Meer kerk
1996-12-27
Nederland behoort tot de meest welvarende landen ter wereld. Toch zouden veel ouderen,alleenstaande ouders, jongeren, gehandicapten, et cetera, het zonder financiële of sociale Nederland steun van anderen niet redden in onze samenleving. Om deze burgers bij te staan, heeft de overheid een omvangrijk stelsel van sociale zekerheid en welzijnswerk ontworpen.- Jaargang 40
- nummer 26
De verzorgingsstaat voorbij
Juist in de sociale zekerheid en welzijnsvoorzieningen wordt de laatste jaren echter gesnoeid. De overheid legt de verantwoordelijkheid voor de sociale zorg in de samenleving weer meer bij de burgers zelf. We zijn de verzorgingsstaat voorbij en dat is ook te merken. De stille armoede in ons land blijkt toe te nemen. Er zijn lange wachtlijsten voor voorzieningen voor gehandicapten. Voor (seksueel) misbruikte kinderen blijken nauwelijks opvangmogelijkheden voorhanden. En in verband met problemen met jongeren wordt gesproken over mogelijkheden voor het stimuleren van opvoedingsondersteuning. Hoewel de overheid zich terugtrekt, blijft de zorg behoefte in de samenleving bestaan of neemt die zelfs toe.
Diaconale kansen
Hoe kunnen kerken en christelijke organisaties inspelen op de zorgbehoefte in de samenleving nu de verzorgingsstaat wordt afgebouwd? In de VS is dit jaar een wet aangenomen die erop gericht is kerken en christelijke organisaties te betrekken bij sociale zorg in de samenleving. Zij kunnen zich presenteren als aanbieders van sociale (charitatieve) diensten, zonder afbreuk te hoeven doen aan hun identiteit (de 'Charitable Choice provision'). De wet moedigt Amerikaanse staten aan contracten af te sluiten (of een vouchersysteem te introduceren) met zulke particuliere organisaties. De wet verbiedt het daarbij christelijke of religieuze organisaties te discrimineren en eist dat staten de autonomie en het religieuze karakter van organisaties respecteren.
Sommige kerken en christelijke organisaties zien in de wet kansen om het evangelie op een praktische manier uit te dragen; anderen zijn terughoudend en wijzen op de scheiding van kerk en staat.
Nederland
In Nederland kennen we ook de financiële ondersteuning van particuliere christelijke organisaties door de overheid.
Deze organisaties werken in de praktijk vaak voor een eigen achterban (b.v. onderwijs, GLlAGG).
Bij 'Charitable Choice' gaat het er juist om 'klanten' uit de publieke samenleving te helpen. Het moet een bijdrage zijn aan de publieke zorgvoorziening (armoedebestrijding, alcohol- en drugsverslaving, etc.). Dat mag op een stevige christelijke grondslag, de identiteit hoeft niet verborgen te blijven. Ten aanzien van het personeel mag instemming met de grondslag worden geëist, maar de doelgroep is niet door godsdienstige criteria begrensd. Het is de 'klant' zelf die al dan niet kiest voor verzorging of behandeling door een 'christelijke' organisatie. De VBOK en het verzorgingstehuis voor terminale patiënten 'Kuria' in Amsterdam zijn voorbeelden van organisaties die zich richten op een brede doelgroep in de samenleving. Ook 'De Hoop' in Dordrecht en de 'Vereniging tot heil des volks' zijn organisaties met een publieke functie. Terwijl 'Kuria' echter door particuliere fondsen wordt gefinancierd, worden de laatste twee organisaties voor een deel uit publieke middelen bekostigd.
Meer kerk?
Biedt een meer systematische toepassing van publieke financiering van particuliere zorgvoorzieningen in,de zin van 'Charitable Choice' een mogelijkheid voor het versterken van de sociale zorg in onze samenleving?
Veel hangt ervan af of de politiek en kerken en christelijke organisaties op zorg- en welzijnsgebied dit ook willen. Zij zullen zich daar dan ook op moeten voorbereiden. Het systeem heeft als voordeel dat het appelleert aan de roeping van kerken en christelijke organisaties om hun sociale verantwoordelijkheid in de samenleving serieus te nemen. Het stimuleert hen om over hun 'diaconale' missie na te denken. Vooral in een tijd waarin er sprake is van 'stille armoede' en een teruglopend zorgaanbod is het goed dat christenen zich bekommeren om hun naasten en opnieuw vorm geven aan barmhartigheidswerk. De overheid zal moeten blijven zien wat haar eigen verantwoordelijkheid is in het behartigen van de sociale zorg in de samenleving. Maar zou de kerk niet ook een deel van die zorg op zich kunnen nemen? Zou 'meer kerk' in de samenleving met andere woorden geen goede bijdrage aan het publieke leven zijn?