Is er maar één naam?
1996-10-04
Op 23 maart 1996 had ik het voorrecht te mogen spreken op de Opbouwdag in de Jeruzalemkerk in utrecht. Het onderwerp was ‘Is er maar één naam?’ De ondertitel luidde: ‘Ons geloof in Christus temidden van de wereldgodsdiensten’. Omdat ik meestal mijn verhalen niet uitschrijf, maar van punten werk (slechte gewoonte, ongetwijfeld!), heb ik niet meer de honderd procent exacte tekst beschikbaar; bovendien heb ik er in de tussentijd nog wel wat nieuwe gedachten bij gekregen, vermoed ik. daarom in dit en de komende nummers van Opbouw een weergave van die qua inhoud maar niet letterlijk aansluit bij het verhaal zoals dat toen gehouden is. Spijtig is dat ik in elk geval de zo en nu zeer boeiende discussies die op die dag in de diverse groepen zijn gevoerd hier niet aan de orde komen!- Jaargang 40
- nummer 20
Inleiding
Een van meer opmerkelijke boeken die vorig jaar verscheen is het boek van Jacob Slavenburg, Valsheid in Geschrifte. De gespleten Pen van 8ijbelschrijvers. De schrijver heet op de flap van het boek 'een historicus'. Een paar van de stellingen, volgens de achterflap: "De evangelieschrijvers waren geen directe leerlingen van Jezus, maar stelden pas generaties na zijn dood hun verhalen samen. Regelmatig werd iets in de geschriften veranderd en aangepast aan de geloofsinzichten van latere tijd. De Bijbel als 'het letterlijke woord van God' komt daarmee op losse schroeven te staan.
Valsheid in Geschrifte onthult op toegankelijke wijze de manier waarop de bijbeltekst werd gemanipuleerd.
De spectaculaire ontdekking van de Nag Hammadi geschriften bracht onder andere het Evangelie van Thomas aan het licht dat ouder en authentieker is dan de bijbelse evangeliën. Dit toont aan dat de oorspronkelijke teksten op vele duizenden punten verschillen van de latere - gecanoniseerde - versie." Bij het lezen van zo'n tekst overvalt me een gevoel van naamloos wee, want er staat zoveel aanvechtbaars op een zo korte achterflap dat je denkt: Dit moet ik toch maar eens consequent gaan bestuderen, maar tegelijk besef je: dat is een klus die jaren duurt! De wetenschappelijke gemeenschap is op vergelijkbare wijze minstens tien jaar lang om het volstrekte onzinboek van Erich von Daniken, Waren de Goden Kosmonauten?
heengelopen - het boek was zo'n monument van onbewijsbaarheid en stupiditeit dat het toch geen serieuze weerlegging verdiende! - om vervolgens tot hun afgrijzen te merken dat tienduizenden dat boek lazen en uit stilzwijgen van geleerden afleidden dat de centrale stellingen van het boek kennelijk onweerlegbaar waren. Toen zijn in allerijl toch een paar mensen aan bestrijding begonnen en toen was het - voorspelbaar - veel te weinig en veel te laat!
Laat ik hier voor het moment volstaan met te zeggen dat dit boek van Slavenburg wel een zeer aanvechtbaar boek is, maar ook een geschrift is dat je verwachten kan in het Westen aan het Westen aan het einde van de 20e eeuw. Het valt met andere woorden binnen een genre boeken dat de laatste tijd opgeld doet.
Niet alleen verwijst hij uitvoerig naar de vondst van een omvangrijke gnostieke bibliotheek in het Egyptische plaatsje Nag Hamadi, al weer veertig jaar geleden, overigens, maar hij ontpopt zich ook zelf als een fervent aanhanger van gnostieke opvattingen. Dat is vandaag de dag een springlevende leer - een dwaalleer, voo alle goed verstaan. De Gnostiek is weer volop terug van nooit geheel weggeweest...
Slavenburgs boek valt ook in een groter patroon door het feit dat er de laatste jaren opvallend veel boeken zijn geschreven over Jezus: * Er is een groot aantal geschreven door seculiere/agnostische schrijvers; die boeken zijn vaak zeer kritisch aangaande de betrouwbaarheid van de Bijbeltekst. Ze doen van alles aan de Schrift af. Of, de tweede sub-categorie, ze zijn geschreven door mensen met een Gnostieke invalshoek, New Agers, etc. Ze voegen aan het Woord van de Schrift van alles toe! Resultaat is een krachtig - en ketters - mengsel van van toespelingen op de duister geachte Bijbelteksten, aangevuld met volstrekt onbewijsbare en ongefundeerde noties uit hun eigen visie, die in onze tijd het goed doen. De boze geesten in de lucht werken immers hard aan een geestelijke klimaatsverandering! * Er is gelukkig ook, en in toenemende mate, weer een aantal boeken vanuit de Christelijke hoek. Met name in het Engelse taalgebied zijn de laatste jaren diverse uitstekende boeken over de Christologie verschenen. In een aantal van die uit diverse landen komende boeken trof me een toon van urgentie, van grote bezorgdheid. Er staat heel wat op het spel, als we de vraag proberen te beantwoorden: Wie is Christus?
