Prototype van de kerk (1)
1996-11-01
Allerwege is men bezig om het functioneren van de kerk op de loep te nemen. Er gaan veel dingen niet goed en er is vernieuwing nodig. Veel aandacht gaat daarbij uit naar verbetering van de organisatie van de kerk. Maar dat zal onvruchtbaar zijn als we niet komen tot een nieuwe betrokkenheid op het wezen van het kerk-zijn.- Jaargang 40
- nummer 22
Dat wezenlijke van het kerk-zijn komt boven, als we op zoek gaan naar de oorsprongen van de christelijke kerk, toen de kerk nog geen - of nauwelijks - een organisatorische gestalte had. En die oorsprong ligt bij Jezus en zijn leerlingen. Zij vormen het nieuwe Israël (12!): het proto-type van de kerk. In hen worden de grondlijnen van het kerk-zijn zichtbaar.
Vandaar: kerk-zijn volgens Mattheüs 10. En dat is zoals u weet de redevoering, waarin Jezus zijn leerlingen roept, uitzendt en instrueert en bemoedigt.
In dienst van de ontferming van God
"Toen Hij de scharen zag, werd Hij met ontferming over hen bewogen .... ", (Matth 9:36) Jezus is bewogen om de voortgejaagde en afgematte mensen, die hij ziet. AI die mensen, die geen herder hebben, wie helpt ze? Het is teveel voor hem alleen.
De oogst is groot, bidt daarom de Heer van de oogst om arbeiders, zegt Hij. En dán lezen we in het volgende vers (Matth 10:1) dat Hij zijn leerlingen roept en uitzendt, als arbeiders in de oogst. De kerk staat helemaal in dienst van de ontferming van God; de innerlijke bewogenheid van liefde van God voor een herderloze wereld. Zij is opgenomen in de beweging van Gods liefde naar deze wereld.
Geroepen en Gezonden
"En Hij riep zijn twaalf leerlingen tot Zich ..... " "En deze twaalf heeft Jezus uitgezonden ..... " (Matth 10:1,5) Kerk-zijn is geroepen én gezonden worden. Kerk-zijn is allereerst een beweging maken. Geroepen worden en gezonden worden, is de fundamentele beweging van Gods volk door alle tijden heen: Abraham, het volk Israël ten tijde van Mozes, de profeten, de discipelen, Paulus. Als je 'binnen' bent, bén je er niet. Je alleen maar laten roepen, en niet laten zenden, is 'half kerk'. Daarom is ook het 'op-weg-zijn' wezenlijk voor de kerk. De kerk is teken én instrument van Gods heil.
Persoonlijke band met de Meester
"En Hij riep zijn twaalf leerlingen tot Zich en gaf hun macht over onreinge geesten ..... " (Matth 10:1) Maar de zending volgt niet direkt op de roeping. Daartussenin vindt iets heel belangrijks plaats. Namelijk de binding van de leerling aan de Meester. De vorming van de leerling geschiedt naar het model van de Meester. Dat is nodig, want de leerlingen zijn medewerkers in het werk van de Meester. En binnen die intieme relatie gebeurt er iets bijzonders: de leerlingen delen uiteindelijk in de macht en de autoriteit van Jezus. Net als Jezus mogen zij onreine geeste uitdrijven, en alle ziekte en kwaal genezen.
Overal waar de leerlingen komen, komt Jezus. Overal waar Jezus komt, komt God en wordt de macht van de Boze gebroken. "Wie u ontvangt, ontvang Mij .... " (zie vs 40) Dat is iets ontzagwekkends, dat wij door Gods Geest zo nauw worden verbonden met Jezus, dat Hij door ons heen aanwezig is, en door Hem God. De kerk is 'lichaam van Christus' in zo letterlijk mogelijke zin. Het vertegenwoordigen van Jezus.
Waar het om gaat
Zo krijgen we dan dit beeld van kerkzijn: Geroepen --> In Christus zijn' <-- gezonden.
Je zou kunnen zeggen: om dit middenstuk is in de loop van de tijd een stuk organisatie gegroeid. De kerk als organisatie is de plaats waar mensen verbonden worden aan Jezus en deel aan Hem krijgen: wat Paulus noemt: 'In Christus zijn'.
We zijn er niet als we de kerkelijke organisatie draaiende houden. Wij zijn er zelfs niet als de organisatie groeit en bloeit! Waar het om gaat is, dat de beweging gemaakt wordt: geroepen-verbonden-gezonden. Maar daaraan mag en moet dan ook alle kerkelijke organisatie worden getoetst: wordt de beweging gemaakt?
Onwil om het kerkelijk leven te toetsen, is het verabsoluteren van de kerkelijke organisatie en een miskenning van het wezen van de kerk.
De opdracht
"Ga en predik ..." Dus niet: "huur een lokaliteit en een goede spreker". Maar: "ga". De verkondiging van het evangelie is niet zozeer te vergelijken met het licht dat van een grote lichtmast straalt tot in de wijde omtrek, maar meer met het licht van de fakkels die Simson aan de staarten van de vossen bond en die hij stuurde naar het land van de Filistijnen. Aan twee vossestaarten één fakkel. Het evangelie in de mond van U en mij, waar we ook komen. Zo gewoon als een groet: "Vrede zij U" (vs 12). Een woord, dat 'gaandeweg' gesproken wordt. Niet vanuit de bescherming van de grote groep, maar in de onbeschermde kwetsbare situatie van het persoonijke contact.
Radikaal in dienst van het heil
Welk woord wordt gesproken? Dat de heilrijke regering van God nabij gekomen is.Zó nabij, dat je het a.h.w. voélt aankomen: geneest zieken, wekt doden, reinigt melaatsen, drijft boze geesten uit. Net als Jezus worden - de kerk geroepen om het koninkrijk van God niet alleen te verkondigen, maar ook om het in tekenen 'voelbaar' te maken. Radicaal ligt hier alle nadruk op het heil van God. Tegen de afbraak en de verminking door ziekte en dood: het herstel en de genezing. Tegen de eenzaamheid van de melaatsheid: de gemeenschap. Tegen de vergankelijkheid van de dood, die mensen tot niets doet worden: de liefde van God die een mens doet opstaan tot een eeuwig leven. Tegen de onmenselijkheid - dat iemand anders, ja zelfs de Boze, bezit van je neemt - de bevrijding tot 'mens Gods'. Maar moet je niet van oordeel spreken? En van zonde en genade, van bekering en berouw?
Jezus noemt deze dingen niet omdat ze er niet bij horen, maar omdat ze in tweede instantie aan de orde koen.
Het hart van het kerk-zijn wordt gevormd door een radicaal engagement in de ontferming van God voor deze wereld.
Deze radicale toewijding aan het heil dat God brengt, was nu juist één van de controversiële kanten van Jezus' optreden. De mensen vonden het allemaal veel te royaal en te gemakkelijk. Als wij dus tegenspraak in ons voelen opkomen, dan wordt het spannend: Waar komen we uiteindelijk uit? Bij Jezus of zijn tegenstanders?