezers zo reëel aanwezig is als bij het blad Opbouw. Dat bleek ook tijdens de in Utrecht gehouden jaarvergadering. De vereniging die Opbouw uitgeeft, bracht hier lezers en schrijvers weer even bij elkaar.- Jaargang 40
- nummer 15
In het betrekkelijk kleine Nederlands Gereformeerde kringetje hoef je er niet zo veel voor te doen om een schrijver van 'Opbouw' te ontmoeten. Toch stimuleren bestuur en redaktie die gezamenlijke ontmoeting graag. Waarom?
'Opbouw' wordt gedragen door een gemeenschap. Daaronder vallen zo'n 2600 abonnees, waarvan een vierhonderd zich als lid mede verantwoordelijk voelt voor het wel en wee van het blad. Dit jaar bleek hun betrokkenheid niet alleen door de aanwezigheid van een honderdtal personen op de vergadering. Die kwamen natuurlijk ook (en misschien wel vooral) voor drs. Pieter van Kampen (wiens toespraak u binnenkort nog eens rustig in Opbouw kunt nalezen). In totaal 140 leden hebben ook de gelegenheid gegrepen om via een kleine enquête schriftelijk hun mening over 'Opbouw' te geven.
Frisser
Het belangrijkste doel van de enquête was de lezers te laten reageren op twee veranderingen, die het blad in de afgelopen jaren heeft ondergaan. Voor hen die deze ontwikkelingen (voor een deel) gemist hebben, noemen we die hier nog eens.
Allereerst is de inhoud van de voorpagina gewijzigd. De Schriftoverdenking, die jaren achtereen de voorkant beheerste, is verschoven naar pagina 3. Niet wegens onderwaardering voor deze rubriek. Maar de redaktie meent, dat de frontpagina zich speciaal leent om aandacht te vragen voor actuele gebeurtenissen, die ons leven als christenen raken. De geënquêteerden kunnen zich voor het merendeel (60 procent) vinden in deze wijziging. De rest was niet enthousiast; sommigen vonden het een slechte beslissing. Een andere in het oog lopende verandering heeft zich voorgedaan in het uiterlijk van het blad. De roep om een frisser en modernere uitstraling werd in de lezerskring al eerder gehoord. In het afgelopen jaar hebben redaktie en bestuur zich gebogen over de opmaak, het lettertype en de papiersoort. Het resultaat is een lichter, minder grijs en afwisselender geheel op milieuvriendelijk papier. Deze actie is bij de lezers goed aangeslagen. Meer dan 90 procent vindt het een verbetering. Veel leden gebruikten de overige ruimte op het enquêteformulier om waarderende opmerkingen door te geven. Ook kritische kanttekeningen en waardevolle suggesties bereikten redaktie en bestuur. Dat niet alle suggesties kunnen worden overgenomen, spreekt voor zich. De wensen lopen niet parallel met elkaar. En natuurlijk zijn de mogelijkheden beperkt.
Vier weloverwogen reacties
Schrijvers en lezers moesten gedurende de morgenvergadering hun opmerkingen over het blad nog voor zich houden, maar 's middags was er volop ruimte om die te ventileren. Daarvoor werd de bespreking van het redaktiebeleid, eenm vast punt op de middagvergadering, in een nieuwe vorm gegoten. Vier lezers waren enkele weken van tevoren uitgenodigd om op de vergadering kort weer te geven wat zij van 'Opbouw' vonden. Zo zou worden voorkomen dat de bespreking te veel zou worden bepaald door wat de eerste vragensteller aan de orde zou stellen. 'Opbouw' kwam er over het algemeen niet slecht af in het commentaar van de vier lezers die in leeftijd varieerden van 27 tot 70 jaar. Toch stelden ze ook een aantal kritische vragen en deden ze waardevolle ideeën aan de hand, zoals: houdt de redaktie er wel genoeg rekening mee dat jongeren, voor wie Opbouw toch ook bestemd is, zich veelal weinig intereseren voor discussies over kerkelijke aangelegenheden? Er is een hele generatie, die de (ontstaans) geschiedenis van onze kerken niet heeft meegemaakt. Veel nieuwe leden hebben ook geen Gereformeerde achtergrond. Die jongeren ziojn meer geïnteresseerd in de kern van het geloof en de betekenis daarvan voor het leven van elke dag. Ook werd een suggestie gedaan een rubriek te beginnen, waarin kerken iets vertellen over specifieke gebeurtenissen en ontwikkelingen in hun gemeenteleven, zaken waar andere kerken weer baat bij kunnen hebben. En is er een link te leggen met het jeugdblad 'Verkenning'? In ieder geval moeten we proberen aansluiting te vinden met jongeren die aan dit blad zijn ontgroeid.
