Dunblane
1996-04-05
In het zachtglooiende smalste gedeelte van Schotland, even ten noorden van de lijn Edinburgh-Glasgow, ligt het stadje Dunblane. Een vredig plaatsje, dat buiten Schotland nauwelijks bekend was. Net als Lockerbie een aantal jaren eerder werd dit stadje opeens wereldnieuws….- Jaargang 40
- nummer 7
Midden in het stadje staat de kathedraal, waarvan de oudste delen dateren uit de 11e eeuw. Het gebouw is in de loop van zijn geschiedenis in gebruik geweest door maar liefst 5 verschillende kerkgenootschappen. In al die eeuwen werden er bruiloften gevierd en werden er vanuit deze kerk diensten van Woord en gebed voor de overleden inwoners van Dunblane gehouden. Vermoedelijk nooit eerder werd er een dienst gehouden zoals op zondag 17 maart 1996.
Wraak
Een paar dagen eerder was een man het gymlokaal van een plaatselijke lagere school binnengedrongen. Hij had er in koelen bloede 16 kinderen en een onderwijzeres doodgeschoten.
Naar zijn motieven blijft het gissen, want na deze gebeurtenis sloeg de dader de hand aan zichzelf. De verhalen die over hem de ronde doen wijzen op iemand die zich altijd afgewezen voelde. Wilde hij wraak nemen?
Wraak op de ouders? Of op deze kinderen die wèl gelukkig leken? Wilde hij één keer erkenning door in het nieuws komen, al was dat pas na zijn dood? We zullen op deze vraag nooit een zeker antwoord krijgen.
Songs of Praise
Op zondagavond zond Songs of Praise (van de BBC) een samenvatting van de afscheidsdienst uit, zoals deze die zondag gehouden werd in de oude kathedraal van Dunblane. De kerk zat helemaal vol; het hele stadje leek bij elkaar te zijn gekomen om "met elkaar te bidden en het verdriet met elkaar te delen". De programmamakers van Songs of Praise slaagden erin om zonder sensatiezucht op fijngevoelige wijze de sfeer weer te geven op deze zondagmorgen. Tussen de beelden door werden er gesprekken gevoerd met een aantal inwoners van het stadje.
Zingen als gebed
Engelsen en (ook) Schotten hebben een rijke muziektraditie. Deze keer waren er (behalve het kerkkoor) geen speciale koren aanwezig in de kathedraal.
Er werd veel en mooi gezongen.
Niet iedereen kon meezingen. Stoere pubers wisten zich soms nauwelijks een houding te geven. Sommige stemmen waren verstikt door het verdriet.
Andere stemmen droegen de liederen als gebeden op tot God. Tussen de stemmen van volwassenen door klonken heldere kinderstemmen.
Het eerste lied was een bekend loflied: 'For the beauty of the earth': voor de schoonheid van de aarde, voor de schoonheid van de luchten, voor de liefde die er was rondom onze geboorte, willen we Christus, onze Heer, danken ... Een gemeenschap is in diepe rouw gedompeld. Toch zingt men een loflied voor God...
Het tweede lied is een gebed, ook weer op een prachtige melodie gezongen: Heer, wees onze gids, laat trots en haat nooit scheiding tussen ons brengen.
Waarom?
Hoe reageren de inwoners op de schokkende gebeurtenis van enkele dagen geleden. Iedereen stelt de vraag: 'waarom'? Iedereen worstelt ook met de vraag waar God was. Was het Gods wil? Duncan Strathdee, die zijn hele leven in Dunblane heeft gewoond vindt dat het juist het kwaad was dat op dat moment aanwezig was. "Het was niet Gods wil die de trekker van het dodelijke wapen overhaalde.
Mensen maken persoonlijke keuzes en zijn daar zelf verantwoordelijk voor. Tommy Harnilton (de dader) heeft gedaan wat hij heeft gedaan. We hebben gezien wat het kwaad kan aanrichten. We kunnen ook zien wat God kan doen. God is aanwezig in de troost, de liefde, de gemeenschap van mensen onder elkaar." Een andere inwoner merkt op: "Dit is niet de tijd voor woorden. Het gaat nu om troost, om het omzien naar elkaar.