In dat alles word ik herinnerd aan het Russische verhaaltje van Petrovitsj. Een vriend die in de VS woont, Os Guinness, uit de oude L'Abri-stal afkomstig, gebruikte het voorbeeld op de grote zendingsconferentie van Lausanne 11in Manila, in 89.
Petrovitsj is arbeider in een fabriek en het is duidelijk dat hij iets in zijn schild voert. Hij steelt. Dat is iets dat de bewakers bij de fabriekspoort in de Sowjet-tijd zeker weten. Maar wat steelt, hij? De ene dag komt hij met een kruiwagen met een berg zand langs de poort. Dat is heel verdacht en het zand wordt dan ook van alle kanten doorzocht. Niets! De volgende dag staat Petrovitsj er weer, nu met een lading bakstenen. En weer valt er geen smokkelwaar te ontdekken. Zo gaat het de hele week door, totdat een van de bewakers zo gefrustreerd en razend wordt dat hij onverhoeds Petrovitsj beetpakt, met zijn handen diens keel toeknijpt en brult: "Ik laat je pas gaan, als je me vertelt wat je smokkelt! Want ik weet zeker dat je iets mee de poort uitneemt." De uit het veld geslagen Petrovitsj betast zijn pijnlijke keel en stamelt: "Ik smokkel kruiwagens!" Het voorbeeld is duidelijk. Waar de Christenheid steeds let op actuale uitdagingen aan haar adres, waar men alert probeert te reageren op alles wat er maar op ons afkomt, is het mogelijk dat de meest regelrechte uitdaging plaatsvindt pal onder onze neus en we merken het niet op ... Om een aantal redenen meen ik dat het meest centrale waar we als Christenen op moeten letten uiteindelijk is: wat wordt er gezegd aangaande Christus? Ondanks de noodzaak om studie te maken van duizend en een zaken is naar mijn mening de centrale opdracht om weer een antwoord te zoeken op de vraag: "Wat dunkt u van de Christus? Wiens zoon is Hij?" Allerhande vragen, rond het Schriftgezag of de Pneumatologie, de leer van de Heilige Geest, de verlossingsleer, ze hebben allemaal daar ook mee te maken. Ik citeer daarom het woord van de theoloog Bruce Nicholls: "De centrale theologische kwestie van onze tijd is die van de Christologie: 'Wie zegt gij dat Ik ben?'" Hij zegt dat in het begin van een boek over die vraag, de vraag naar Christus, in een bundel artikelen', referaten die op een internationale conferentie, een paar jaar geleden uitgeproken zijn. Hij gaat verder: "Jezus heeft ons niet in twijfel gelaten wie Hij, de Zoon des Mensen, is. Hij kwam van de Vader, keerde naar de Vader terug en zal ten tweeden male naar de aarde weerkomen in de macht van de Vader. Hij verklaarde dat Hij zijn macht over de natuur, de demonen en de dood van de Vader ontvangen had.
Zijn volgelingen kwamen slechts langzamerhand tot verstaan deze waarheid die Hij hun openbaarde. Johannes sluit zijn Evangelie af met de woorden: 'deze zijn geschreven, opdat gij gelooft dat Jezus is de Christus, en opdat gij, gelovende, het leven hebt in zijn Naam.' (Johannes 20:31) Christus was niet alleen de Heer van de hemel, Hij was ook 'de mens voor anderen'. Hij kwam om te dienen en niet om gediend te worden. Hij vereenzelvigde zich met zijn Joodse godsdienst en cultuur maar niet onkritisch, en met zowel de armen als de rijken, de gezonden en de zieken. Hij is uniek, omdat Hij zijn dubbele identiteit, van boven en van beneden, nooit in elkaar liet overvloeien, maar ook heeft hij die twee nooit van elkaar gescheiden. De Vroege kerk heeft deze complementaire waarheid erkend en de vragen opgehelderd die ermee gemoeid waren. De Geloofsbelijdenissen hebben de twee naturen van Christus' Persoon en werk opnieuw geformuleerd zonder het dilemma op te lossen. Zij stelden met nadruk dat hij was 'waarachtig God uit waarachtig God' en dat Hij 'om ons mensen en om onze zaligheid is neergekomen uit de hemel, en vlees is geworden van de Heiige Geest uit de Maagd Maria.' (Geloofsbelijdenis van Nicea) Onze theologische taak is om in creatieve spanning bijeen te houden een theologie van boven el) een theologie van beneden."
