Economie speel zending parten
1996-04-19
Na bijna veertig jaar Kamper zending in het Zuid-Afrikaanse Kwazulu-Natal, worden de zendelingen steeds vaker geconfronteerd met de vraag: Hoe lang nog? Tot op heden kunnen ze daar geen zinnig antwoord op geven. Immers: De kerken groeien, evenals het aantal ‘eigen’ predikanten. Maar zolang de economische positie van de mensen niet verbetert, zullen de jonge kerken afhankelijk blijven van het rijke Nederland.- Jaargang 40
- nummer 8
Het is bewolkt en regenachtig als we aan het eind van de week in Elandskop in het noordwesten van het zendingsgebied arriveren. De wegen zijn moeilijk begaanbaar. Waar het asfalt ophoudt begint de rode modder. Een bus aangehobbeld. Het is raadselachtig hoe zo'n gevaarte op de meest onbegaanbare plaatsen vooruitkomt.
Zoals hier, waar het pad voert naar het huis van dominee Sithole in Elandskop.
Op de één of andere manier weet ds. Wielenga de auto door de gaten en over de stenen te manoeuvreren. We komen veilig aan bij een laag wit huis. De inrichting ervan doet westers aan; veel hout. Niet zo vreemd, als blijkt dat de predikant vroeger zijn brood verdiende met het maken van meubels.
Spectaculaire wonderen
Ds. J.P. Sithole is één van de eerste zwarte predikanten in dit zendingsgebied.
Sinds 1991 hoedt hij de gemeente op Elandskop. Een eigen predikant, een eigen kerkgebouwtje ...
Elandskop is het voorbeeld van waar de zendelingen uiteindelijk naar toe werken. Toch kan deze gemeente onmogelijk zelfstandig functioneren.
Een eigen predikant en kerkgebouwtje brengen grote financiële lasten met zich mee. Een last die de kleine gemeente onmogelijk zelf kan dragen.
Elandskop vormt geen uitzondering.
Ook hier zijn de mensen zijn arm. Werk is moeilijk te krijgen en wanneer je zo gelukkig bent werk te vinden, word je vaak onderbetaald. Ds. Wielenga erkent dat er ook een andere kant is: "Wanneer wij een gemeente zouden zijn waar mensen genezen worden en waar grote wonderen gebeuren, zouden ze uiteindelijk het geld wel bij elkaar krijgen. Via familie of zo. Je moet de mensen ook leren om geld te geven aan een kerk. Dat het je plicht als christen is. Ook als er geen spectaculaire wonderen gebeuren.
Je moet ze daarin opvoeden, want ze zijn het immers nooit gewend geweest".
De zendelingen zien de armoede en het onvermogen om het eigen gezin, laat staan de kerk financieel te onderhouden.
In reactie daarop is een 'onderwijsfonds' gestart. Jongeren kunnen hier een kleine beurs krijgen om een opleiding te volgen om zo de kans op een baan vergroten. Eenmaal van school betalen ze de lening terug waardoor het aantal deelnemers kan groeien. Momenteel maken zeven mensen gebruik van deze mogelijkheid om een vak te kunnen leren.
Cultuurverschil
Is het na zoveel jaar nog wel de taak van Westerse kerken om hier geld in te pompen? Er zijn immers ook blanke kerken in Zuid-Afrika. Hebben zij niet veel eerder de taak om deze kleine arme gemeenten te onderhouden en het zendingswerk voort te zetten? Er zijn inderdaad andere Gereformeerde kerken actief in Kwazulu Natal. Een klein aantal op een Zulubevolking van vijf miljoen. Wel wordt er op sommige plaatsen samengewerkt, zoals in Vryheid.
De Dopperkerk in Vryheid, ongeveer 400 kilometer ten noorden van Richmond, is betrokken bij het evangelisatiewerk in het plaatsje Scheepersnek.