Hoe vreemd het ook klinkt: wij putten troost uit de laatste woorden van Psalm 149. We mogen kwaad zijn om de ellende in deze wereld, omdat de Psalmist ons daarin voorging."
Het Kruis De plaatselijke predikanten hebben in de afgelopen weken veel pastorale zorg moeten geven aan de inwoners van het stadje. Ds. AIIan Mc Leod kan geen antwoord op de vraag 'waarom?' geven. "Niemand kan die vraag beantwoorden. Wat mezelf helpt is als ik kijk naar Jezus aan het kruis. Dat is voor mij het enige antwoord. Ook Jezus vroeg aan het kruis: 'Waarom?' In de diepste verlatenheid schreeuwde hij het uit. Jezus heeft die diepe menselijke emotie van verlatenheid en eenzaamheid zelf ervaren."
Er wordt weer gezongen. In dit diepe verdriet wordt de betekenis van de woorden van deze engelse hymnes nog meer geaccentueerd. "We kunnen niet narekenen hoe u geneest, we weten niet hoe u het gebed van de lijdende mens beantwoordt en toch geloven we dat uw genade ons zal troosten en daarbij denken we aan het Kruis." Maar indrukwekkender nog dan die prachtige engelse liederen is de tekst van Psalm 23: "Zelfs al ga ik door een dal van diepe duisternis..."
Niet de wil van God
Aan Ds. Colin Mclntosh de moeilijke taak om voor de inwoners van het stadje en voor miljoenen televisiekijkers een woord van troost mee te geven. De plaatselijke predikant waarschuwt voor grote woorden. "God vraagt geen verklaring, God vraagt geloof. Alleen: iets wat nóóit gezegd mag worden is dat dit Gods wil zou zijn. Denkt u echt dat de moord op 16 kinderen en een onderwijzeres Gods wil was? Zegt u dat alstubieft nooit tegen deze rouwende ouders. Nooit weten we genoeg om dat te kunnen zeggen. Laat het ons tot troost zijn dat het niet de wil van God was. Gods hart was immers het eerste hart dat brak toen deze kinderen vermoord werden. God is niet afwezig. Hij draait zijn hoofd niet van ons verdriet weg.
God is juist waar we Hem niet verwachten: temidden van alle ellende en temidden van het meest verschrikkelijke verdriet."
Vragen
Er zijn momenten waarop je geen antwoord kunt geven. Of misschien: waarop een antwoord niet gepast is.
Prof.dr. W. ter Horst beschrijft het verwerken van verdriet als een doolhof.
Soms worden er antwoorden en verklaringen geformuleerd voordat de rouwenden zelf nog maar in staat zijn om de vragen voor zichzelf op een rijtje te krijgen. Ook in de traditie van de christelijke kerken werd en wordt deze fout begaan. Het lijkt zo overtuigend: een helder antwoord. En toch laat men de rouwenden juist dan vaak alleen. Er kunnen geen vragen meer gesteld worden. Het was immers Gods wil? Het past ons dan ook om zeer terughoudend te zijn in een reactie op de woorden van de predikant van Dunblane. We wonen er niet, we zijn slechts op afstand bij het verdriet betrokken, we hoeven ook niet aan een miljoenenpubliek een woord van christelijke troost mee te geven. Maar had Ds. Mclntosh niet toch iets meer kunnen zeggen? Immers: als het niet Gods wil is: wanneer komt er dan een einde aan al dat lijden? Gaat dat zo maar altijd door? Kortom: een perspectief dat uiteindelijk aan iedereen troost kan bieden. De nieuwe hemel en de nieuwe aarde! Zeker, ook met die woorden moet je voorzichtig zijn.
Soms is het mensen juist door wie woorden moeilijk gemaakt om te rouwen.
De boodschap werd dan: je hoeft immers niet te rouwen, want alles wordt nieuw. En toch biedt juist dat perspectief uiteindelijk hoop. Dwars door alle ellende en verdriet komen er straks een nieuwe hemel en een nieuwe aarde. Juist daarin zien we dat God almachtig is. Gelukkig maar!