Aldus Bruce Nicholls, die spreekt vanuit een internationaal perspectief, vanuit het perspectief van de Wereldkerk, die op dat congres vertegenwoordigd was, een evangelicale Wereldkerk.
Wat wordt dus gesteld? Let op de leer aangaande Christus! Wat wordt in allerhande leer over Hem gezegd?
Daar vallen ook nu nog de wezenlijke beslissingen. En dat wordt mijns inziens ook in de Schrift zelf al gezegd. Laten we kijken in 1 Johannes 4 dat begint met: "Geliefden, vertrouw niet iedere geest, maar beproef de geesten of ze uit God zijn." En wat is dan de daar voorgestelde toetsing? Die heeft niets te maken met een diep en warm gevoel van binnen, zodat we weten dat dat Gods Geest is die spreekt. Nee, het is een (haast verstandelijk) uit te voeren onderzoek: Wat belijdt deze geest over Christus?
Wie is Hij? "Hieraan onderkent gij de Geest van God: iedere geest die belijdt dat Jezus Christus in het vlees gekomen is, is uit God; en iedere geest die Jezus niet belijdt, is niet uit God. En dit is de geest van de Antichrist, waarvan gij gehoord hebt dat hij komen zal, en hij is reeds in de wereld." Dat alles wordt gezegd na aankondiging dat "vele valse profeten in de wereld zijn uitgegaan". Die valse profeten zullen kennelijk vooral op het punt van Wie Christus is zich 'vals' uitlaten.
Er zijn talloze dingen waarop Christenen het met elkaar oneens kunnen zijn zonder dat ze daarmee ophouden Christen te zijn. De kwestie van de doop, onze Israël-beschouwing, visie op de geestesgaven, eindtijdverwachting, etc. het zijn belangrijke vragen, die we niet mogen verwaarlozen. Niettemin, daar wordt niet bepaald of je Christen bent of niet! Dat wordt bepaald bij de vraag: wat zeg je aangaande de Christus? Het is daarom geen toeval, meen ik, dat in de Apostolische Geloofsbelijdenis verreweg het meeste gezegd wordt over Christus. De vraag: Wie is God (de Vader)? is niet de meest omstreden vraag, maar de vraag aangaande de Zoon des Mensen. We worden juist bij de Tweede Persoon van de Goddelijke Drievuldigheid gedwongen om kleur te bekennen. En de apostel Paulus maakt steeds opnieuw duidelijk dat niet alleen wat je doet belangrijk is, maar ook wat je denkt. Er is een strijd niet tegen vlees en bloed, maar tegen de wereldbeheersers van deze eeuw.
Gedachtengangen moet men nauwgezet toetsen, bedenksels moeten steeds opnieuw bij Christus moeten worden gebracht ter nadere inspectie. AI die denkpatronen moeten worden "krijgsgevangen gemaakt onder de gehoorzaamheid aan Christus"
(zie 2 Corinthiërs 10). Wat we geloven doet er buitengewoon toe! Het kan beslissen wat onze eeuwige bestemming is, zegt de Schrift. De norm is ook niet of een boodschap geestelijk is, maar of hij juiste dingen over Christus belijdt. "Maar als ik of zelfs een engel uit de hemel u een evangelie verkondigt dat afwijkt van wat ik u verkondigd heb, die zij vervloekt."
(Galaten 1:8) Er zijn geestelijke wezens, zegt de apostel, en natuurlijk is zo'n geestelijk wezen ook 'geestelijk'! Wat zou hij anders moeten zijn? De vraag is niet of een boodschap wel geestelijk is, maar of die uit God komt? Dan blijkt, zegt Jacobus, dat de boze geesten geloven in God "en zij sidderen". In de hel is er geen vrijzinnigheid! Ze weten dat God er is. Het schort hun niet aan rechtzinnigheid, maar aan fundamentele gehoorzaamheid aan Gods opdracht. En ze sidderen, want ze weten dat het voor hen ronduit slecht gaat aflopen! Een groot deel van hun boze ongehoorzaamheid manifesteert zich als leugenachtigheid m.b.t. de Zoon van God.
Op zaterdag 12 oktober a.s. wordt D. V. een themadag over het unieke van Christus georganiseerd in Barneveld.
In kerkelijk centrum Rehoboth, Gasthuisstraat 5 (vlak bij het station) is van 9.30 tot 15.30 uur gelegenheid om te luisteren naar een aantal spreekbeurten en/of workshops, verzorgd door mevr. Drs. Nelly Boot, ds. C. Snoei, dr. Tom Houston uit Engeland, Drs. L. W. Smelt, Drs. Cees Rentier (stafwerker Evangelie en Moslims) en ikzelf.
Opgave voor die dag, die f 15,- kost, bij Dhr. Klaas Muurling, Lausanne Beweging, Postbus 47, 3840 AA Harderwijk, tel.0341-417844. Opgave is heel gewenst!