Spanningsveld
In de algemene bespreking haakten verschillende aanwezigen in op deze opmerkingen. Zo werd een vraagteken gesteld bij de ondertitel van 'Opbouw': 'tot opbouw van het Gereformeerde leven'. Wat is dat, bestaat 'het Gereformeerde leven' nog? (Inmiddels heeft ds. Smouter naar aanleiding van deze vraag een aantal artikelen in de juninummers van ons blad geschreven.) Iemand merkte op dat de aanduiding 'het Gereformeerde leven' een eenheid veronderstelt in kerk, school en organisatie, die er niet meer is. En jongeren beleven dat ook niet als een gemis.
"We zullen onze aandacht moeten verschuiven van 'waarheidsvinding' naar 'zingeving' waarbij Christus centraal staat." Ook werd gepleit voor meer voorlichting ten dienste van ambtsdragers, bij voorbeeld in een apart katern.
De redaktie (zowel de redaktievoorzitter ds. Bouma, als een heel rijtje redakteuren) liet blijken serieus aan de slag te willen met de opmerkingen. Achter veel vragen en wensen ligt het spanningsveld tussen behoud van goede tradities en oog voor hedendaagse levensvragen. Ds. Bouma liet weten dat de redaktie voortdurend bezig is de goede middenweg te kiezen ten bate van alle lezers. Maar lang niet altijd is goede en deskundige 'mankracht' beschikbaar.
Terugblikkend kan worden vastgesteld dat het een boeiende vergadering was, die in ieder geval de redaktie en het bestuur opnieuw aan het denken heeft gezet. Lezers die zich voor deze vragen interesseren, worden gaarne uitgenodigd ook lid te worden. Hoe dat kan, is elders in dit blad te vinden.
Over een ouderling en een dominee
De vorige keer schreef ik iets over Catrinus Timmer en ds. Th. de With. Timmer was jarenlang ouderling in de kerk van Gameren, ging in 1859 over naar de kerk van Zuilichem. De With is enkele jaren predikant geweest in Gameren. Maar eerst nog iets over Timmer. Ik schreef, dat Timmer dichtte in eenvoudigheid. Er zijn drie bundeltjes van hem verschenen, één na zijn overlijden. Zelf zei hij er het volgende van: "Ik schreef dit in eenvoudigheid, Ik ben geen dichter van de tijd, Maar ongeleerd in boerenstand, En opgevoed op 't platteland, En daarom wie het hoort en leest, Gij vindt hier geen verheven geest, Maar 't volk dat Jezus toebehoort, Verstaat toch dit eenvoudig woord. " Op zijn eigen wijze heeft Timmer geschreven over de Afscheiding, waardoor er een breuk kwam in hetgeen één moest zijn. Het gevolg was, dat gelovigen vreemden werden voor elkaar: "En daar d'ongerechtigheden Door trekt, ja, met rasse schreden, Is de liefde meest verkoud. Wij, die vroeger samen gingen, Sprekende dezelfde dingen, Zijn elkander vreemd en stout. "
Hier kunnen we ook vandaag nog over nadenken.
Ds. Th. de With kwam begin 1859 naar Gameren. In zijn vorige gemeente Utrecht had hij problemen, zodat hij werd 'losgemaakt'. Met goedkeuring van de classis Gorinchem werd hij in Gameren beroepen, maar in 1861 bleken er nog problemen te zijn. Tenslotte werd hij in januari 1864 alsnog afgezet door 'meerdere' vergaderingen.