Het is de bedoeling dat deze kerk in de loop van vier jaar het werk in Scheepersnek volledig financieel gaat ondersteunen.
Een tweede probleem vormt het cultuurverschil.
De meeste Zulu's spreken geen Engels en de meeste blanken geen Zulu. Bovendien moet in de liturgie en de preek rekening worden gehouden met de verschillende achtergronden.
Als je het evangelie wilt overdragen, moet je dus op de juiste golflengte zitten.
Armoede
Het niet kennen van de cultuurverschillen kan tot misverstanden leiden.
Zulu's willen vooral horen over God als de Almachtige. Dat spreekt hen aan, terwijl de blanken graag benadrukken dat God een liefdevolle Vader is. En dat zegt de Zulu's weinig. Alleen al omdat sommige vaders onder Zulu's zich niet bepaald als vader gedragen. Ze laten hun vrouwen gezin soms in de steek. Door armoede gedwongen trekken ze naar de steden om werk (en vertier) te gaan zoeken.
De andere zendeling in dit gebied, ds. A. Reitsema, voorspelt een derde probleem: De verslechterende economische situatie van de blanken. De overheid heeft het 'affirmative action'-
beginsel gelanceerd. Blanken worden ontslagen om mensen uit de zwarte bevolking aan werk te helpen. "De blanke kerken zullen het dus in financieel zwaarder krijgen", aldus Reitsema.
Op het eerste gezicht een goed plan, waardoor ook de zwarte bevolking meer kans op werk en dus op welvaart lijkt te krijgen. Toch moet nog blijken of het ook voor de economie een herstel inhoudt, wanneer over het algemeen lager opgeleide mensen opeens een functie krijgen die een hogere opleiding vraagt.
Uiteengeslagen
De aanstelling van dominee Sithole op Elandskop betekende een taakverlich ting voor ds. Wielenga. Inmiddels heeft hij er echter een nieuwe gemeente bij in de stadswijk Umlazi.
De buitenwijk in deze zelfstandige stad nabij Durban is de laatste jaren sterk gegroeid. Niet in de laatste plaats door de toevloed van een groot aantal vluchtelingen uit het gebied rond Groothoek. Politieke onlusten tussen ANC en Inkatha-aanhangers en stamgevechten heeft de trek naar de stad doen toenemen. Gemeenten als Nompofane en Mahlalini zijn in deze contreien door het geweld uiteIkaar geslagen en bestaan niet meer.
Het werk lijkt de zendelingen bij de handen te worden afgebroken. In werkelijkheid gaat het echter gewoon door. Op andere plaatsen duiken exgemeenteleden op, zoals in Hamarsdale en ook Umlazi. Daar bestaat nu sinds begin dit jaar een kleine gemeente, vrouwen en kinderen, die kerkt in het huisje van één van de gemeenteleden. Er bestaan plannen om een leeg gebouwtje in deze wijk aan te kopen om daar de kerkdiensten te gaan houden. Zo ontstaan openingen in gebieden die tot nu toe toegesloten waren voor enige vorm van evangelisatie.
Eerste christengemeente
Het verhaal van Nompofane en Mahlalini geldt ook voor het kerkje in Magoda. Kapotgeschoten ruïnes bieden een troosteloze aanblik. Ds. Reitserna: "Je kunt hier heel dramatisch over doen, maar dat wil ik niet. Vanaf het moment dat deze gemeente verdween, begon de gemeente in Ndaleni (zwarte wijk nabij Richmond) sterk te groeien. Ook begonnen de naar Hammarsdale uitgeweken gemeenteleden met het houden van kerkdiensten in die township. Ik vergelijk het altijd maar met de eerste christengemeente in Jeruzalem. Tijdens de vervolgingen werden de christenen gedwongen elders overnieuw te beginnen. En zo ontstonden de eerste gemeenten op andere plaatsen. Eigenlijk is dat hier ook gebeurd".