De kerkeraad moest zich er bij neerleggen, maar had er moeite mee. In de kerkeraadsnotulen is niets over deze zaak terug te vinden. De gemeenteleden van Gameren hadden veel met ds. De With op. Ook van andere plaatsen kwam men bij hem naar de kerk. Tijdens de watersnood van 1861 preekte hij in het Nutsgebouw te Zaltbommel. De kwestie-De With heeft in Gameren voor veel beroering gezorgd. Het was de zoveelste kwestie binnen de afgescheiden kerk. Ds. De With vertrok naar Giessendam, waar hij een aparte gemeente stichtte. In Gameren kwam een andere predikant en de rust keerde weer. Maar de gemeente was 'gedund'. Catrinus Timmer schreef: "Hoe ook Gods Kerke heeft gebrand, De Heere houdt haar toch in stand." Gelukkig.
(P.C. van Wijk)
Drie bijzondere boeken
Ontsnapt uit Auschwitz: 44070 Rudolf Vrba werd in 1924 geboren in Topocalny, Tsjechoslowakije. In de oorlog kwam hij als jood in Auschwitz terecht. Hij heeft er verschrikkelijke dingen beleefd; sommige zijn zo erg dat het een wonder is dat iemand ze op heeft kunnen schrijven. In 1944 heeft Vrba het gepresteerd samen met Alfred Wetzier uit het kamp te ontsnappen. Ze hebben daarna een uitgebreid rapport opgesteld warin de systematische uitroeiing van de joden staat beschreven; zo vernam de buitenwereld de afschuwelijke, onvoorstelbare werkelijkheid: er was een industrie in werking gezet die als doel had miljoenen mensen te vermoorden. Het is eigenlijk best te begrijpen dat tot in de hoogste kringen getwijfeld werd: een beschaafd volk als het Duitse kon toch niet zó diep gezonken zijn? Het boek heeft een diepe indruk op me gemaakt. Ik heb grote bewondering voor mensen als Vrba en Wetzier, voor hun karkatervastheid en doorzettingsvermogen.
Toch wil ik de lezer waarschuwen: er worden in dit boek zulke gruwelijke dingen verteld dat die voor sommigen een te zware geestelijke belasting kunnen betekenen. Ontsnapt uit Auschwitz is geschreven door Alan Besic. Hij heeft opgetekend wat Rudolf Vrba hem heeft verteld.
Omvang: 348 bladzijden. Uitgever: Kok Voorhoeve. Prijs: f 39,90
Het zigzagkind is een roman die me veel leesplezier heeft bezorgd. Plaats van handeling: het land Israël. Hoofdpersoon: Nono Feierberg, een jongen van bijna dertien jaar. Zijn vader, een hoge politieofficier, heeft voor zijn verjaardag een verrassingstocht georganiseerd, maar er gebeuren dingen die hij beslist niet bedoeld heeft. Nono komt in aanraking met een van de meest gezochte criminelen en een beroemde actrice. Er komen geheimen aan het licht waarvan Nono nooit heeft gedroomd! Een spannend boek dat ik van harte kan aanbevelen. De schrijver is David Grossman; ik moet beslist nog meer van hem lezen.
Omvang: 319 blz. Prijs f 49,50. Uitgever: Ambo, Baarn
De danseres zonder benen " ... een danseres, zittend in wolken van sneeuwwitte, lucht-ijle tule, en deze verborgen haar benen die er niet waren; een danseres zonder benen. Maar heel haar lichaam, haar gezicht, haar ogen, haar mond, haar armen, haar handen, haar vingers, heel haar wezen drukte de dans uit. "
Clara Ascher-Pinkhoff heeft in die danseres zonder benen zichzelf herkend: " Want toen mijn liefste stierf, en ik maar een jonge moeder was van negenentwintig jaar, werd mij het belangrijkste middel tot zelf-uitdrukking ontnomen. En toch drukte ik mij uit in al wat mij gebleven was." De schrijfster heeft in dit boek de hoofdzaken van haar leven verteld: Het geluk van de liefde, het zware gemis na het sterven van haar man, de onvoorstelbare gebeurtenissen tijdens de oorlog. De uitgever verdient een compliment voor het feit dat deze nieuwe (tsel) druk van dit beroemde boek weer in de winkels ligt. Kent u het nog niet? Dan kan ik u alleen maar aanraden die achterstand zo snel mogelijk weg te werken.
Omvang 302 bladzijden. Uitgever: Kok Voorhoeve.
Prijs: f 29,90. (T. Hoekstra)